Edward Wryszcz (ur. 1945, Majdan Nowy) w latach 1964-66 odbył zasadniczą służbę wojskową w Ruchomym Warsztacie Naprawy Czołgów w jednostce wojsk pancernych. W 1966 roku rozpoczął pracę w Dolnośląskich Zakładach Maszyn Elektrycznych Karelma w Piechowicach k. Jeleniej Góry – początkowo jako ślusarz narzędziowy, potem jako nauczyciel zawodu. W 1970 r. ukończył Technikum Elektryczno-Mechaniczne w Piechowicach. Od września 1980 pełnił funkcję członka Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” w Karelmie, przygotowywał (wraz z żoną Celiną) codzienne audycje w zakładowym radiowęźle. 14 grudnia 1981 współorganizował strajk włoski w Karelmie. 27 grudnia 1981 został internowany, przebywał w ośrodkach internowania w Kamiennej Górze, Głogowie, Grodkowie i Uhercach. Zwolniony 15 listopada 1982. Od listopada 1983 do września 1986 był członkiem Tymczasowego Komitetu Koordynacyjnego „Solidarność” Regionu Jeleniogórskiego. W latach 1983-87 działał w teatrze amatorskim przy Niezależnym Teatrze Scena Czterdzieści i Cztery w Jeleniej Górze, do 1989 roku zajmował się kolportażem niezależnej prasy i wydawnictw na terenie Jeleniej Góry i Piechowic. W latach 1984-85 współredagował zakładowe pismo Solidarności Walczącej „Zerwij Kajdany, Połam Bat...”. W 1985 roku został zwolniony z pracy, przywrócony przez Sąd Pracy we Wrocławiu. W 1989 roku współzakładał Komitet Obywatelski „Solidarność” w Jeleniej Górze, a następnie w Piechowicach. W latach 1990-94 był burmistrzem Piechowic. Od 1995 do 2012 pełnił funkcję podreferendarza Biura Obsługi Roszczeń b. Pracowników Zakładów R1 przy Państwowej Agencji Atomistyki w Jeleniej Górze. Od 2010 na emeryturze. Od 2004 członek partii Prawo i Sprawiedliwość. W 2015 odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności. [Na podstawie: Encyklopedia Solidarności, wywiad własny]
mehr...
weniger
[00:00:25] Po wojsku praca w narzędziowni Karelmy (Karkonoskie Zakłady Maszyn Elektrycznych). Utajniona produkcja wojskowa (wyposażenie sterowanej radiem łodzi do transportu uzbrojenia w czasie działań wojennych), agregaty prądotwórcze, pseudonimy poszczególnych wyrobów. Rygorystyczna straż przemysłowa. Boh. prowadził zajęcia przysposobienia zawodowego dla młodzieży – rygory produkcji wojskowej. [+]
[00:04:45] Początek pracy w Karelmie, podpisanie zobowiązania do dotrzymania tajemnicy. W momencie powstania NSZZ „S” kontakt z zakładowym esbekiem – przekonywanie do wyjątkowego statusu zakładu. Ostrożny kolega Mieczysław Droń, boh. został rzecznikiem prasowym: nagrywanie z żoną audycji dla komisji zakładowej – puszczane z kaset poprzez radiowęzeł zakładowy na przerwie śniadaniowej. [++]
[00:09:30] Anegdota o puszczeniu w radiowęźle audycji RWE [+]. Boh. pracował jako nauczyciel zawodu, żona była nawijaczką w Karelmie – praca przy powlekaniu igelitem przewodów elektrycznych pomp głębinowych.
[00:14:15] Ogłoszenie w poniedziałek 14 grudnia [1981] strajku włoskiego na wiadomość o internowaniu przewodniczącego komisji zakładowej: „ludzie obijali się”. Pacyfikacja zakładu (3 skoty) – strach wśród załogi. Wyprowadzenie boh. poza zakład, próby zastraszenia na komisariacie.
[00:18:00] Zastraszenie członków komisji zakładowej, karykaturalny esbek. Odmowa podpisania deklaracja lojalności – zatrzymanie boh. na 48 godzin w areszcie z kryminalistami. Nieufność wobec działacza „S” z Lubania.
[00:23:03] Przewiezienie boh. do więzienia w Kamiennej Górze – nazwisko ucznia na liście osadzonych w celi.
[00:25:14] Pobyt w więzieniu od grudnia [1981] do marca [1982], poparcie klawiszy. Tajne spotkanie z uwięzionym uczniem – nieufność.
[00:27:08] Warunki w więzieniu, praca osadzonych: ręczne szycie piłek futbolowych. Pobudka o 3:45. Współpraca między więźniami, pomoc ze strony klawiszy.
[00:31:00] Niesnaski między MO a SB. Metody podsłuchu w więzieniu. Odnalezienie przez Andrzeja Perlaka przezroczy dotyczących boh. Teczki boh. w IPN.
[00:37:00] Pasja fotograficzna, kolega prowadził pracownię fotograficzną w Karelmie. Metoda używana w pierwszych ówczesnych kserokopiach. Zebrania aktywu partyjnego w zakładzie. Otrzymanie przez Piechowice praw miejskich w 1968 r. Silna komórka partyjna w Karelmie. Sporządzanie odbitek fotograficznych z demonstracji w innych miastach, wynosił je z zakładu kolega Ryszard Kulesza. Okoliczności śmierci kolegi.
[00:42:48] Wydanie przez Solidarność Walczącą banknotu – pieniądze dla podziemia.
[00:44:30] Internowanie boh. między świętami a sylwestrem 1981 r.: niepokój o żonę i dzieci, „strach nie do opisania”. Rozpuszczanie fałszywych plotek o boh. przez SB w więzieniu w Kamiennej Górze. Głośne śpiewanie piosenek o klawiszach, SB i „komunie”.
[00:48:09] Wiosną [1982] przewiezienie do Głogowa, lżejsze rygory. Połączenie z internowanymi ze Śląska w Grodkowie i Uhercach. Związkowiec górnik, który wywiózł na taczkach dyrektora kopalni: „kazali wywozić, to wywoziłem”. Szkodliwe warunki pracy w kopalniach – wypadanie włosów górnikom. [+]
[00:53:50] Zajęcia internowanych: nauka języków, wykłady. Boh. z Jerzym Popiołem produkował pieczątki.
[00:55:34] Utrudnienia dla odwiedzających rodzin – wielogodzinne dojazdy. Utrudnienia dla internowanych – oddzielenie ich od siebie za pomocą blachy – usunięcie jej przez więźniów. Pomysł wybudowania wysokiego muru odgradzającego.
[00:59:15] Kontakty żony z boh. – kilkudniowe wyprawy do ośrodka internowania, utrudnienia przez służby.
[01:02:32] Fałszywe informacje rozpuszczane o boh. przez SB w internowaniu – efekt nieugiętej postawy boh. Nagrywanie zakładowego „serwisu informacyjnego” na magnetofonie Grundig.
[01:05:43] Początkowe wyalienowanie boh. w internowaniu, brak znajomych działaczy. Roman Niegosz, „jedyna osoba, którą znam”. W celi mec. [Jerzy] Lachowicz i lekarz Ratyni [Romuald] – wywiezieni do Darłówka. Sprawdzanie prawdomówności boh. przez współwięźnia. Po przełamaniu dystansu utworzenie „Niebieskich beretów” wobec boh. Wykorzystanie podsłuchu w celi do wzbudzania niepokoju wśród esbeków: „trybunały” funkcjonariuszy, budowa bomby atomowej. Rewizje w celi. Kolega Krzysztof Kubasiak. Humor i ironia jako sposób radzenia sobie ze stresem i depresją.
[01:12:00] Satyryczne wierszyki, poeta [Stanisław] Śnieg z Lubina, autor wierszyka o czerwonym kocie. Wykopanie w celi w Głogowie „schronu” w podłodze niemożliwego do wykrycia przez klawiszy. Ujawnienie rtęci w otworze. „To był majstersztyk” Jerzego Popioła.
[01:16:35] Postawa żony wobec działalności boh. – wspieranie nagrań, poznawanie prawdziwej historii Polski. Nowe kontakty boh.: „mam takie szczęście do bohaterów, których nikt nie zna”. Kolega Bieniek – organizator pielgrzymek – „naiwnie kochał „S”. Podarowanie boh. kapci wydzierganych przez Bieńka z kowarskiej przędzy dywanowej.
[01:20:46] Żal boh. z powodu upadku doskonałych zakładów PRL, „durnowata modernizacja kraju przez chłopaków w krótkich majtkach”. Zbieranie przez Bieńka składek na pomoc internowanym w Karelmie.
[01:21:55] Odwiedziny boh. u umierającego Mariana Bieńka w szpitalu w Szklarskiej Porębie: „garstka kosteczek z dużą głową”. Przywracanie do życia „z niebytu”. „To jest cud”. [++]. Obraz Wlastimila Hofmana przedstawiający Bieńka jako chłopca
[01:28:50] Ostatnie tygodnie życia Bieńka – pokazanie blizn na plecach po pobiciach na posterunku w Cieplicach. Ciche bohaterstwo Bieńka. [+]
[01:32:10] Poznanie żony dzięki sąsiadowi, tajnemu współpracownikowi SB, na weselu w Kopańcu. Heroiczna postawa żony w czasie stanu wojennego i internowania boh., wypełnianie obowiązków palacza za męża. Asertywna postaw żony wobec esbeków. [+]
[01:37:06] Informacja z teczki z IPN o 10 współpracownikach SB donoszących na boh. Wyznanie winy jednego z nich – byłego ucznia boh., został „rozgrzeszony”. Inny konfident za pieniądze, sąsiad. [+]
[01:40:50] Powstanie pisma „Zerwij kajdany, połam bat…” – winieta wykonana przez boh. Wspomnienia o innych donosicielach. Poszukiwanie magnetowidu do wyświetlania zakazanych filmów w parafiach – polecenie nielegalnego zakupu walut na ten cel. Śledzenie boh. przez kolegę z zakładu pracy.
[01:45:12] Ocena działalności kapusiów. Organizowanie pielgrzymek ludzi pracy z różnych stron regionu do Krzeszowa – impreza rozpracowana przez milicję.
[01:48:25] Kolegium za zorganizowanie pielgrzymki: przewodniczący kolegium Wiśniewski, widzowie na sali rozpraw. Mowa obrończa boh., odmowa pomocy adwokata (TW).
[01:51:08] Wyrok skazujący, bezskuteczne odwołanie do kolegium wojewódzkiego – „olbrzymie” kary. Pomoc finansowa od księdza [Andrzeja] Koziczuka. [+]
[01:53:55] Zdjęcia wykonywane potajemnie przez boh. w obozie w Kamiennej Górze [+].
[01:56:10] Członkowie różnych grup konspiracyjnych w więzieniu: Chrystoforosz Tulasz z KPN, Solidarność Rolników indywidualnych – Marian Zagórny. Zanieczyszczenie powietrza przez Zakłady Włókien Chemicznych Chemitex-Celwiskoza – zaskoczenie kuracjuszy przyjeżdżających do Cieplic. [+]
[01:59:42] Proces w sprawie rzekomej samobójczej śmierci Kazimierza Majewskiego – fałszywy świadek zaszantażowany przez SB [+]. Ofiara SB Tadeusz Sośnicki.
[02:02:44] Informacja o śmierci górników w kopalni Wujek – w Kamiennej Górze.
[02:04:26] Nasłuchiwanie informacji z kraju przez radio w internowaniu, gazeta wychodząca w ośrodku. Jerzy Popioł „spec od radia”.
[02:07:10] Załamywanie się ludzi w Kamiennej Górze – „esbecy ich oszczędzali”. Kurs japońskiego, kurs pszczelarski , wykłady z filozofii i historii dla internowanych – boh. nie uczestniczył z powodu zajęcia „misterną” pracą przy wykonywaniu znaczków. Pracochłonne stemplowanie kopert.
[02:11:44] Narzędzia do wycinania stempli: skalpel 10 A. Z wiekiem utrata umiejętności manualnych. Michał Orlicz artysta pieczątkarz. Technikalia wytwarzania stempli.
[02:15:16] Kolega Zygmunt Wachowski, filatelista, „instancja kontrolna”. Praca nocami. Ostrzeżenia przez służby więzienne, skrytka w „bunkrze” w podłodze. Zbudowanie zaufania współwięźniów.
[02:18:05] System wynoszenia wykopanego z dużego „bunkra” piachu na zewnątrz. Przedmioty przechowywane z „bunkrze”. Podtrzymywanie internowanych na duchu przez Jerzego Popioła.
[02:20:12] Budowa skrytki przez tydzień, trudności w pracy, płytki z winiduru. [+]
[02:21:35] Współtowarzysze z celi. Dyskretny system kopania skrytki. Sensacyjne odkrycie skrytki.
[02:23:40] Protest internowanych wobec planów przewiezienia do Grodkowa – negocjacje ze służbą więzienną na temat rzeczy wywożonych z obozu (książka z biblioteki). [Tadeusz] Cyprian, fotografik. Osadzenie ostrza skalpela w rączce szczoteczki do zębów: „ślusarz jestem, co to dla mnie”. Wspólne rozwiązywanie problemów technicznych w celi pod wodzą Jerzego Popioła, „trzeba mu podziękować”.
mehr...
weniger
Bibliothek des Pilecki-Instituts in Warschau
ul. Stawki 2, 00-193 Warszawa
Mo. - Fr. 9:00 - 15:00 Uhr
(+48) 22 182 24 75
Bibliothek des Pilecki-Instituts in Berlin
Pariser Platz 4a, 00-123 Berlin
Pon. - Pt. 10:30 - 17:30
(+49) 30 275 78 955
Diese Seite verwendet Cookies. Mehr Informationen
Das Archiv des Pilecki-Instituts sammelt digitalisierte Dokumente über die Schicksale polnischer Bürger*innen, die im 20. Jahrhundert unter zwei totalitären Regimes – dem deutschen und sowjetischen – gelitten haben. Es ist uns gelungen, Digitalisate von Originaldokumenten aus den Archivbeständen vieler polnischer und ausländischer Einrichtungen (u. a. des Bundesarchivs, der United Nations Archives, der britischen National Archives, der polnischen Staatsarchive) zu akquirieren. Wir bauen auf diese Art und Weise ein Wissenszentrum und gleichzeitig ein Zentrum zur komplexen Erforschung des Zweiten Weltkrieges und der doppelten Besatzung in Polen auf. Wir richten uns an Wissenschaftler*innen, Journalist*innen, Kulturschaffende, Familien der Opfer und Zeugen von Gräueltaten sowie an alle an Geschichte interessierte Personen.
Das Internetportal archiwum.instytutpileckiego.pl präsentiert unseren Bestandskatalog in vollem Umfang. Sie können darin eine Volltextsuche durchführen. Sie finden ebenfalls vollständige Beschreibungen der Objekte. Die Inhalte der einzelnen Dokumente können Sie jedoch nur in den Lesesälen der Bibliothek des Pilecki-Instituts in Warschau und Berlin einsehen. Sollten Sie Fragen zu unseren Archivbeständen und dem Internetkatalog haben, helfen Ihnen gerne unsere Mitarbeiter*innen weiter. Wenden Sie sich auch an sie, wenn Sie Archivgut mit beschränktem Zugang einsehen möchten.
Teilweise ist die Nutzung unserer Bestände, z. B. der Dokumente aus dem Bundesarchiv oder aus der Stiftung Zentrum KARTA, nur beschränkt möglich – dies hängt mit den Verträgen zwischen unserem Institut und der jeweiligen Institution zusammen. Bevor Sie vor Ort Zugang zum Inhalt der gewünschten Dokumente erhalten, erfüllen Sie bitte die erforderlichen Formalitäten in der Bibliothek und unterzeichnen die entsprechenden Erklärungsformulare. Informationen zur Nutzungsbeschränkung sind in der Benutzungsordnung der Bibliothek zu finden. Vor dem Besuch empfehlen wir Ihnen, dass Sie sich mit dem Umfang und Aufbau unserer Archiv-, Bibliotheks- und audiovisuellen Bestände sowie mit der Besucherordnung und den Nutzungsbedingungen der Sammlung vertraut machen.
Alle Personen, die unsere Bestände nutzen möchten, laden wir in den Hauptsitz des Pilecki-Instituts, ul. Stawki 2 in Warschau ein. Die Bibliothek ist von Montag bis Freitag von 9.00 bis 15.00 Uhr geöffnet. Bitte melden sie sich vor Ihrem Besuch per E-Mail: czytelnia@instytutpileckiego.pl oder telefonisch unter der Nummer (+48) 22 182 24 75 an.
In der Berliner Zweigstelle des Pilecki-Instituts befindet sich die Bibliothek am Pariser Platz 4a. Sie ist von Dienstag bis Freitag von 10.30 bis 17.30 Uhr geöffnet. Ihr Besuch ist nach vorheriger Anmeldung möglich, per E-Mail an bibliothek@pileckiinstitut.de oder telefonisch unter der Nummer (+49) 30 275 78 955.
Bitte lesen Sie unsere Datenschutzerklärung. Mit der Nutzung der Website erklären Sie sich mit ihren Bedingungen einverstanden..