Tadeusz Matysiak (ur. 1955, Wolsztyn) opowiada o pracy w Zakładach Naprawy Taboru Kolejowego we Wrocławiu, gdzie był tokarzem. Brał udział w strajkach w sierpniu 1980 oraz 13-15 grudnia 1981. Podjął działalność podziemną w ramach sieci kontaktów Tajnej Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” w ZNTK we Wrocławiu, polegającą na kolportażu wydawnictw podziemnych ulotek i pism (m.in. „Z Dnia na Dzień”, „Iskierka”) oraz przekazywaniu informacji pomiędzy różnymi grupami konspiratorów i wykonywaniu różnych zdań zlecanych przez TKZ, płynących poprzez „śluzy” i skrzynki z Regionalnego Komitetu Strajkowego NSZZ „Solidarność” Dolny Śląsk. 22 sierpnia 1982 pan Tadeusz został zatrzymany i aresztowany, a miesiąc później skazany przez Sąd Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu na karę 2 lat pozbawienia wolności za kolportaż nielegalnych publikacji. W styczniu 1983 został zwolniony, a następnie ułaskawiony przez Radę Państwa. W 1984 wycofał się z działalności podziemnej.
[00:00:07] Autoprezentacja boh. urodzonego w 1955 r. w Wolsztynie.
[00:00:20] Rodzice z Zielonej Góry przyjechali do Wolsztyna, potem mieszkano w Poznaniu. Boh. znalazł się we Wrocławiu dzięki partnerce. Ukończył zasadniczą szkołę zawodową w Poznaniu i zdobył zawód tokarza. Po przeprowadzce do Wrocławia w 1981 r. pracował w ZNTK [Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego]. Po aresztowaniu i skazaniu przez dwa miesiące nie miał pracy, potem pracował jako ślusarz, tokarz, zajmował się też medycyną naturalną.
[00:02:00] W czasie strajków sierpniowych [1980] boh. pracował we Wrocławiu. Był w nowym otoczeniu, niedługo po przeprowadzce, ale włączył się do strajku w ZNTK. Były dyżury, które koordynował [Krzysztof] Włodarczyk, pilnowano, by nie miały miejsca prowokacje. Po podpisaniu porozumień sierpniowych został członkiem Solidarności. Niedługo po stanie wojennym został członkiem podziemnej komisji „S” w ZNTK.
[00:03:03] W styczniu-lutym 1982 boh. nawiązał kontakt z Regionalnym Komitetem Strajkowym, by mieć dostęp do bibuły i informacji. Brał udział w drukowaniu zakładowej gazetki „Iskierka”. Współpracując z RKS organizował ludzi, lokale, kolportaż – współpraca z Solidarnością Walczącą.
[00:05:15] Boh. pomagał Rysiek Bąk. Gdy wprowadzono stan wojenny, włamał się do siedziby Komisji Zakładowej, skąd wykradł związkowe pieniądze, sztandar oraz dokumentację. Dzięki temu były fundusze na działalność w podziemiu. Pomagano osobom aresztowanym oraz ukaranym grzywnami.
[00:06:24] Nawiązanie kontaktów z RKS było trudne, bano się, czy boh. nie jest podstawiony przez Służbę Bezpieczeństwa. Dotarł do RKS przez znajomą z Klubu Inteligencji Katolickiej. Został sprawdzony, miał potem dostęp do informacji, które drukowano w „Iskierce”, otrzymywał prasę podziemną z różnych części kraju. Wiedziano co się dzieje w zakładzie, jakie są nastroje. [+]
[00:08:05] Boh. został aresztowany w sierpniu 1982. Dzień wcześniej pobrał bibułę z punktu kolportażu – przeniesienie gazetek na teren ZNTK. W czasie przerwy śniadaniowej koledzy zaczęli bibułę segregować na poszczególne oddziały zakładu, ktoś doniósł i zostali aresztowani. Jeden z kolegów miał 19 lat, drugi był niewiele starszy. Powiedzieli w czasie przesłuchania, że to boh. dostarczył bibułę. Następnego dnia rano został aresztowany, w mieszkaniu przeprowadzono rewizję i znaleziono pojedyncze egzemplarze wydawnictw niezależnych. Nie znaleziono skrytek. W piwnicy były puszki z farbą drukarską, ale napisy były po niemiecku, więc powiedział, że to farba malarska. [+]
[00:11:00] W czasie przesłuchania próbowano boh. zmusić, by wydał kolegów. Śledczy za jego plecami bawił się pistoletem, groźby wobec rodziny – w tamtym czasie boh. miał dwuletnią córkę. Straszono boh. pobiciem oraz zmuszeniem do wyjazdu w Polski. [+]
[00:13:00] Boh. został skazany na dwa lata i siedział w więzieniu przy Kleczkowskiej we Wrocławiu. Po pięciu miesiącach został zwolniony ze względu na stan zdrowia i miał wyrok w zawieszeniu. W więzieniu pomagał w pisaniu tekstów do gazetki „Bez Cenzury”, nie można było drukować, więc pisano ją ręcznie. Informacje przychodziły różnymi kanałami, np. w czasie widzenia. Ks. Wojciech Tokarz z parafii św. Bonifacego odprawiał msze w więzieniu – kontakt w czasie spowiedzi, przekazywanie informacji. Gazetkę zainicjował Włodek Mękarski z Mostostalu. Gazetka podtrzymywała więźniów na duchu.
[00:16:44] Boh. został zwolniony z więzienia po pięciu miesiącach ze względu na stan zdrowia. Służbę wojskową odrabiał w Pogotowiu Ratunkowym, znał się trochę na medycynie akademickiej oraz naturalnej. Niektórzy członkowie komisji badającej stan zdrowia więźniów czasem pomagali wyjść na wolność. Boh. po wyjściu z więzienia wiedział, że jest obserwowany, po miesiącu zaczął wspomagać kolegów z ZNTK i RKS.
[00:18:15] Po wyjściu na wolność boh. przez dwa miesiące nie miał pracy, nie wyrażono zgody na przywrócenie do ZNTK. Nie mógł się zatrudnić w firmie państwowej, więc poszedł do prywatnej. Po latach okazało się, że w archiwum zakładowym nie ma śladów po jego zatrudnieniu w ZNTK.
[00:19:42] Boh. pomagał RKS-owi, którym rządził wtedy Marek Muszyński. Czasem coś drukował albo kolportował. Załatwiał lokale, w których potem drukowano. Kilka razy był aresztowany i siedział na komisariacie przy ul. Grunwaldzkiej.
[00:21:25] Kontakty z członkami Klubu Inteligencji Katolickiej oraz Regionalnego Komitetu Strajkowego – udostępnianie mieszkań do kolportażu bibuły. Boh. dostarczał raporty z ZNTK, przekazywano czysty papier do drukowania. Początkowo boh. i Rysiek Bąk nie wiedzieli o sobie. Drukarnia była przy ulicy Kurkowej, czasem trafiały tam matryce Solidarności Walczącej.
[00:23:25] Teść, sierżant, nastawił źle rodzinę boh. i jego małżeństwo rozpadło się. Wiedział, że jest inwigilowany.
[00:24:20] Boh. brał udział w strajku, były dyżury, ponieważ bano się prowokacji. Wybory w 1989 r. – dywagacje. Od tamtych czasów minęło 30 lat, boh. niewiele pamięta.
[00:26:05] Matka ciężko chorowała i boh. jako najmłodszy w rodzinie przez osiem lat wychowywał się u ciotki koło Jarocina. Był u niej, gdy wprowadzono stan wojenny. W poniedziałek przyszedł do pracy. Dowiedział się, że Rysiek Bąk z kilkoma kolegami włamali się do siedziby „S” i zabrali stamtąd pieniądze, sztandar i archiwum. Dzięki temu można było prowadzić działalność konspiracyjną i pomagać represjonowanym.
more...
less
Pilecki Institute Library in Warsaw
ul. Sienna 82
Mon - Fri 8:00 - 16:00
(+48) 22 182 24 75
Reading Room of the Augustów Branch of the Pilecki Institute
ul. 3 Maja 16
Tue, Thu 09:00 - 16:00
(+48) 502 461 075
Berlin Branch of the Pilecki Institute
Pariser Platz 4a
Tue - Fri 10:30 - 17:30
(+49) 30 275 78 955
New York Branch of the Pilecki Institute
92 Greenwich Street
Mon - Fri 10:00 - 16:00
(+1) 917 655 9918
This page uses 'cookies'. More information
In the Pilecki Institute Archives we gather and make available digital versions of various documents. All of them describe the fates of Polish citizens who experienced two totalitarianisms – the German and the Soviet – in the 20th century. We acquire digital copies of documents held by numerous domestic and foreign institutions: the Bundesarchiv, the United Nations Archives, the British National Archives and the Polish State Archives. In this way we are building a knowledge base and a hub for comprehensive research on the Second World War and the dual occupation of Poland – for scholars, journalists, people of culture, families of the victims and witnesses to the crimes, as well as all history enthusiasts.
Our website archiwum.instytutpileckiego.pl presents a complete collections catalog. They can be easily navigated thanks to the full-text search engine and descriptions attached to all items. Access to the content is possible only at the reading rooms of the Pilecki Institute’s Library in Warsaw and Berlin, where our employees help with general inquiries regarding the collections, help users navigate our online catalogs, and enable access to materials subject to availability restrictions.
Some documents, such as those from the Bundesarchiv or the KARTA Center, are subject to restrictions resulting from agreements between the Institute and the transferring institutions. After arriving at the Library, visitors must sign relevant declarations granting access to documents exclusively on site. Information on access restrictions is included in the Library’s regulations. Before the visit, we encourage you to familiarize yourself with the scope and structure of our archival, library and audio-visual resources, as well as with the visiting rules and regulations concerning the use of the collections.
Everyone interested in using our collections is invited to the Pilecki Institute Library in Warsaw and the Reading Rooms of the Augustów, Berlin and New York Branches. Their contact details can be found here. Remote access to some materials from the Pilecki Institute Archives is also possible. We also ask that you read the rules for visiting and accessing the collections in advance.
Please read the privacy policy. Using the website is a declaration of an acceptance of its terms.