Jadwiga Galewska z d. Filipowska (ur. 1935, Sołowin) pochodzi z rodziny osadników wojskowych, osiedlonych na Wołyniu po wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku. W lipcu 1943 roku była świadkiem rzezi wołyńskiej, uratowała się uciekając z rodziną do Łucka. Podczas II wojny światowej jej rodzina przechowywała dziecko żydowskie – córkę Ejnacha Moszko. Rodzice sfałszowali jej personalia na nazwisko Teresa Kostowska, jednak po wojnie w 1945 roku dziecko zostało odebrane przez biologicznego ojca. W 1945 roku wraz z rodziną osiedliła się w Karwicach koło Sławna. Ukończyła liceum ogólnokształcące w Sławnie, a następnie studium nauczycielskie w Słupsku. Przez 30 lat pracowała jako nauczycielka fizyki w Szkole Podstawowej nr 3 w Sławnie, a następnie do przejścia na emeryturę w Zespole Szkół Zawodowych w Sławnie. W 2023 roku w podzięce za cudowne ocalenia rodziny z rzezi wołyńskiej ufundowała złotą koronę do ołtarza Matki Boskiej w Kościele Mariackim w Sławnie.
[00:00:10] Ur. 1935 r. w folwarku Sołowin na Wołyniu, skąd rodzinę ewakuowano do Polski. Osiadła w gospodarstwie w Karwicach. Uczęszczała do szkoły ukraińskiej/radzieckiej, wysoki poziom nauczania matematyki. Ukończone liceum w Sławnie, studia w Słupsku. Małżeństwo z Zygmuntem Galewskim w 1954 r., mąż inżynier, założył szkołę zawodową w odbudowanym przez siebie „pałacyku”.
[00:04:00] Mąż założył dalsze 3 klasy technikum dla dorosłych (mechaniczna, drzewna, budowlana) z możliwością zdania matury. Po szkole otrzymanie nakazu pracy, bieda w szkole, dzielenie się kanapkami z dziećmi. Ogromna wiara w lepszą przyszłość. [+]
[00:06:20] Dwoje dzieci boh: syn (wybitny matematyk) i córka (pedagog), sześcioro wnucząt, czternaścioro prawnuków.
[00:07:25] Data urodzenia: 10 stycznia 1935 r., rodzice Franciszek Filipowski i Paulina Filipowska dd. Jakubowska. Rodzice prowadzili 40-hektarowe gospodarstwo na Wołyniu, hodowali krowy mleczne – masło eksportowane w beczkach do Anglii. Ojciec zatrudniał parobków z Polesia (Poleszuki). Zamożna rodzina, „piękne konie”. Ojciec służył w kawalerii, kochał konie, czyścił Kasztankę Piłsudskiego.
[00:10:00] Częste opowieści ojca o walkach u boku Piłsudskiego. W czasie II wojny światowej ojciec wcielony do jednostki w Sumach – „straszny głód” wśród żołnierzy.
[00:11:50] Połowę mieszkańców wsi stanowili osadnicy – otrzymali po 15 ha ziemi – po wkroczeniu Rosjan wszyscy wywiezieni na Syberię. Ojciec odziedziczył gospodarstwo po swoim ojcu. Mama również pochodziła z bogatej rodziny. Żyzne ziemie, obfite plony. Niemcy wywozili wagonami ziemię z Wołynia. [+]
[00:14:15] Przekonanie boh. o pracowitości mieszkańców Wołynia, wielu chowało krowy mleczne. Rodzeństwo boh.: brat postrzelony przez Ukraińców w 1945 r., zmarł w Działdowie. Starsza siostra. Po urodzeniu boh. mama umarła, druga żona ojca, dwie młodsze siostry przyrodnie. Wielu wojskowych w rodzinie, zainteresowanie wojskowością.
[00:16:30] Wybuch II wojny światowej – przeczucie ludzi, zamieniali pieniądze papierowe na srebro i złoto. Woreczek srebrnych monet i złoty zegarek kieszonkowy ojca zabrane przez Niemców. „Straszne zamieszanie” w tym czasie.
[00:17:50] W wiosce na Wołyniu mieszkali Ukraińcy, Niemcy, Czesi, przed wojną Niemców wysiedlono do III Rzeszy. Współpraca i pomaganie sobie we wsi, niezależnie od narodowości, ojciec chrzcił ukraińskie dzieci. W czasie rzezi Ukraińcy ostrzegali Polaków – dzięki temu ojciec zdążył wywieźć rodzinę ze wsi.
[00:19:56] Operatywność ojca, znał niemiecki. Napady „upowców” na sąsiednie wsie, podpalenia. Dziadek Jan Majewski został w domu, Ukraińcy zakłuli go widłami. Wuj Świetlicki zamordowany z dwójką dzieci i wrzucony do studni. Ojciec budował trumny z desek ze stodoły. [+]
[00:22:25] 7 lipca 1943 r. uzbrojeni w sierpy, kosy, widły Ukraińcy ruszyli na Przebraże „skończyć z Polaczkami” – nie udało się pokonać. Opis krwawych mordów. „Rosjanie nie chcieli walczyć”.
[00:24:50] Liczni Żydzi mieszkali w Perespie (aptekarze, sklepikarze), musieli ukrywać się po lasach. Zaprzyjaźniony z ojcem Ejnach Moszko. Znalezienie w szafie rodziców półrocznego żydowskiego niemowlęcia – pospiesznie ochrzczone w Łucku – akt chrztu na nazwisko Teresa Kostowska. Rodzice opiekowali się nią do 1945 r.
[00:27:14] Moszko był w partyzantce w Lublinie – [po wojnie] zabrał rodzicom dziecko i uciekł. Żal ojca, nieznane losy dziewczynki. Ukraińcy wydawali Żydów Niemcom. Dokarmianie Żydów, ukrywali się w stogach siana.
[00:29:40] Wkroczenie Armii Czerwonej w 1939 r. Uciekających do Rumunii Polaków Rosjanie mordowali, zabierali buty i ubrania. Wspomnienie kierowcy z Łucka o krwawej masakrze „polskich panów”, „wredni Rosjanie”.
[00:31:25] Deportacje sąsiadów osadników na Syberię. Sąsiad Szczekowski zmarł podczas wywózki, jego córki przeżyły, niechęć boh. do pomagania im w sprawie odszkodowania, „bo byli wredni”.
[00:33:55] Życie zasobnej rodziny boh. pod okupacją radziecką – zaopatrzona obficie spiżarnia, „wory mąki i kaszy”. Kontrast w wyglądzie niemieckich i radzieckich żołnierzy, „Niemcy to byli eleganccy”. Stosunek Niemców do Polaków, kradzież cennych przedmiotów przez Niemców z domu boh.
[00:36:56] Rzeź wołyńska: „był lipiec, szli od samego świtu Ukraińcy w młotami, kosami, sierpami na Przebraże skończyć z Polaczkami”. Niezwyciężona samoobrona Polaków, Ukraińcy „z gębami opuszczonymi wracali”.
[00:38:14] W tym czasie rodzina boh. przebywała w Łucku. Dwaj chłopcy z rodziny Fisiuków związani przez Ukraińców drutem kolczastym i wrzuceni w ogień płonącego domu. „Każdy się starał uchronić”, niektórzy sąsiedzi ostrzegali Polaków.
[00:41:08] Święta na Wołyniu w kościołach i cerkwi, „naród bogobojny i hojny”. Finansowanie wyposażenia kościołów przez zamożnych mieszkańców.
[00:43:24] Nieznane okoliczności postrzelenia 15-letniego brata boh. przez młodych Ukraińców w 1945 r. Bestialskie zakłucie widłami dziadka w Torczynie.
[00:44:50] Łuck zatłoczony ludźmi uciekającymi przed „tymi bandziorami”. Ojciec przywoził zaopatrzenie rodzinie ukrywającej się we młynie.
[00:46:16] 27 Wołyńska Dywizja AK w Przebrażu.
[00:47:43] Rodzina zadeklarowała chęć wyjazdu do Polski. Wiadomość o zakończeniu wojny 9 maja 1945 r. w Lublinie, radość, oczekiwanie na powrót ojca z wojska. Losy ojca – rezygnacja z pracy na roli, zatrudnienie w Słupsku. Boh. ufundowała złotą koronę na figurze Matki Boskiej w Sławnie: „coś zostawię dla potomnych”. Sławno: ubogie, zniszczone po wojnie miasteczko.
[00:52:06] Droga z Lublina do Sławna. Zapasy przygotowane na drogę: ugotowane mięso zatopione w smalcu wiezione w konwiach. Losy rodziny w Polsce: wszystkie córki zdobyły wyższe wykształcenie.
[00:54:00] Sławno w 1945: rumowisko, „wszędzie były gruzy”. Wywożenie Niemców z miasta. Zamieszkanie w Karwicach, dojazdy do Sławna. Przedsiębiorczy rodzice, „w życiu głodu nie znałam”.
[00:55:30] Dobre stosunki Niemców z osiedlającymi się Polakami. Niemiecki kowal w Karwicach. Ojciec odwoził wyjeżdżających Niemców na dworzec – zabrali cały majątek.
[00:58:02] Sympatyczne pożegnanie Niemców wyprowadzających się z domu przyznanego rodzinie boh.
[00:59:15] Mundur ułański ojca i wełniany szynel. Po wojnie rodzina rozproszona po całym kraju. Wielu Poleszuków w Karwicach, zażyłość i szacunek wśród sąsiadów.
[01:03:10] Nauka w szkole w sąsiednim Malechowie, liceum w Sławnie, niektórzy nauczyciele z Wołynia. „Ostry jak nóż” nauczyciel Markiewicz (ps. Mohort) z Przebraża, jego żona Kaliszczak, szacunek do nauczycieli.
[01:06:13] Wyprowadzka z Karwic w 1949 r. po zdanym egzaminie do liceum (obowiązkowa znajomość życiorysów Lenina, Stalina, Rokossowskiego). Studia w Słupsku. [+]
[01:07:25] Aresztowania młodzieży akowskiej – zamordowani przez UB i zakopani w mogile zbiorowej, którą odkryto pod placem przy banku – opis wspomnień naocznego świadka, ubeka. [+]
[01:09:10] Pierwszy dyrektor liceum w Sławnie Edmund Krzywkowski. Następca Piotr Żurych z nadania partyjnego: zarządził zdjęcie krzyży ze ścian, zakazał modlitw porannych. Mąż był harcerzem, boh. prowadziła drużynę zuchów, nie należąc do ZHP.
[01:12:02] Śmierć Stalina: w liceum, czarne wstążki na portretach, namawianie do płaczu. Podróż po ZSRR „pociągiem przyjaźni” – „trochę fałszu i obłudy”. [+]
[01:14:00] Życie religijne po wojnie: zniszczony kościół, zaangażowanie parafian w porządkowanie i odbudowę świątyni, pierwsza pasterka. Proboszczowie Mazur, Talarek. Odwiedziny księdza Talarka – rosół z kury gotowany na tę okazję przez matkę. Brat Talarka chodził z boh. do liceum. Bliskie związki księdza z wiernymi.
[01:16:55] Krytyczny stosunek do obecnego proboszcza [Mateusz Krzywicki] w sprawie niezgodności na temat decyzji boh. o ufundowaniu z własnego złota i srebra korony na figurze Maryi. „Wszystko oddałam na koronę, jestem szczęśliwa”. [+]
[01:19:15] Zaoczne studia w Słupsku, przy jednoczesnym wychowywaniu dzieci i pracy w szkole. Dzieci boh. skończyły studia dzienne – powód do dumy. Sukcesy męża, działalność na rzecz Sławna: odbudowa „pałacyku”, utworzenie w nim szkoły zawodowej i technikum uzupełniającego. Informacja o Zygmuncie Galewskim rozpropagowane przez Marię Poprawską.
[01:20:50] Nakaz pracy po ukończeniu szkoły. Poznanie męża w pociągu – starszy o 8 lat, „zaiskrzyło”. Opinia o mężu, kalkulacja boh. przy podejmowaniu decyzji o ślubie. Koncentracja rodziców na dobrej edukacji dzieci.
[01:22:56] Mąż pochodził z lubelskiego, uczył się w seminarium duchownym, zrezygnował na drugim roku, „otworzył bramę i odszedł”. Skończył Akademię Rolniczą w Poznaniu. Pracował jako wizytator szkół. Boh. pracowała wówczas w Wiekowie.
[01:24:10] Trudne warunki pracy w szkole w Wiekowie, prośba o przeniesienie do Sławna. Dzięki pomocy znajomego nauczyciela Błachnia otrzymanie dużego mieszkania w budynku Miejskiej Rady Narodowej.
[01:26:02] Praca w Szkole Podstawowej nr 3 w Sławnie od 1956 r., dyrektor Edmund Plank. W budynku piece opalane węglem – zatrudniony palacz. Jednym z absolwentów szkoły jest szczeciński lekarz Świtała. Odejście boh. do szkoły zawodowej, „mąż mnie zabrał”.
[01:28:10] Optymizm boh. W czasach PRL nakłanianie pracowników, by zapisywali się do partii, mąż musiał należeć, by móc piastować stanowisko dyrektora szkoły zawodowej.
[01:29:35] Znalezienie skrzyni ze złotem w Sławnie zakopanej przez jubilera: sztućce, srebrne przedmioty. „Najwięcej rozciągnęli policjanci”.
[01:31:15] Liczni Romowie w Sławnie, często wyjeżdżali do Anglii na zarobek. Dzieci romskie nie chciały chodzić do szkoły. Wspomnienie ucznia 3 klasy [Bogdana] Trojanka, który codziennie uciekał ze szkoły. Został znanym romskim muzykiem.
[01:33:50] Mgliste wspomnienia z wprowadzenia stanu wojennego. „Sentyment miałam do Jaruzelskiego”. Mobilizacja syna studenta do jednostki w Inowrocławiu, przyjazd boh. na przysięgę „z wałówką”. „Załatwienie” przeniesienia do Szczecina. Z inicjatywy syna wybrukowanie drogi w jednostce wojskowej materiałami z odzysku. Syn nadzorował budowę domu dowódcy jednostki rękami żołnierzy. [+]
[01:39:10] Za przykładem matki syn ufundował z żoną ogrodzenie kościoła w swojej parafii.
[01:40:20] Odwiedziny rodzinnych terenów na Wołyniu na zaproszenie zaprzyjaźnionego Ukraińca z Perespy. Zniszczony dom w folwarku Sołowin, na ziemiach ojca utworzony kołchoz, „takie rumowisko”. Niszczenie mienia pozostałego po poprzednikach – refleksja boh.: Ukraińcy zniszczyli mienie polskie, tak jak Polacy poniemieckie: w miejscu cmentarza wiejskiego w Bobrowiczkach zbudowano restaurację. Rozmowa z Ukraińcami na cmentarzu.
[01:43:02] Ukraińcy pomagający Polakom w czasie rzezi – ostrzegali, wskazywali zagrożenie, „uciekajcie, gdzie tylko możecie, bo będą palić”. Rodzice uciekli do Łucka po ostrzeżeniu od sąsiada Łukasza Dundela. [+]
[01:45:08] Tragiczny wypadek syna Dundela – przypadkowo zastrzelony przez radzieckiego oficera. „Ojciec zwariował”. Wysiedlenia Ukraińców z Polski na Wołyń.
[01:46:40] Tęsknota boh. za Wołyniem. Wykorzystywanie okazji do wyjazdu – dziesięciokrotna podróż „pociągiem przyjaźni”, wizyta m.in. w Katyniu, Smoleńsku. Zapamiętana tablica z Katynia: „poległym z rąk niemieckich”. Wspomnienie z pielgrzymki na Krym po śmierci męża. „Gdzie ci Polacy nie zginęli”.
[01:49:47] Najwcześniejsze wspomnienie z dzieciństwa: zima w domu, oglądanie świata przez dziurkę w zaszronionym oknie. Pastuchowie do pasania krów. Życie na bosaka, buty wkładane tylko do kościoła. Piękny sad z brzoskwiniami. „Na Wołyniu wszystko piękne”.
mehr...
weniger
Bibliothek des Pilecki-Instituts in Warschau
ul. Stawki 2, 00-193 Warszawa
Mo. - Fr. 9:00 - 15:00 Uhr
(+48) 22 182 24 75
Bibliothek des Pilecki-Instituts in Berlin
Pariser Platz 4a, 00-123 Berlin
Pon. - Pt. 10:30 - 17:30
(+49) 30 275 78 955
Diese Seite verwendet Cookies. Mehr Informationen
Das Archiv des Pilecki-Instituts sammelt digitalisierte Dokumente über die Schicksale polnischer Bürger*innen, die im 20. Jahrhundert unter zwei totalitären Regimes – dem deutschen und sowjetischen – gelitten haben. Es ist uns gelungen, Digitalisate von Originaldokumenten aus den Archivbeständen vieler polnischer und ausländischer Einrichtungen (u. a. des Bundesarchivs, der United Nations Archives, der britischen National Archives, der polnischen Staatsarchive) zu akquirieren. Wir bauen auf diese Art und Weise ein Wissenszentrum und gleichzeitig ein Zentrum zur komplexen Erforschung des Zweiten Weltkrieges und der doppelten Besatzung in Polen auf. Wir richten uns an Wissenschaftler*innen, Journalist*innen, Kulturschaffende, Familien der Opfer und Zeugen von Gräueltaten sowie an alle an Geschichte interessierte Personen.
Das Internetportal archiwum.instytutpileckiego.pl präsentiert unseren Bestandskatalog in vollem Umfang. Sie können darin eine Volltextsuche durchführen. Sie finden ebenfalls vollständige Beschreibungen der Objekte. Die Inhalte der einzelnen Dokumente können Sie jedoch nur in den Lesesälen der Bibliothek des Pilecki-Instituts in Warschau und Berlin einsehen. Sollten Sie Fragen zu unseren Archivbeständen und dem Internetkatalog haben, helfen Ihnen gerne unsere Mitarbeiter*innen weiter. Wenden Sie sich auch an sie, wenn Sie Archivgut mit beschränktem Zugang einsehen möchten.
Teilweise ist die Nutzung unserer Bestände, z. B. der Dokumente aus dem Bundesarchiv oder aus der Stiftung Zentrum KARTA, nur beschränkt möglich – dies hängt mit den Verträgen zwischen unserem Institut und der jeweiligen Institution zusammen. Bevor Sie vor Ort Zugang zum Inhalt der gewünschten Dokumente erhalten, erfüllen Sie bitte die erforderlichen Formalitäten in der Bibliothek und unterzeichnen die entsprechenden Erklärungsformulare. Informationen zur Nutzungsbeschränkung sind in der Benutzungsordnung der Bibliothek zu finden. Vor dem Besuch empfehlen wir Ihnen, dass Sie sich mit dem Umfang und Aufbau unserer Archiv-, Bibliotheks- und audiovisuellen Bestände sowie mit der Besucherordnung und den Nutzungsbedingungen der Sammlung vertraut machen.
Alle Personen, die unsere Bestände nutzen möchten, laden wir in den Hauptsitz des Pilecki-Instituts, ul. Stawki 2 in Warschau ein. Die Bibliothek ist von Montag bis Freitag von 9.00 bis 15.00 Uhr geöffnet. Bitte melden sie sich vor Ihrem Besuch per E-Mail: czytelnia@instytutpileckiego.pl oder telefonisch unter der Nummer (+48) 22 182 24 75 an.
In der Berliner Zweigstelle des Pilecki-Instituts befindet sich die Bibliothek am Pariser Platz 4a. Sie ist von Dienstag bis Freitag von 10.30 bis 17.30 Uhr geöffnet. Ihr Besuch ist nach vorheriger Anmeldung möglich, per E-Mail an bibliothek@pileckiinstitut.de oder telefonisch unter der Nummer (+49) 30 275 78 955.
Bitte lesen Sie unsere Datenschutzerklärung. Mit der Nutzung der Website erklären Sie sich mit ihren Bedingungen einverstanden..