Kazimierz Bojanowski (ur. 1938, Pobłocie) pochodzi z rodziny rolniczej, podczas okupacji niemieckiej wysiedlonej i osadzonej w obozie pracy w Potulicach. Pan Kazimierz wspomina obóz z perspektywy dziecka, m.in. opowiada o kapo dla dzieci, który bił je, wyzywał i wzbudzał strach. Po wyzwoleniu obozu rodzina przemierzyła Kaszuby za frontem i powróciła do swego domu.
[00:00:07] Autoprezentacja boh. urodzonego w 1938 r. w Pobłociu.
[00:00:45] Rodzice byli rolnikami, mieli dobrze prosperujące gospodarstwo.
[00:02:09] 5 stycznia 1945 r. do domu weszła policja, rodzina miała pół godziny na spakowanie się – reakcja mamy. Na dworcu w Luzinie ojciec zobaczył termometr, na którym było minus 28 stopni. Przejazd bydlęcym wagonem razem z innymi członkami rodziny, przesiadka w Gdańsku. Policjant pilnujący rodziny uderzył mamę, która chciała przewinąć niemowlę. [+]
[00:04:45] Członkowie rodziny: rodzice i sześcioro dzieci. Całonocna podróż brudnym wagonem – przyjazd do Nakła. Droga do Potulic na wozie, który woził pocztę z pociągu do obozu. Rodzina była pilnowana przez całą drogę do obozu, współtowarzysze podróży. Mama spakowała pierzyny, chleb i cukier. [+]
[00:07:43] Przyjazd do obozu w Potulicach – rewizja przeprowadzona przez Gestapo, kąpiel w łaźni, dezynfekcja ubrań. Zaprowadzenie rodziny do baraku, opis jego baraku. [+]
[00:12:20] Na drugi dzień członkowie rodziny zostali wpisani do ewidencji i zaprowadzeni do pomieszczenia, gdzie wszystkim zrobiono zastrzyki – ponawianie zastrzyków co kilka dni. [+]
[00:13:54] Mama nie pracowała, pozwolono jej zajmować się dziećmi. Napięcie ostatnich dni działania obozu. Ojciec pracował w lesie przy karczowaniu pniaków, widział, jak obsługa obozu wywoziła swoje rodziny. Dzieci bawiły się w baraku między pryczami. Funkcję kapo w baraku sprawowała kobieta – opinia boh. na jej temat. W łaźni wszystkim ogolono głowy.
[00:16:18] Koledzy będący dłużej w obozie opowiadali o swojej pracy i kapo Jopku, który bił dzieci, gdy zobaczył, że jadły w lesie jagody – oglądanie języków.
[00:18:07] Pozdrawianie gestapowców hitlerowskim uniesieniem ręki. Kary i wyzwiska za brak pozdrowienia.
[00:19:18] Wyżywienie w obozie, pierwsza zupa po trzech dniach pobytu, pół bochenka chleba dla ośmiu osób.
[00:20:45] Rodzina dostała pierwszy posiłek dopiero po trzech dniach w obozie. Mama została pobita, gdy zapytała o mleko dla dzieci. Racje żywnościowe dla osób pracujących i dzieci. Śmierć kolegi, którego pobił gestapowiec. Postrzelenie więźnia, który podczas apelu powiedział, że mu zimno.
[00:22:28] Wyzwolenie obozu – kapo kazała więźniom ubrać się i wyjść na apel [urwany wątek]
[00:25:25] Wyjście na apel – jeden z więźniów powiedział, że mu zimno i został postrzelony przez gestapowca.
[00:26:34] Wyzwolenie obozu – kapo kazała wszystkim wyjść na apel. Obiad dla więźniów, otwarcie bramy obozu. Ojciec wrócił późno z pracy w lesie i rodzina nie wyszła przez otwartą bramę – opuszczenie obozu przez strażników. Odgłosy walk frontowych. Rano rodzina przeniosła się do budynku, w którym wcześniej mieszkali gestapowcy, rozpalenie w piecu.
[00:31:22] Wjazd dwóch radzieckich czołgów, które przyprowadził chłopak palący u gestapowców w piecach – radość więźniów z wyzwolenia. Zachowanie czerwonoarmistów. Przejście oddziałów radzieckiej piechoty.
[00:35:00] Rozmowa ojca z radzieckim oficerem, który chciał, by uruchomiono w obozie piekarnię – praca członków rodziny. W jednym z budynków był radziecki posterunek.
[00:37:21] Kapo Jopek zapuścił brodę i organizował ochronkę dla sierot – próba zabrania do ochronki boh. i jego braci. Jeden z chłopców wydał Jopka Rosjanom, którzy go sądzili. [+]
[00:39:51] Pobyt w obozie po wyzwoleniu – rodzina nie mogła wrócić do domu, bo nie było transportu. Ojciec zmontował i ciągnął dwukołowy wózek, na którym jechały dzieci. Droga przez Nakło do Chrząstowa – pobyt w majątku, gdzie stacjonujący Rosjanie zatrudnili ojca przy pracach gospodarskich. Ojciec miał pismo, dzięki któremu mógł się poruszać konnym wozem, rozwożąc dostawy. Wyruszenie w drogę do domu – przyjście do Kartuz, które wyzwolono dwa dni wcześniej, nocleg w sali kinowej. Droga do Prokowa – pomoc mieszkańców wsi. W Wielkanoc rodzina dotarła do Sianowa – msza święta, spotkanie z miejscowymi, którzy wypytywali o bliskich. Dotarcie do Stążki, gdzie mieszkała ciotka. Powrót do domu w Pobłociu, stan budynków, zniszczenie stodoły – deskami palono w piecach szpitala urządzonego w szkole. [+]
[00:47:19] Zachowanie czerwonoarmistów podczas ofensywy – zabicie Nowickiego, maruderzy armii radzieckiej. Żołnierze Armii Czerwonej stacjonowali w okolicy do czerwca [1945] – ich zachowanie wobec miejscowej ludności.
[00:50:29] W szkole w Pobłociu był szpital – leczenie boh.: leki i cebula, strach żołnierzy Armii Czerwonej przed tyfusem. [+]
[00:51:48] W czerwcu we wsi stacjonowali czerwonoarmiści, którzy pędzili bydło i konie na wschód. Kradzież uprzęży przez żołnierza. [+]
[00:53:31] Próba organizowania kołchozu, namawianie ojca, żeby zapisał się do partii. Rodzinę uznano za kułaków i dzieci nie mogły się przez to kształcić – ukończenie podstawówki. Boh. pomagał ojcu w gospodarstwie. Po ślubie przejął gospodarstwo teściów, w którym obecnie pracuje jego syn.
more...
less
Pilecki Institute Library in Warsaw
ul. Sienna 82
Mon - Fri 8:00 - 16:00
(+48) 22 182 24 75
Reading Room of the Augustów Branch of the Pilecki Institute
ul. 3 Maja 16
Tue, Thu 09:00 - 16:00
(+48) 502 461 075
Berlin Branch of the Pilecki Institute
Pariser Platz 4a
Tue - Fri 10:30 - 17:30
(+49) 30 275 78 955
New York Branch of the Pilecki Institute
92 Greenwich Street
Mon - Fri 10:00 - 16:00
(+1) 917 655 9918
This page uses 'cookies'. More information
In the Pilecki Institute Archives we gather and make available digital versions of various documents. All of them describe the fates of Polish citizens who experienced two totalitarianisms – the German and the Soviet – in the 20th century. We acquire digital copies of documents held by numerous domestic and foreign institutions: the Bundesarchiv, the United Nations Archives, the British National Archives and the Polish State Archives. In this way we are building a knowledge base and a hub for comprehensive research on the Second World War and the dual occupation of Poland – for scholars, journalists, people of culture, families of the victims and witnesses to the crimes, as well as all history enthusiasts.
Our website archiwum.instytutpileckiego.pl presents a complete collections catalog. They can be easily navigated thanks to the full-text search engine and descriptions attached to all items. Access to the content is possible only at the reading rooms of the Pilecki Institute’s Library in Warsaw and Berlin, where our employees help with general inquiries regarding the collections, help users navigate our online catalogs, and enable access to materials subject to availability restrictions.
Some documents, such as those from the Bundesarchiv or the KARTA Center, are subject to restrictions resulting from agreements between the Institute and the transferring institutions. After arriving at the Library, visitors must sign relevant declarations granting access to documents exclusively on site. Information on access restrictions is included in the Library’s regulations. Before the visit, we encourage you to familiarize yourself with the scope and structure of our archival, library and audio-visual resources, as well as with the visiting rules and regulations concerning the use of the collections.
Everyone interested in using our collections is invited to the Pilecki Institute Library in Warsaw and the Reading Rooms of the Augustów, Berlin and New York Branches. Their contact details can be found here. Remote access to some materials from the Pilecki Institute Archives is also possible. We also ask that you read the rules for visiting and accessing the collections in advance.
Please read the privacy policy. Using the website is a declaration of an acceptance of its terms.