Borkowska Jadwiga cz. 1

Świadkowie Epoki

IP/DF/SE/2048

18 sierpnia 2024, Kołobrzeg

1:06

Jadwiga Borkowska z domu Mruk (ur. 1924, Łódź) przed wybuchem II wojny św. mieszkała w Łodzi, gdzie uczęszczała do szkoły powszechnej i działała w Związku Harcerstwa Polskiego. W marcu 1942 roku została wywieziona na roboty przymusowe do III Rzeszy. Pracowała w fabryce mebli w Lemgo. Pod koniec wojny poznała na robotach swojego przyszłego męża Czesława Borkowskiego – uczestnika Powstania Warszawskiego. Po wyzwoleniu obozu pracy przez wojska amerykańskie wyszła za mąż i urodziła córkę Irenę. Jej mąż wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Przebywała w strefie okupacyjnej przez wojska amerykańskie do 1949 roku. Za namową rodziny przyjechała do Sławna, gdzie mieszkała jej starsza siostra Leokadia Grycza i wraz z nią prowadziła księgarnię.

[00:00:08] Ur. 10 października 1924 r. w Łodzi, dd Mruk. Mama Irena dd. Matusiak, ojciec Stanisław Mruk, siostry Leokadia i Wiesława, brat Jerzy. Rozpoczęcie nauki przed wojną w Łodzi. Częste przemarsze wojska w mieście. Wielu Żydów i Niemców w Łodzi przed wojną. Dobre koleżanki Żydówki, poprawne stosunki z Niemcami.
[00:03:05] Warunki mieszkaniowe przed wojną: 3 pokoje z kuchnią. Ojciec miał przedsiębiorstwo hydrauliczne. Szkoła koedukacyjna, nauka religii w szkole. Przynależność do harcerstwa, radosne obozy letnie, wycieczki.
[00:05:06] Przedstawienia publiczne na Bałuckim Rynku. Święta Wielkanocne: ksiądz święcił żywność w domach wiernych. Popularne filmy w kinie przed wojną „Pat i Patachon”, „Trędowata”.
[00:07:34] Przeżywana silnie w szkole i mieście śmierć Piłsudskiego. Radio w domu. Spokój przed wybuchem wojny. Poranek 1 września [1939], zaskoczenie mieszkańców, pierwsze bombardowania pobliskich koszar. Pojawienie się Niemców na motorach w mieście, aresztowania.
[00:10:09] Pierwsze dni wojny: ucieczka do ciotki na wieś, powrót po dwóch dniach. Rozpacz na widok „biednych żołnierzy” polskich bez broni. Aresztowania Żydów, zabranie kuzyna Mieczysława Matusiaka do Dachau, „ciotka osiwiała w jedną noc”. Kuzyn przeżył obóz, wyjechał do Stanów Zjednoczonych, dwukrotnie odwiedzał Polskę. [+]
[00:14:26] Okupacja niemiecka w Łodzi: ukrywanie się w bramach, zdobywanie chleba, wywózki Żydów, aresztowania, łapanki. Getto przy Bałuckim Rynku. Zmuszanie ludzi do oglądania publicznej egzekucji: powieszenie trzech mężczyzn przy Bałuckim Rynku. [+]
[00:16:50] Wyjazdy do ciotki na wieś po mięso i chleb, zatrzymywanie ludzi przez Niemców po drodze, skatowanie ojca za przewożony kawałek masła. Kary za handel żywnością.
[00:19:40] Wywiezienie boh. na roboty do Stuttgartu (łapanka pod kościołem), pobyt w obozie przejściowym przez kilka dni. Nawiązanie kontaktu z siostrą pracującą w fabryce mebli Wilmsmeiera w Stuttgarcie przy wytwarzaniu skrzynek na amunicję, praca po 24 godziny. Zakwaterowanie w baraku z innymi Polkami.
[00:25:05] Wywiezienie mamy do Niemiec do pracy jako sprzątaczki w barze mlecznym. Uciekła do Stuttgartu, przyjęta do zamieszkania w baraku razem z córkami. Słaba kondycja mamy, pracowała ciężko u bauera, boh. zastępowała ją czasem przy żniwach. [+]
[00:28:30] „Niedobry” majster, Polak z Poznania, eksploatował i gnębił polskich pracowników. Strach Polaków przed Niemcami, konspiracyjna akcja wyjścia z fabryki i kradzieży owoców.
[00:30:11] Jeńcy, oficerowie radzieccy, pracowali razem z boh. Zmuszanie przez majstra do pracy w czasie ciężkiej choroby boh. – zabrana karetką do szpitala, operacja żołądka. Eksploatacja pracowników przymusowych, zmuszanie do pracy po 20 godzin przy taśmie.
[00:34:00] W obozie „świąt nie było”. Prymitywne wyposażenie baraku. Polak Bolek rozweselał dziewczęta dowcipami. Wesołe Ukrainki, tańce w halkach, wspieranie się wzajemne więźniarek. Koleżanka Danusia.
[00:39:08] Kontakty kobiet z mężczyznami poza barakami. Niemiecki szewc naprawiał skrycie buty więźniom. [+] Niewystarczające na nic wynagrodzenie za pracę.
[00:41:10] „Straszne” wyżywienie w obozie, zupa z brukwi, kucharz Szczepkowski. Wyleczenie żołądka przez lekarza w Sławnie. „Nie było higieny”, korzystanie z łazienki u bauera. Brak wiadomości o przebiegu wojny.
[00:43:35] Styczność z siostrą Leokadią w obozie. Ojciec przyjechał do rodziny pod koniec wojny. Brat pracował u bauera, również przyjechał do rodziny. „Wilmsmeier dobry człowiek”.
[00:45:50] Poznanie męża: pracował u bauera, wypatrzył boh. wracającą drogą z pracy. „Zaraz się do mnie przyczepił”. Po wyzwoleniu mąż zabrał rodzinę z obozu.
[00:48:37] Kary stosowane w obozie pracy: pobicie chłopców za próbę ucieczki. Uczynny, przyjazny Polakom Wilmsmeier. „Bardzo niedobry” Polak z Poznania nadzorujący produkcję, donosił Niemcom na Polaków. Bolek rozbawiający więźniarki.
[00:52:00] Choroba siostry, operacja tarczycy u boh., rana nogi po uderzeniu odłamkiem w fabryce. Bombardowania alianckie fabryki przeczekane w bunkrze. Moment wyzwolenia obozu przez Amerykanów, przyjazd czołgiem oficera o polskich korzeniach do baraku. Koniec pracy w fabryce.
[00:56:16] Polscy żołnierze sumiennie prali swoje onuce w przeciwieństwie do Amerykanów.
[00:57:19] Po wyzwoleniu boh. śpiewała w kościelnym chórze, mama zaangażowana w życie parafii. Zbiorowe uroczystości ślubne, przebieg ślubu boh. w Niemczech, instrumenty muzyczne zdobywane od Niemców.
[01:01:45] „Dobry” stosunek żołnierzy alianckich do Niemców. Mąż był wojskowym, namawianie do wyjazdu do Anglii lub Stanów Zjednoczonych. Pragnienie boh.: życie blisko rodziców i rodziny.
[01:04:20] Opóźniony powrót do Polski z powodu chorób mamy i boh. Problematyczna legitymacja wojskowa męża po przyjeździe do Polski. Po wyzwoleniu rodzina mieszkała w barakach, niektórzy otrzymywali pokoje w domach u Niemców.
więcej...
mniej

Suchanowski Łukasz

Latusek Adam

Instytut Pileckiego

Film