Woźniakowski Ryszard

Świadkowie Epoki

IP/DF/SE/0069

9 sierpnia 2018, Herby

0:31

Ryszard Woźniakowski ( ur. 1935, Hrynki) urodził się na Kresach Wschodnich w miejscowości znajdującej się na terenie prywatnych lasów hrabiego Tyszkiewicza, u którego jego ojciec był leśniczym. Rodzice poznali się k. Bodzentyna w woj. kieleckim, na Kresy przeprowadzili się później w związku z pracą ojca. W lutym 1940 cała rodzina (rodzice, dwóch synów, wuj i stryj) zostali wywiezieni do Związku Radzieckiego, do posiołka Karabasz w okolicach Czelabińska na Uralu. Podczas pobytu na zesłaniu rodzice pracowali w kopalni, a Ryszard z bratem Arturem chodzili do przedszkola. Latem 1942 rodzina opuściła Karabasz i ruszyła na południe w poszukiwaniu formującej się polskiej armii. Dotarli do Uzbekistanu i Turkmenistanu, skąd zostali ewakuowani statkiem z Krasnowodzka do Pahlevi w Iranie. Tam ojciec odłączył się i został w wojsku, zaś matka z synami przez Pakistan i Indie dostali się do Mombasy w Kenii, a następnie do obozu polskich uchodźców w Koji. Tu spędzili kolejne 6 lat. Powrócili do Polski w 1948 roku, zamieszkali w Częstochowie. Pan Ryszard ukończył studia leśniczce i przez 30 lat był nadleśniczym w Herbach. Obecnie jest na emeryturze.
more...
less

[00:00:30] Autoprezentacja bohatera. Urodzony w 1935 r. na Kresach Wschodnich w Hrynkach, gdzie ojciec pracował jako leśniczy w prywatnych lasach hrabiego Tyszkiewicza. Rodzice prowadzili małe gospodarstwo.
[00:02:20] Boh. nie pamięta 17 września, ale miał świadomość wybuchu wojny w 1939 r. Stryjek i wujek boh. byli w POW [Polska Organizacja Wojskowa] i uciekali przed Niemcami chroniąc się w gospodarstwie ojca. Byli jednak na rosyjskiej liście do wywózki i zostali wywiezieni razem z rodziną boh. w głąb Rosji. Był to okres wywozu polskiej inteligencji, wojskowych i leśników. Po amnestii wujowie wyjechali z Karabasza wcześniej, aby dołączyć do polskiej armii. Byli młodsi od ojca boh. i zdrowi. Wujek Cybulski [Marian] dotarł do Anglii i został lotnikiem. Po wojnie pracował w RAF-ie. Nie przeszedł do polskiego wojska, bo nie chciano mu zatwierdzić stopnia oficerskiego, który zdobył na służbie w wojsku angielskim. Po wojnie został instruktorem i szkolił lotników.
[00:05:30] [przerwa / charakteryzacja]
[00:06:14] [głosy z offu - część ludzi, którzy wyszli z armią Andersa szli do brytyjskiego wojska. Prof. [Adam] Dobroński napisał artykuł w „Sybiraku” o wujku boh.].
[00:07:00] Wujek [Cybulski] był bratem ciotecznym matki boh. Został w Anglii, ożenił się z Angielką i do Polski nie przyjeżdżał. Miał kontakt listowny z siostrą, matką boh.
[00:08:05] Stryj boh. [Wacław Woźniakowski, brat ojca] dotarł pod Monte Cassino, był w żandarmerii wojskowej. Ożenił się we Włoszech z Polką i pojechali do Anglii. W 1949 r. wrócili do Polski, stryj zmarł kilka lat temu.
[00:08:52] [przerwa / charakteryzacja]
[00:09:32] Gdy byli wywożeni na Syberię, w środku mroźnej zimy, matka chorowała na gruźlicę. Mimo tego dożyła prawie 100 lat. Rodzice zabrali tzw. baranicę, którą wszystko przykryli. Wspomnienie szkoły w Rosji i ukraińskiej nauczycielki Wiery Dymitrownej, która też była tam wywieziona. Wujek lotnik miał z nią romans, chodziły pogłoski, że mieli córkę.
[00:12:00] Sierociniec w Samarkandzie mieścił się w dawnej cerkwi. Przebywały tam dzieci i młodzież. Panowała w nim gruźlica i tyfus, kilka osób tam zmarło. Enkawudzistę [Isakowa, komendanta w posiołku Karabasz] boh. zna z opowiadań.
[00:14:00] Wyjazd rodziny po amnestii. Polska armia była tworzona w miejscowości Buzułuk i tam początkowo mieli jechać. Potem armię ewakuowano na południe [do Uzbekistanu] w okolice Taszkientu, do miejscowości Jangijul [Yangiyo'l].
[00:15:30] Po pobycie w sierocińcu w Samarkandzie, rodzina zamieszkała [w Uzbekistanie] w obozie wojskowym, w pomieszczeniu przy bramie obozu. Mamę okradziono z dokumentów i niewiele brakowało, żeby stamtąd nie wyjechali. Po wojskowej interwencji udało im się wyruszyć do Krasnowodzka [dziś Turkmenbasza, miasto portowe w Turkmenistanie].
[00:17:00] Z Teheranu [Iran] pociągiem pojechali do [Afhazu], miejscowości na południu Iranu, gdzie mieszkali na terenie powojskowym. Potem zawieziono rodzinę do Basry [Irak] i małym statkiem popłynęli do Karaczi [Pakistan], gdzie znajdował się obóz przejściowy. Boh. był chory i trafił do angielskiego szpitala, po nim zachorował też brat. Po jakimś czasie dużym statkiem popłynęli do Mombasy [Kenia]. Boh. z bratem byli ciekawi podróży. Z Mombasy jechali do Mukono, a stamtąd do polskiego obozu w Koji. Osada była w trakcie powstawania i dlatego rodzina spędziła jakiś czas w Karaczi, czekając na jej wybudowanie.
[00:20:00] Stabilizacja życia rodziny w Afryce. Po skończeniu wojny Anglicy namawiali ludzi do wyjazdu. Organizowano spotkania, werbowano osoby na emigrację np. do Australii, gdzie pojechał jeden transport. Rodzice zdecydowali się na wyjazd do Polski. W marcu [1948] wyjechali z Koji, choć byli już na liście transportu do Anglii, jak wszystkie rodziny wojskowe. Ojciec był już wtedy zdemobilizowany.
[00:23:00] W Koji Polacy mieli radio i kontakty z różnymi osobami odwiedzającymi obóz. Przyjeżdżali tam m. in. inspektorzy i kontrolerzy, przekazywali aktualne informacje o sytuacji na świecie. Ludzie w obozie wiedzieli, że toczy się wojna, że się skończyła. [głos brata boh. spoza kadru: koło kościoła w obozie była siedziba YMCA, w której było jedyne w obozie radio. Po mszy ludzie szli słuchać wiadomości, tłum był większy niż w kościele]. Gdy zginął gen. Sikorski, ludzie szli z kościoła i płakali. Ogłoszenie końca wojny w obozie [głos brata boh. spoza kadru: brat szedł koło kościoła i usłyszał bicie w dzwony. Komendant policji powiedział chłopcu, że skończyła się wojna, na co ten zapytał, czy z "Ruskimi" też się skończyła].
[00:25:30] Rodzina boh. została w obozie jeszcze 3 lata po zakończeniu wojny. Z Polski przyjeżdżali panowie zachęcający do powrotu do ojczyzny, w obozie były agitujące do powrotu ulotki. Historia topienia się boh. podczas zrywania lilii wodnych.
[00:27:55] Powrót do Polski. Boh. z bratem chcieli jechać, bo już długo byli w obozie, cieszyli się na podróż do Polski.
[00:29:00] W Polsce ojciec pracował na stanowisku wicedyrektora Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Został wezwany na rozmowę do działu kadr w Warszawie, chcieli go odwołać za to, że był w Armii Andersa. W tamtym okresie wiceministrem leśnictwa był kolega ojca z liceum i studiów, p. Rykowski. Dzięki niemu ojciec utrzymał stanowisko. Życie w PRL. Boh. skończył studia, jest z zawodu leśnikiem. Przez ostatnie 30 lat do emerytury był nadleśniczym w Herbach.
more...
less

Saramonowicz Wojciech

Czerniak Grzegorz

Instytut Pileckiego