Czesław Lewandowski (ur. 1928, Wólka Garwarska), ps. „Bystry”, powstaniec warszawski i har-cerz Szarych Szeregów, więzień KL Stutthof o numerze 79152, pułkownik Ludowego Wojska Polskiego. Pochodzi z robotniczej rodziny, wychowywał się w północnych dzielnicach War-szawy (Bielany, Wawrzyszew, Marymont) – rodzina kilkakrotnie zmieniała miejsce zamieszka-nia ze względu na pracę ojca. Jego ojciec został zamordowany przez Niemców w maju 1940 r. za rzekomy sabotaż, niedługo potem rodzinę opuściła matka, więc Czesław Lewandowski jako najstarszy musiał zająć się młodszym rodzeństwem. Z trudem zdobywał pożywienie, wszyscy wówczas głodowali, aż Rada Główna Opiekuńcza zainteresowała się losem sierot i umieściła wszystkich w domach dziecka. Gdy Czesław Lewandowski po dwóch miesiącach uciekł z sie-rocińca, okazało się, że jego dom rodzinny zajęli już inni ludzie. Dawni koledzy z podwórka wciągnęli go do pracy w konspiracji, wstąpił do Szarych Szeregów, złożył przysięgę. Walczył w powstaniu warszawskim na Marymoncie i Żoliborzu, brał udział w nieudanym szturmie na Dworzec Gdański. Wzięty do niewoli przez Niemców, został wywieziony do KL Stutthof, jako jeden z niewielu przeżył „marsz śmierci”. Po wyzwoleniu przez Armię Czerwoną leczył się i dochodził do siebie w szpitalu w Lęborku. Wrócił do Warszawy, gdzie zajął pokój w częściowo zburzonej kamienicy na Żoliborzu. Odnalazł także matkę, która przebywała u rodziny niedale-ko Ciechanowa. Dawni znajomi z Szarych Szeregów zaproponowali mu udział w „akcji”, która okazała się napadem na bank. Czesław Lewandowski odmówił udziału, za co dostał podziem-ny wyrok śmierci. Jedynym ratunkiem było wstąpienie do Ludowego Wojska Polskiego – ukończył szkołę podchorążych we Wrocławiu, służył w Braniewie, potem w 1 Batalionie Ochrony Garnizonu Warszawa. Był wykładowcą taktyki na Kursie Oficerów Służb Technicz-nych, potem był zastępcą szefa wydziału szkoleń Wojsk Chemicznych MON. Ukończył Akade-mię Obrony Przeciwchemicznej w Moskwie. Był świadkiem wybuchu jądrowego na poligonie w Kazachstanie. Po powrocie do Polski służył w Warszawskim Okręgu Wojskowym, był wykła-dowcą w Wyższej Szkole Oficerskiej Wojsk Chemicznych w Krakowie oraz w Akademii Sztabu Generalnego w Rembertowie. W Ludowym Wojsku Polskim dosłużył się stopnia pułkownika. W Ludowym Wojsku Polskim dosłużył się stopnia pułkownika.
more...
less
[00:00:06] W listopadzie 1981 boh. został zwolniony z wojska ze względu na stan zdrowia i przeszedł w stan spoczynku. Zgodnie z sugestią lekarza kupił działkę – uprawa warzyw. Boh. zgłosił się do komitetu dzielnicowego Terenowej Organizacji Partyjnej PZPR i został zastępcą sekretarza, potem sekretarzem na Pradze Północ – struktura i zadania organizacji.
[00:07:14] Zażalenia na działalność władz. Samowola naczelnik dzielnicy, pani Ognik. Członkami komitetu byli w większości byli milicjanci i funkcjonariusze służb specjalnych, rywalizacja między nimi. Zmiany we władzach komitetu, reorganizacja TOP, wsparcie organizacji partyjnych z praskich zakładów pracy.
[00:13:20] Wpływ TOP na spółdzielnie mieszkaniowe, spółdzielnie „Społem” i inne organizacje. Stosunki z milicją i SB.
[00:15:30] Działalność w Spółdzielni Mieszkaniowej „Bródno” – prace w Radzie Nadzorczej. Spółdzielni podlegały cztery osiedla. Wyróżnienia za aktywność społeczną.
[00:20:05] Rozwój Solidarności na terenie Bródna – walka o wpływy w spółdzielni. Solidarność utworzyła swoje zarządy – dwoistość władzy. Walne zgromadzenie wybrało nowy zarząd, którego prezes działał do czasów współczesnych. Remonty i inwestycje – wysokie oceny bródnowskiej spółdzielni.
[00:24:55] Boh. działał w ZBOWiD – wybór do władz centralnych związku. Pomoc socjalna dla członków organizacji. Sytuacja w latach 80.
[00:29:30] Po wprowadzeniu stanu wojennego Komisarz Warszawy zwrócił się do boh. z prośbą o włączenie się w prace grupy operacyjnej – objęcie stanowiska szefa działu mieszkaniowego i administracyjnego miasta. Współpraca z komórkami dzielnicowymi, na których czele stali wojskowi – skargi na działalność poprzednich władz, szybka ścieżka ich załatwiania. Informacje o pustostanach – wiele z nich okazało się lokalami kontaktowymi milicji i SB. Udało się odzyskać kilkaset mieszkań będących w dyspozycji służb, pod warunkiem rozdysponowania wśród ich pracowników. [+]
[00:34:45] Wydawanie przepustek na poruszanie się po godzinie milicyjnej oraz pozwoleń na imprezy masowe. Przepustki dla księży chodzących do domów z sakramentem. Opinia na temat kościelnych procesji i księży-opozycjonistów. [+]
[00:37:55] Sytuacja w sektorze mieszkaniowym – naprawianie błędów władz administracyjnych. Podczas stanu wojennego załatwiono ponad 25 tys. spraw.
[00:39:30] Powstanie PRON, którego sekretarzem został Jaskiernia – opinia na jego temat. Wzmożenie działalności przez komitety partyjne po zakończeniu stanu wojennego – włączenie w zadania PRON. Boh. został wybrany przewodniczącym PRON na Pradze Północ. Zakres działań – nadzór nad władzami administracyjnymi i politycznymi, kłopoty z naczelnik dzielnicy, panią Ognik. Mieszkańcy Warszawy wskazywali miejsca straceń więźniów stalinowskich.
[00:48:30] Przy ulicy Ogińskiego boh. zamieszkał w 1973 r. – mieszkanie jako nagroda za pracę dydaktyczną w Akademii Sztabu Generalnego. Wykup mieszkania od spółdzielni.
[00:52:25] Upadek systemu – sytuacja w początkach lat 90. Boh. stanął na czele grupy, która chciała działać społecznie – utworzenie koła partyjnego nowo powstałej partii SdRP. Na jego czele stanął początkowo płk Drzewiecki, były milicjant. Współpraca z Tonderą, późniejszym naczelnikiem dzielnicy.
[00:56:27] W ZBOWiD boh. pełnił funkcję skarbnika Zarządu Głównego. Po rozpadzie powstało w kraju ponad sto organizacji kombatanckich. Boh. wstąpił do Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych, który był spadkobiercą ZBOWiD.
[00:58:38] Pod koniec 1982 r. do boh. zwrócił się płk Nawrocki – propozycja pracy w komórce wojskowej w szpitalu bródnowskim, gdzie boh. zajął się przydziałami mobilizacyjnymi i zapasami – specyfika zadań. Dopuszczenie do spraw niejawnych – powołanie tajnej kancelarii. Prowadzenie wzorcowej placówki. Wysokość wojskowej emerytury i pensja żony, która była kierowniczką działu łączności w Cytadeli. Zmiany po śmierci płk Nawrockiego – nowa pracownica. Działalność Solidarności w szpitalu, rola dyrektora dr Sikorskiego. [+]
[01:09:48] Wzrost znaczenia szpitalnej „Solidarności” – konflikt z dyrektorem. Żądanie, by ujawnić zakres działalności i dokumentację działu kierowanego przez boh. Zainteresowanie zaplombowanymi pomieszczeniami, w których przechowywano materiały mobilizacyjne. Boh. dostał dwa granaty termiczne, którymi miał w razie potrzeby zniszczyć tajną dokumentację. Porządkowanie zasobów mobilizacyjnych po stanie wojennym. Przebudowa ujęcia wody dla szpitala. Zdobycie funduszy na remonty. [+]
[01:18:10] Gazy medyczne w szpitalu – ocena zapotrzebowania na chlor i tlen w sytuacjach nadzwyczajnych. Brak możliwości magazynowania gazów. Po katastrofie w Czernobylu w magazynach przechowywano zapasy jodu dla wszystkich warszawskich szpitali. Remanent paliwa dla agregatu prądotwórczego – brak 20 ton, które ukradli pracownicy. [+]
[01:22:12] Bezskuteczne starania dyrektora Sikorskiego o kredyty na remont szpitala. Odwołanie dyrektora, na którego miejsce przyszła krewna Marszałka Struzika – zmiany w szpitalu w 2004 r. Do działu boh. zatrudniono byłego milicjanta – trudności z wdrożeniem go w prace. Odejście ze szpitala w 2007 r. Boh. zajmował się prowadzeniem wykazu przydziałów mobilizacyjnych – specyfika pracy w szpitalu, w którym większość oddziałów należała do Akademii Medycznej. Zmiany stanu osobowego kadry na oddziałach. Nepotyzm w szpitalu.
[01:29:50] Relacje z dyrektorem szpitala dr Sikorskim, który pozwalał boh. na działalność społeczną w godzinach pracy. Boh. z ramienia PRON organizował spotkania wyborcze przed wyborami w 1989 r. – zwycięstwo Solidarności, zmiany ustrojowe. Kontakt z Wojciechem Jaruzelskim.
[01:33:55] Zmiany zasad dla emerytów wojskowych – obejście zakazu pracy. Unormowanie sytuacji za rządów SLD.
[01:35:40] Działalność na rzecz kombatantów – powołanie Związku Byłych Żołnierzy Zawodowych jako odpowiedź na zwolnienia w wojsku. Boh. został wybrany do władz związku, który nie chciał się angażować w politykę. Po jakimś czasie do organizacji zgłosiło się wielu oficerów z byłego aparatu politycznego, którzy opanowali Zarząd Główny – upolitycznienie związku.
[01:41:12] Pomoc potrzebującym członkom związku – poszukiwanie środków z powodu braku dotacji, wyprzedaż części nieruchomości po ZBOWiD. Trudności ze sprzedażą budynku w Sandomierzu – zarzuty korupcyjne. Podział funduszy z transakcji. Awans boh. w strukturach związku. Rozszerzenie pojęcia „kombatant”. Obecnie do organizacji należy kilkanaście tysięcy osób.
[01:52:55] Powody odejścia boh. z Zarządu Głównego związku. Pomysły prezesa płk Strzeleckiego – powołanie fundacji, zakres jej działań: wydobywanie ropy i remont statków. Interwencja konserwatora zabytków w sprawie napisu na siedzibie organizacji.
[01:57:15] W pewnym momencie na Pradze działało 13 organizacji kombatanckich. Relacje między nimi. Powstanie Społecznej Rady Kombatanckiej przy Urzędzie Dzielnicowym na Pradze Północ. Przewodniczącym Rady został boh. – zasady działania.
[02:05:30] Najważniejszym zadaniem okazała się pomoc kombatantom w zakresie służby zdrowia – powołanie przychodni kombatanckiej przy Szpitalu Praskim i jej filii przy ul. Litewskiej.
[02:09:28] Organizacja przez Rady Kombatanckie uroczystości państwowych i kombatanckich – spotkania z młodzieżą. Boh. wymyślił „Sztafetę pokoleń” – pierwszą imprezę przygotowano w LO im. Piłsudskiego. Organizacja konkursów historycznych.
02: 14:08 Prośba do konserwatora zabytków o wpisanie na listę zabytków dawnej Centrali Telefonicznej na Pradze jako jedynego miejsca zdobytego i przez trzy dni utrzymanego przez powstańców. Upamiętnienie nazwą ulicy 20 Dywizji Piechoty, która broniła Warszawy w 1939 r. Ufundowanie wielu tablic pamiątkowych.
[02:16:30] Szwedzka firma farmaceutyczna finansowała przez trzy lata badania kombatantów. Awanse weteranów do stopni oficerskich. Organizowanie spotkań świątecznych dla kombatantów.
[02:21:18] Boh. w 2006 r. został wdowcem, potem ożenił się z p. Jadwigą. Zajęcia rehabilitacyjne dla kombatantów. Boh. współpracował z Muzeum w Stutthofie, obecne zajęcia, otrzymane odznaczenia.
more...
less
Pilecki Institute Library in Warsaw
ul. Sienna 82
Mon - Fri 8:00 - 16:00
(+48) 22 182 24 75
Reading Room of the Augustów Branch of the Pilecki Institute
ul. 3 Maja 16
Tue, Thu 09:00 - 16:00
(+48) 502 461 075
Berlin Branch of the Pilecki Institute
Pariser Platz 4a
Tue - Fri 10:30 - 17:30
(+49) 30 275 78 955
New York Branch of the Pilecki Institute
92 Greenwich Street
Mon - Fri 10:00 - 16:00
(+1) 917 655 9918
This page uses 'cookies'. More information
In the Pilecki Institute Archives we gather and make available digital versions of various documents. All of them describe the fates of Polish citizens who experienced two totalitarianisms – the German and the Soviet – in the 20th century. We acquire digital copies of documents held by numerous domestic and foreign institutions: the Bundesarchiv, the United Nations Archives, the British National Archives and the Polish State Archives. In this way we are building a knowledge base and a hub for comprehensive research on the Second World War and the dual occupation of Poland – for scholars, journalists, people of culture, families of the victims and witnesses to the crimes, as well as all history enthusiasts.
Our website archiwum.instytutpileckiego.pl presents a complete collections catalog. They can be easily navigated thanks to the full-text search engine and descriptions attached to all items. Access to the content is possible only at the reading rooms of the Pilecki Institute’s Library in Warsaw and Berlin, where our employees help with general inquiries regarding the collections, help users navigate our online catalogs, and enable access to materials subject to availability restrictions.
Some documents, such as those from the Bundesarchiv or the KARTA Center, are subject to restrictions resulting from agreements between the Institute and the transferring institutions. After arriving at the Library, visitors must sign relevant declarations granting access to documents exclusively on site. Information on access restrictions is included in the Library’s regulations. Before the visit, we encourage you to familiarize yourself with the scope and structure of our archival, library and audio-visual resources, as well as with the visiting rules and regulations concerning the use of the collections.
Everyone interested in using our collections is invited to the Pilecki Institute Library in Warsaw and the Reading Rooms of the Augustów, Berlin and New York Branches. Their contact details can be found here. Remote access to some materials from the Pilecki Institute Archives is also possible. We also ask that you read the rules for visiting and accessing the collections in advance.
Please read the privacy policy. Using the website is a declaration of an acceptance of its terms.