Czesław Łubiarz (ur. 1961, Biłgoraj), wnuk Anastazji Łubiarz i prawnuk Marianny Łubiarz, zamordowanych 29 grudnia 1942 r. przez Niemców w Majdanie Nowym. Łubiarzowie najprawdopodobniej pomagali ludności żydowskiej, dodatkowo Jan Łubiarz (stryj p. Czesława) był w partyzantce i prawdopodobnie z tego powodu Niemcy go poszukiwali. Nie zastali go w domu, podobnie jak dziadka p. Czesława (Antoniego Łubiarza), zamordowali więc Anastazję i Mariannę. Ojciec p. Czesława (Franciszek Łubiarz) był wtedy nastolatkiem i zdołał uciec, uratował też swojego malutkiego brata Stanisława. Niestety mały Staś został zamordowany przez Niemców podczas pacyfikacji Majdanu Nowego 24 czerwca 1943 r. Jan Łubiarz również nie przeżył wojny, zginął podczas w czasie bitwy pod Osuchami (25-26 czerwca 1944 r.). Czesław Łubiarz wspomina też miejscowych Ukraińcach, którzy w większości pomagali Niemcom, choć killku z nich darzyło sympatią Polaków i ostrzegało ich o grożących niebezpieczeństwach. Po wojnie wszyscy Ukraińcy za wyjątkiem jednego zostali wysiedleni z Majdanu Nowego.
więcej...
mniej
[00:00:07] Autoprezentacja boh. urodzonego w 1961 r.
[00:00:20] Maria i Anastazja Łubiarz to prababcia i babcia boh., które pomagały Żydom i za to zginęły. Stanisław Łubiarz zginął w 1943 r. w czasie pacyfikacji Majdanu Nowego, wuj Jan był partyzantem i zginał pod Osuchami w 1944 r. Ojciec starał się o postawienie pomnik pomordowanym, nie tylko z rodziny Łubiarzy, ale i innych rodzin. Podziękowanie rządowi za Instytut Pileckiego.
[00:04:10] Tragedia rodziny zaczęła się 28 grudnia 1942. Do domu wtargnęło gestapo. Była tam babka Anastazja, prababcia Maria, wuj Stasio, który miał rok i ojciec boh. Franciszek, dziesięciolatek. Dziadka Antoniego i jego córki Karoliny nie było. Gestapowcy zastrzelili Marię mieszkaniu, a Anastazję wyprowadzono na podwórze sąsiadów Pelców, tam ją pobito, a potem zastrzelono. Zabito też parobka Pelców Kazimierza Szabata. Zanim zginął, zdążył przerzucić przez płot Czesławę Bździuch. Czesław i Staś byli w domu, dwóch Niemców poszło rabować „do komory”, z dziećmi został jeden Niemiec – ucieczka ojca z bratem do Maciochów, u których była Karolina. Dziadek Antoni pochował zwłoki bliskich na podwórku, dopiero po jakimś czasie przeniesiono je na cmentarz. [+]
[00:10:35] Później [24 czerwca 1943] miała miejsce pacyfikacja wsi. Niemcy wtargnęli do domu i zastrzelili Stasia. W tym czasie ojciec ukrywał się na podwórku i nie zdążył zabrać brata. Dom i inne budynki spalono. Wuj Jan był w partyzantce i zginął pod Osuchami w 1944, miał wtedy 21 lat. Dziadek Antoni jeździł, by zidentyfikować zwłoki. W czasie okupacji zginęły cztery osoby z rodziny boh.
[00:13:20] Niemcy złapali Żydówkę Boruch i przesłuchiwali ją. Pod wpływem tortur dziewczyna powiedziała, że wskaże miejsca, w których udzielono je pomocy. Gestapo zmusiło sołtysa, by woził ich furmanką po wsi, a Żydówka wskazywała domy. Pokazała dom Kowali, tam zabito dwie osoby. W Gnidułów zabito Jana Gnidułę i gospodynię Katarzynę Margol, zabito Marię i Anastazję Łubiarz. Po wojnie ojciec pisał o tej sprawie do różnych urzędów. Dopiero Instytut Pileckiego zajął się tym i powstanie pomnik ofiar.
[00:16:20] Przedstawienie matki Janiny Łubiarz, boh. urodził się w Biłgoraju. Gdy Niemcy przyszli do domu, ojciec miał 10 lat i był w szoku, nie pamiętał w jakim języku mówili. Z Niemcami byli też Ukraińcy, w pacyfikacji brała udział grupa ukraińskich esesmanów. Wuj Jan, który był w partyzantce, chodził do Gnidułów, a tam ukrywała się Żydówka i poznał ją. Dziewczyna była jego rówieśniczką. Prawdopodobnie babcia Anastazja pomogła dziewczynie, która potem wskazała dom Łubiarzów. Ojciec boh. nic nie wiedział o pomaganiu Żydom, dzieciom o takich sprawach nie mówiono. Żydówkę pobito i obiecano, że zostanie wypuszczona, jeśli wskaże domy, w których udzielono jej pomocy. Zastrzelono ją potem koło Lipowca. Boh. nie ma wiadomości na temat innych Żydów, którzy ukrywali się w okolicy. Słyszał, że dziewczyna ukrywająca się w lesie koło tartaku była córką piekarza z Biłgoraja. Z lasu miała blisko do domu Gnidułów. Dziewczyna została złapana i na torturach wydała ludzi, którzy jej pomagali. [+]
[00:23:54] Relacje Polaków i Żydów przed wojną. Wielu Żydów mieszkało w Biłgoraju, Tarnogrodzie, tu jest cmentarz żydowski. W Majdanie nie było Żydów.
[00:25:00] Kazimierz Kmieć opowiadał, że w czasie pacyfikacji wsi w 1943 r. został złapany i wywieziono go na roboty do Niemiec. W Majdanie mieszkali też Ukraińcy, gdy Polaków pakowano do samochodów, to Ukraińcy podrzucali czapki z radości. Po wojnie wielu Ukraińców przesiedlono na Ukrainę.
[00:28:15] [Prowadzący mówi, że jeden z Niemców, którzy przyszli mordować, zostawił swoje zdjęcie]. Boh. tego zdjęcia nie widział i nie słyszał o tym. Ojciec opowiadał, że dwóch Niemców poszło rabować do komory, a ten który został odwrócił się, wtedy ojciec zabrał brata i uciekł.
[00:29:40] Boh. słyszał, że Żydówka ukrywała się w lesie koło tartaku i przychodziła do Gnidułów – położenie domu. Przychodził tam też wuj Janek, który potem zginął w partyzantce.
[00:31:21] Boh. poznał historię rodziny jako młody chłopak, ojciec o tym opowiadał. Dziadek Antoni czasem coś wspominał, ale niechętnie mówił o przeszłości. Boh. słuchał opowieści ojca i Kazimierza Kmiecia, który go często odwiedzał. W okolicy grasowali bandyci, którzy rabowali chłopów. Zimą bandyci złapali wuja Janka, wywieźli pod Lipowiec, rozebrali do naga i wypuścili. Niektórych bandytów partyzanci ukarali.
[00:34:10] Obecnie w rodzinie niewiele się mówi o wojennej przeszłości. Ojciec tym żył, pisał w tej sprawie m.in. do Izraela, do instytucji w Polsce. Chciał postawić pomnik, zależało mu na upamiętnieniu ofiar. Ojciec był radnym w gminie, działał społecznie. Pamięć o przeszłości w rodzinie boh., „teraz ta rodzina tak jest szargana też, prawda, przez te różne organizacje, ten RBGD czy tam jak to się nazywa, prawda, […] właśnie dbać o historie i o rodzine i o nasze wiare”. Refleksje na temat korzeni, „i chwała temu instytutowi, że tym się zajmuje. I chwała rządowi, że właśnie za tych rządów powstał, za tego rządu powstał taki instytut wspaniały”.
[00:38:32] Boh. jest dumny z przodków, „którzy zginęli za ojczyznę, za wiarę, prawda. Jestem bardzo dumny. I honorowy jestem, bo to zginęli za ojczyznę i za wiarę”.
[00:39:02] Historią rodziny zainteresowała się telewizja „Trwam”. Przyjechała ekipa, ale ojciec boh. był już chory, miał kłopoty z pamięcią i dużo nie powiedział.
[00:40:12] Ojciec był człowiekiem znerwicowanym, dwa razy uniknął śmierci i to w nim pozostało. Raz miał lufę przyłożoną do głowy, za drugim razem ukrył się w dole na kartofle. Nie zdążył zabrać z domu swojego brata Stasia i widział, co się z nim stało – przeżycia dziesięciolatka. W 1942 zginęła jego matka i babka, w 1943 brat dwuletni Stasio, w 1944 wuj Janek. Dziadek Antoni unikął śmierci, bo w czasie tragicznych wydarzeń nie było go w domu. Przeżyła też ciotka boh. Karolina, w 1942 pracowała u sąsiadów Maciochów, do tego domu uciekł ojciec ze Stasiem.
[00:43:08] Tylko telewizja „Trwam” zainteresowała się historią rodziny Łubiarzów, a współcześnie Instytut Pileckiego. Z dokumentów, które zostawił ojciec boh. wynika, że w tej sprawie zeznawało wielu świadków. Nikt nie chwalił się tym, że pomagał Żydom – groźba kary śmierci.
[00:45:00] Opinia na temat projektu „Zawołani po imieniu”, „chwała temu instytutowi, chwała, że tym się zajmuje”. Nauka patriotyzmu, refleksje. Podziękowanie instytutowi i rządowi, „że w końcu po tylu latach udało nam się doczekać do tego, że to będzie jakiś pomnik”.
więcej...
mniej
Biblioteka Instytutu Pileckiego w Warszawie
ul. Sienna 82
Pon. - Pt. 8:00 - 16:00
(+48) 22 182 24 75
Czytelnia Oddziału Instytutu Pileckiego w Augustowie
ul. 3 Maja 16
Wt., Czw. 09:00 - 16:00
(+48) 502 461 075
Oddział Instytutu Pileckiego w Berlinie
Pariser Platz 4a
Wt. - Pt. 10:30 - 17:30
(+49) 30 275 78 955
Oddział Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku
92 Greenwich Street
Pon. - Pt. 10:00 - 16:00
(+1) 917 655 9918
Ta strona wykorzystuje pliki 'cookies'. Więcej informacji
W Archiwum Instytutu Pileckiego gromadzimy i udostępniamy dokumenty w wersji cyfrowej. Zapisane są w nich losy obywateli polskich, którzy w XX wieku doświadczyli dwóch totalitaryzmów: niemieckiego i sowieckiego. Pozyskujemy kopie cyfrowe dokumentów, których oryginały znajdują się w zbiorach wielu instytucji polskich i zagranicznych, m.in.: Bundesarchiv, United Nations Archives, brytyjskich National Archives i polskich archiwów państwowych. Budujemy w ten sposób centrum wiedzy i ośrodek kompleksowych badań nad II wojną światową i podwójną okupacją w Polsce. Dla naukowców, dziennikarzy, ludzi kultury, rodzin ofiar i świadków zbrodni oraz wszystkich innych zainteresowanych historią.
Portal internetowy archiwum.instytutpileckiego.pl prezentuje pełny katalog naszych zbiorów. Pozwala się po nich poruszać z wykorzystaniem funkcji pełnotekstowego przeszukiwania dokumentów. Zawiera także opisy poszczególnych obiektów. Z treścią dokumentów zapoznać się można tylko w czytelniach Biblioteki Instytutu Pileckiego w Warszawie i w Berlinie, w których nasi pracownicy służą pomocą w przypadku pytań dotyczących zbiorów, pomagają użytkownikom w korzystaniu z naszych katalogów internetowych, umożliwiają wgląd do materiałów objętych ograniczeniami dostępności.
Niektóre dokumenty, np. te pochodzące z kolekcji Bundesarchiv czy Ośrodka Karta, są jednak objęte ograniczeniami dostępności, które wynikają z umów między Instytutem a tymi instytucjami. Po przybyciu do Biblioteki należy wówczas dopełnić formalności, podpisując stosowne oświadczenia, aby uzyskać dostęp do treści dokumentów na miejscu. Informacje dotyczące ograniczeń dostępu są zawarte w regulaminie Biblioteki. Przed wizytą zachęcamy do zapoznania się z zakresem i strukturą naszych zasobów archiwalnych, bibliotecznych i audiowizualnych, a także z regulaminem pobytu i korzystania ze zbiorów.
Wszystkich zainteresowanych skorzystaniem z naszych zbiorów zapraszamy do Biblioteki w Warszawie i Czytelni w oddziałach Instytut Pileckiego w Augustowie, Berlinie i Nowym Jorku. Dane kontaktowe do nich znajdują się tutaj. W niektórych przypadkach możliwy jest dostęp zdalny do materiałów opublikowanych w Archiwum Instytutu Pileckiego. Prosimy także o wcześniejsze zapoznanie się ze szczegółowym regulaminem pobytu i dostępu do zbiorów.
Prosimy zapoznać się z polityką prywatności. Korzystanie z serwisu internetowego oznacza akceptację jego warunków.