Edward Wryszcz (ur. 1945, Majdan Nowy) w latach 1964-66 odbył zasadniczą służbę wojskową w Ruchomym Warsztacie Naprawy Czołgów w jednostce wojsk pancernych. W 1966 roku rozpoczął pracę w Dolnośląskich Zakładach Maszyn Elektrycznych Karelma w Piechowicach k. Jeleniej Góry – początkowo jako ślusarz narzędziowy, potem jako nauczyciel zawodu. W 1970 r. ukończył Technikum Elektryczno-Mechaniczne w Piechowicach. Od września 1980 pełnił funkcję członka Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” w Karelmie, przygotowywał (wraz z żoną Celiną) codzienne audycje w zakładowym radiowęźle. 14 grudnia 1981 współorganizował strajk włoski w Karelmie. 27 grudnia 1981 został internowany, przebywał w ośrodkach internowania w Kamiennej Górze, Głogowie, Grodkowie i Uhercach. Zwolniony 15 listopada 1982. Od listopada 1983 do września 1986 był członkiem Tymczasowego Komitetu Koordynacyjnego „Solidarność” Regionu Jeleniogórskiego. W latach 1983-87 działał w teatrze amatorskim przy Niezależnym Teatrze Scena Czterdzieści i Cztery w Jeleniej Górze, do 1989 roku zajmował się kolportażem niezależnej prasy i wydawnictw na terenie Jeleniej Góry i Piechowic. W latach 1984-85 współredagował zakładowe pismo Solidarności Walczącej „Zerwij Kajdany, Połam Bat...”. W 1985 roku został zwolniony z pracy, przywrócony przez Sąd Pracy we Wrocławiu. W 1989 roku współzakładał Komitet Obywatelski „Solidarność” w Jeleniej Górze, a następnie w Piechowicach. W latach 1990-94 był burmistrzem Piechowic. Od 1995 do 2012 pełnił funkcję podreferendarza Biura Obsługi Roszczeń b. Pracowników Zakładów R1 przy Państwowej Agencji Atomistyki w Jeleniej Górze. Od 2010 na emeryturze. Od 2004 członek partii Prawo i Sprawiedliwość. W 2015 odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności. [Na podstawie: Encyklopedia Solidarności, wywiad własny]
mehr...
weniger
[00:00:40] Pożegnania zwalnianych kolegów: radość, nadzieja na rozpowszechnianie prawdy o internowaniu. Przypadki ponownego internowania tuż po opuszczeniu ośrodka. Uroczyste pożegnania na korytarzu: odśpiewana chóralnie piosenka, „klawisze siedzieli cicho z boku”.
[00:03:10] Wywiad chwalący sytuację w kraju po wprowadzeniu stanu wojennego, udzielony partyjnej „Gazecie robotniczej” przez jednego z osadzonych – wskazany przez klawisza. Zbieranie kontaktów o losach internowanych po latach przez boh., odwiedziny.
[00:06:16] Spacery w Kamiennej Górze, śpiewanie „wrednych piosenek”, zatrzymywanie w celi za karę: „hartowanie charakterów”. Wychodzący na wolność otrzymywali komplet dokumentów umożliwiających wyjazd z granicę – naciski na opuszczenie kraju. Kontakt z kolegami z internowania w Australii, Islandii, Stanów Zjednoczonych, „dobrze mieć takie kontakty”. Przekonanie boh. o współpracy niektórych internowanych z SB: „oni nawet nie wiedzą, że my wiemy, że są TW”.
[00:10:10] „Stara gwardia” w Uhercach. Odwiedziny „delegacji medycznych” krajowych i międzynarodowych. Dzięki wizytacji Międzynarodowego Czerwonego Krzyża w Uhercach pojawienie się „prawdziwych” lekarzy z zewnątrz. Boh. cierpiał na schorzenia reumatyczne z powodu wilgoci w celi. Fortel lekarza – operacja laryngologiczna w szpitalu w Jarosławiu. Szczególnie dobre traktowanie przez personel szpitala, obserwacja przez klawiszy przebranych z pacjentów, „personel to odkrył”. [+]
[00:18:00] Palenie papierosów w toaletach szpitala. Prośba klawisza w toalecie: niech oni nas tak nie traktują. [+]
[00:19:30] Wyjazd pacjentów do domów za wiedzą klawiszy przebywających w szpitalu – droga przez Bytom, patrole na dworcu. Spotkanie z żoną i kolegami. Następnego dnia powrót przez Wrocław. Dotrzymanie tajemnicy przez klawiszy: „nikt się nie dowiedział”.
[00:24:05] Powrót do więzienia. W drodze do szpitala w milicyjnej „suce” rewizja wszystkich jadących. Przewiezienie wyrobów wytwarzanych przez internowanych (znaczków, kopert, gazetek) przez lekarzy.
[00:28:40] Wyjście boh. z Uherzec w listopadzie [1982], kilka dni po powrocie ze szpitala. Skomplikowany droga do domu, boh. wracał po kawałku - nocleg u przypadkowych osób. Wizyta w Uhercach po latach.
[00:34:00] Stopniowe zwalnianie internowanych, pozostało kilkadziesiąt osób. Przygnębiający nastrój w więzieniu, plotki o prawdopodobnych procesach sądowych.
[00:36:00] Ciągła praca przy wytwarzaniu matryc pieczątek, rysowanie, kopiowanie, wycinanie. Problemy technologiczne przy zmianie daty stempla. Pieczątka z o. Kolbe przekazana do Niepokalanowa.
[00:40:00] Matryce pieczątek przekazane do muzeum „S” na Śląsku. Opracowanie przez Popioła sposobu na wynoszenie matryc z więzienia [+]. W drodze do Uherzec rozrzucanie na przystankach ulotek: „Internowani z Grodkowa są przewożeni na wschód”. Drobiazgowa rewizja w areszcie przy ul. Montelupich, utrata śpiewnika, przewożonego przez kolegę w majtkach.
[00:44:07] Kolega Stanisław Żebrowski chory na stwardnienie rozsiane. Wydobycie (zabranie) skonfiskowanego śpiewnika z pokoju funkcjonariusza przez Jerzego Popioła. Brawura konspiracyjna Popioła. [++]
[00:48:43] Założenie organizacji Niebieskie berety z kolegą z celi [Krzysztofem] Kubasiakiem, wymyślane historie podsłuchiwane przez tajniaków. Postępowanie boh. wobec funkcjonariuszy w Uhercach.
[00:51:45] Praca nocami w Uhercach przy zasłoniętych kocami oknach, odsypianie w ciągu dnia. „Gwar uciechy” na wieść i o śmierci Breżniewa („dręczyciela powszechnego”), przerażenie klawiszy. „Przestraszeni ludzie” wyrośli w PRL.
[00:55:40] Przemiana mentalna w internowanych, „ dla mnie to był uniwersytet”, „ja się cały zmieniłem”. Militaryzacja „Karelmy”, pułkownik WP reprezentował władzę w zakładzie. Podwójne oblicze pułkownika: rozpowszechniał podziemną literaturę.
[00:59:20] Boh. internowany z pracownikami kopalń śląskich, m.in. Manifest Lipcowy. Jedność związkowców ze Śląska (Leszek Waliszewski). Po wywiezieniu przewodniczącego zarządu regionu [Andrzeja] Piesiaka samodzielne działanie pozostałych związkowców. Próby dyscyplinowania internowanych przez kolegów ze Śląska. [+]
[01:02:15] Organizowanie sobie życia więziennego: przygotowanie akademii rocznicowej 11 listopada. Poturbowanie Ryszarda Kuleszy. Pacyfikacja osadzonych przez ROMO, przejście przez „ścieżkę zdrowia”. „11 listopada dzień wredny dla komuny”. Zapisywanie „zakazanych piosenek” w śpiewniku boh.
[01:08:23] Niewskazane prowadzenie dzienników jako możliwego źródła informacji dla SB. Spoliczkowanie jednego z osadzonych przez Popioła.
[01:11:15] Sporadyczne używanie aparatów fotograficznych w Uhercach, fotografowanie w drodze do łaźni. Wnętrze więziennej „suki” rozgrodzone pośrodku ścianką, brak okien, wywietrznik w suficie – tędy wyrzucano ulotki.
[01:13:10] Książka [Andrzeja i Marii] Perlaków „Uherce 2”. Zniszczenia więzienia w Uhercach dokonane przez internowanych. Gazetka więzienna.
[01:14:27] Dotkliwe pozbawienie wolności, „rozpaczliwa” tęsknota za rodziną. Przygotowanie ucieczki – przepiłowane kraty. Regularne kontrolowanie stanu krat okiennych w celach, metody wprowadzania strażników w błąd. Opracowany sposób ucieczki z więzienia: „dałoby się wyjść”. Niełatwy do zamaskowania przed strażnikami ruch piłką do krat. [+]
[01:19:40] Zmiana zachowań w więzieniu, nieporadność i załamanie. Przypadek lekarza z Lądku Zdrój, który wpadał w rozpacz – sposoby rozładowania napięcia przez współwięźniów.
[01:23:09] Wyrób pieczątek, praca jako sposób pozostania w dobrej formie psychicznej. „Rozedrgany emocjonalnie” kolega z celi z trudem angażował się w działalność opozycyjną w Uhercach.
[01:25:00] Dwaj studenci (jeden ps. „Tao”) bez doświadczenia opozycyjnego. Bogdan Radecki.
[01:27:45] Produkowanie alkoholu w Kamiennej Górze, odwiedziny biskupa Gulbinowicza. [+]
[01:29:25] Unikanie picia alkoholu przez boh., przejęcie butelki wódki oddanej przez płot w Głogowie. Michał Orlicz, uzdolniony wytwórca stempli z Wybrzeża.
[01:32:52] „Relacjonowanie” przez RWE drogi z Grodkowa poprzez areszt przy ul. Montelupich do Uherzec. Scyzoryk boh. posłużył do otwarcia przegrody na oczach klawisza, „opanowaliśmy ten samochód”, bujanie samochodem. [+]
[01:37:35] Trudne adoptowanie się do życia na wolności w PRL, poczucie „bohaterstwa” z jednoczesnym strachem, „ja temu przestraszeniu uległem”. Odbudowa dawnych kontaktów organizacyjnych (Andrzej Piesiak). Decyzja o powołaniu duszpasterstwa ludzi pracy.
[01:40:30] Odwiedziny żony z dziećmi w Głogowie, początkowa nieufność syna Krzysztofa, płacz przy rozstaniu.
[01:43:47] Trudy codziennego życia żony bez męża.
[01:45:45] Poddanie się atmosferze strachu przez boh., powrót do pracy: nauczanie zwodu ślusarza. Zwolnienie boh. z obowiązków pedagoga.
[01:48:00] Rzeczywistość lat 80.: kupowanie mleka przed pracą, kolejka ludzi oczekujących na przywiezienie mleka, zdobywanie towarów na kartki.
[01:51:45] Pomoc i wsparcie od znajomych, zaangażowany kolega Bieniek. Pozytywne odruchy ze strony partyjnych działaczy.
[01:53:30] Z Uherzec dotarcie boh. do rodziny koło Biłgoraja, przejazd pociągiem do domu. Zaskoczenie żony („łzy i uciecha”). Poetycki list miłosny od żony.
[01:54:55] Zaangażowanie boh. w działalność regionalną „S”, dojazdy do Jeleniej Góry autobusem nr 9. Współdziałanie z żoną w Duszpasterstwie Ludzi Pracy. Osamotnienie boh. w Piechowicach, silne związki ze wschodem Polski w okolicy Biłgoraja („Edek, syn Jędrucha”).
[01:57:40] Mama żony przyjechała na Ziemie Odzyskane z krakowskiego, „Też tu była sama”. Substandardowe, niewymiarowe mieszkanie boh.
[01:59:30] Wciąż niezrealizowane plany spisania wspomnień z internowania. Poetka pisząca wiersze dla dzieci o alkoholizmie. Warsztaty teatralne w świętokrzyskim, nauka teatru w praktyce. „Betlejem polskie” zarejestrowane na taśmie. Kłopoty boh. z pamięcią.
[02:04:37] Praca w Karelmie, poznanie Lecha Kaczyńskiego, praca w zarządzie regionu. Założenie Komitetu Obywatelskiego w Piechowicach, „wygraliśmy w cuglach”, pełnienie funkcji burmistrza Piechowic przez 4 lata – nieskuteczny samorząd bez funduszy. Rozwój korupcji.
[02:07:20] Dalsze losy Karelmy: referendum pracowników. Upadek Karelmy: „rozkradziono, rozprzedano”. W czasie II wojny i bezpośrednio po produkowano tam bomby, „dynamitka”. Liczne schrony podziemne w okolicy.
[02:11:07] Wybuch w bunkrze w latach 50., śmierć wszystkich pracowników. Wyroby katalogowe Karelmy: silniki do pomp głębinowych dla kopalń (jedyny zakład w RWPG), w czasie wojny koreańskiej produkowano bomby. Doskonała doświadczona kadra Karelmy. „Szkoda tego zakładu”.
[02:15:00] Wysoka jakość produktów Karelmy, łatwo się dawały naprawiać. Zdobywanie nowoczesnych rozwiązań Stanach Zjednoczonych i Japonii.
mehr...
weniger
Bibliothek des Pilecki-Instituts in Warschau
ul. Stawki 2, 00-193 Warszawa
Mo. - Fr. 9:00 - 15:00 Uhr
(+48) 22 182 24 75
Bibliothek des Pilecki-Instituts in Berlin
Pariser Platz 4a, 00-123 Berlin
Pon. - Pt. 10:30 - 17:30
(+49) 30 275 78 955
Diese Seite verwendet Cookies. Mehr Informationen
Das Archiv des Pilecki-Instituts sammelt digitalisierte Dokumente über die Schicksale polnischer Bürger*innen, die im 20. Jahrhundert unter zwei totalitären Regimes – dem deutschen und sowjetischen – gelitten haben. Es ist uns gelungen, Digitalisate von Originaldokumenten aus den Archivbeständen vieler polnischer und ausländischer Einrichtungen (u. a. des Bundesarchivs, der United Nations Archives, der britischen National Archives, der polnischen Staatsarchive) zu akquirieren. Wir bauen auf diese Art und Weise ein Wissenszentrum und gleichzeitig ein Zentrum zur komplexen Erforschung des Zweiten Weltkrieges und der doppelten Besatzung in Polen auf. Wir richten uns an Wissenschaftler*innen, Journalist*innen, Kulturschaffende, Familien der Opfer und Zeugen von Gräueltaten sowie an alle an Geschichte interessierte Personen.
Das Internetportal archiwum.instytutpileckiego.pl präsentiert unseren Bestandskatalog in vollem Umfang. Sie können darin eine Volltextsuche durchführen. Sie finden ebenfalls vollständige Beschreibungen der Objekte. Die Inhalte der einzelnen Dokumente können Sie jedoch nur in den Lesesälen der Bibliothek des Pilecki-Instituts in Warschau und Berlin einsehen. Sollten Sie Fragen zu unseren Archivbeständen und dem Internetkatalog haben, helfen Ihnen gerne unsere Mitarbeiter*innen weiter. Wenden Sie sich auch an sie, wenn Sie Archivgut mit beschränktem Zugang einsehen möchten.
Teilweise ist die Nutzung unserer Bestände, z. B. der Dokumente aus dem Bundesarchiv oder aus der Stiftung Zentrum KARTA, nur beschränkt möglich – dies hängt mit den Verträgen zwischen unserem Institut und der jeweiligen Institution zusammen. Bevor Sie vor Ort Zugang zum Inhalt der gewünschten Dokumente erhalten, erfüllen Sie bitte die erforderlichen Formalitäten in der Bibliothek und unterzeichnen die entsprechenden Erklärungsformulare. Informationen zur Nutzungsbeschränkung sind in der Benutzungsordnung der Bibliothek zu finden. Vor dem Besuch empfehlen wir Ihnen, dass Sie sich mit dem Umfang und Aufbau unserer Archiv-, Bibliotheks- und audiovisuellen Bestände sowie mit der Besucherordnung und den Nutzungsbedingungen der Sammlung vertraut machen.
Alle Personen, die unsere Bestände nutzen möchten, laden wir in den Hauptsitz des Pilecki-Instituts, ul. Stawki 2 in Warschau ein. Die Bibliothek ist von Montag bis Freitag von 9.00 bis 15.00 Uhr geöffnet. Bitte melden sie sich vor Ihrem Besuch per E-Mail: czytelnia@instytutpileckiego.pl oder telefonisch unter der Nummer (+48) 22 182 24 75 an.
In der Berliner Zweigstelle des Pilecki-Instituts befindet sich die Bibliothek am Pariser Platz 4a. Sie ist von Dienstag bis Freitag von 10.30 bis 17.30 Uhr geöffnet. Ihr Besuch ist nach vorheriger Anmeldung möglich, per E-Mail an bibliothek@pileckiinstitut.de oder telefonisch unter der Nummer (+49) 30 275 78 955.
Bitte lesen Sie unsere Datenschutzerklärung. Mit der Nutzung der Website erklären Sie sich mit ihren Bedingungen einverstanden..