Irena Koźlicka z d. Keller (ur. 1935, Poluchno, zm. 2023) wychowała się w rodzinie rolniczej osiadłej na Wołyniu. W lipcu 1943 roku cała rodzina ukryła się, ostrzeżona przed atakiem nacjonalistów ukraińskich przez znajomego Ukraińca, Petro Stasiuka. Pani Irena wraz z matką schowały się w zbożu, jednak zostały znalezione. Matka zginęła zastrzelona, 8-letnia Irena przeżyła udając martwą. Znalazła schronienie w domu Petro Stasiuka, gdzie po kilku tygodniach odnalazł ją ojciec i zabrał do Horochowa. W styczniu 1944 opuścili Wołyń i dotarli do rodziny ojca w Sobowie koło Sandomierza. Latem 1944 podczas walk frontowych przedostali się do Zamościa. W sierpniu 1945 transportem repatriacyjnym dotarli na Ziemie Zachodnie i osiedlili się we wsi Dąbrówka k/Świebodzina, gdzie ojciec objął poniemieckie 10-hektarowe gospodarstwo. Pani Irena po wyjściu za mąż przeniosła się wraz z mężem do Świebodzina. W 1999 po raz pierwszy, a rok później drugi i ostatni raz odwiedziła Poluchno i miejsce spoczynku swojej matki, pochowanej przez Petro Stasiuka. Mieszkała w Świebodzinie, miała dwie córki i syna, siedmioro wnucząt oraz ośmioro prawnucząt. Zmarła 10 lipca 2023.
więcej...
mniej
[00:00:01] Autoprezentacja boh. urodzonej w Poluchnie, polskiej kolonii na Wołyniu położonej koło wsi Poluchno, gdzie mieszkali także Ukraińcy.
[00:00:33] Wspomnienie dzieciństwa i koleżanki Halinki, która mieszkała w ładnym domu. Rodzina boh. mieszkała w małym domu krytym strzechą, jeden pokój zajmowała młodsza siostra ojca i dziadek, w drugim pokoju mieszkał stryj z żoną i dwiema córkami. W Boże Narodzenie boh. czekała na Mikołaja – śnieżne zimy, tunele wykopane w śniegu. Matka mówiła, że Mikołaj przyjedzie na siwym koniu i na dworze były ślady kopyt. Niedaleko mieszkali dziadkowie i ciotki, dziadek miał pasiekę. Jedna z sióstr matki uczyła boh. czytać i pisać. Droga miała męża i dwóch synów – wspólne zabawy. Reakcja na wiadomość o śmierci dziadka. Zaczęły się rozruchy, boh. wieczorami słyszała śpiewy Ukraińców, jedną piosenkę zapamiętała i po latach ją śpiewała.
[00:07:02] W dzień ataku i ucieczki rodzice i boh. byli w polu. Ojciec powiedział matce, że „chyba Zagaje mordują, bo słychać krzyk, strzały, krzyki, piski”. Wieś była oddalona o jakieś 5 km. Po powrocie do domu ojciec powiadomił sąsiadów, że w Zagajach coś się dzieje. Żona stryja miała w Zagajach siostrę, pojechała tam razem ze swoim ojcem oraz dwójką dzieci. Na drodze ich zatrzymano i zabito, konie zabrano. [+]
[00:08:55] Ojciec namawiał sąsiadów do ucieczki, ale ludzie nie chcieli zostawić dobytku. Do ojca, który naprawiał buty, często przychodził Ukrainiec Stasiuk z pobliskich Dubynek. Znajomy namawiał, by uciekać. W dniu ataku rodzice z boh. oraz siostra ojca i wuj Marian z kolegą uciekali do lasu. W pewnym momencie matka puściła rękę ojca i skręciła w zboże, boh. poszła z nią. Ojciec nocą szukał rodziny. W czasie ucieczki zauważono Ukraińca na koniu, który pojechał za wujem i jego kolegą. Pod wieczór boh. słyszała krzyki, strzały i matka powiedziała, że mordują. Matka modliła się. Przyszedł do nich Ukrainiec, którego matka znała, bo mówiła mu po imieniu. Matka prosiła o darowanie życia, więc wystrzelił w górę i odszedł. Potem przyszedł drugi Ukrainiec, tego również matka znała, „mama prosi tak samo, też po imieniu mówi jemu, a on wystrzelił prosto w pierś mamy”. Boh. przewróciła się razem z nią. Po jakimś czasie usłyszała ujadanie psów, chyba w tym czasie rabowano wieś. Usłyszała, że idzie dwóch mężczyzn, jeden trącił ją nogą i powiedział „ta detyna jeszcze żywa”, drugi powiedział, że nie żywa i mężczyźni odeszli. Przybiegł pies, który ją obwąchał i odbiegł. Ojciec potem mówił, że był blisko, ale nie słyszała go. Przy zabitej matce spędziła noc. Nad ranem usłyszała rżenie koni i ryk bydła, chciała wypuścić zwierzęta, ale bała się Ukraińców – decyzja o udaniu się do Piotra Stasiuka. Boh. wyciągnęła swój płaszcz spod zwłok matki i poszła do mieszkającego niedaleko Piotra Stasiuka, szła przez las i płakała. U Stasiuków nikogo nie było, więc płacząc usiadła na progu – spotkanie ze Stasiukową, która wzięła ją do domu. Potem przyszedł Stasiuk i zapytał o rodziców, powiedziała mu o śmierci matki i zniknięciu ojca. Odpowiedź na pytanie, czy matkę zabili Niemcy. [+]
[00:18:42] Boh. była u Stasiuków jakieś trzy tygodnie, w tym czasie były żniwa. Polacy poszli do Horochowa i Niemcy dali mężczyznom broń, wyjeżdżano na wieś i łapano Ukraińców. Pewnego dnia nadleciały samoloty i zrzuciły bomby. Stasiuk zapakował rodzinę na wóz i jechał do wsi, w której mieszkała jego córka, a boh. ukrył w siedzisku ze słomy, wóz po drodze zatrzymano, ale jej nie znaleziono. Po ustaniu nalotów wrócono do Dubynki. W czasie żniw boh. żęła sierpem i zraniła się w palec. Przychodziły Ukrainki, które chodziły na handel do miasta, pewnego dnia powiedziały, że ktoś poszukuje rodziny – przyjazd wuja, który zobaczył boh. Dziewczynkę ubrano w ukraińskie ubranie i Ukrainka odprowadziła ją do Horochowa. [+]
[00:22:18] Spotkanie z rodziną i ojcem [wzruszenie]. Boh. nie umiała mówić po polsku, u Stasiuka pacierz mówiła po ukraińsku i bała się odzywać po polsku. W miasteczku było wielu uciekinierów, mieszkano na plebanii. W dniu ataku i podczas ucieczki ciotka odłączyła się od rodziny. Stasiuk mówił, że znalazł i pochował zwłoki matki, pochował też ciotkę, wuja i babcię oraz dwóch synów ciotki. Wuj Julek nie uciekał, wiedział, że żona [Stefania Keller] pojechała do Zagajów z dziećmi i już nie wróci, więc został koło domu – śmierć wuja. [+]
[00:24:50] Siostra ojca Katarzyna Szymczak też była w Horochowiei i opiekowała się boh. Mąż ciotki i jej syn zostali zabici – okoliczności. W mieście był też brat ojca z rodziną. Przeniesiono się z plebanii do domu prywatnego, ciotka po jakimś czasie wyjechała do innego miasta i pracowała jako pomoc domowa. Boh. została z rodziną stryja Henryka, który miał już dorosłych synów i córkę trochę starszą od niej.
[00:27:22] W styczniu [1944] wyjechano z Horochowa. Zatrzymano się w Sobowie koło Sandomierza u rodziny, było tam już wielu uciekinierów. Nadszedł front – ciężkie walki nad Wisłą. Wojsko dawało zupę i boh. chodziła po nią. Wspomnienie ucieczki z ojcem przez rzekę, „a kule tak się sypały”, opowiadano, że do uciekinierów strzelał Niemiec siedzący na drzewie. Rodzina przyjechała do Zamościa i tam przez rok boh. mieszkała z ojcem i ciotką Kasią w wynajętej komórce – warunki bytowe. Ojciec trudnił się naprawą butów. Potem z komórki przeniesiono do pokoju w domu Mojżesza. Boh. w Zamościu chodziła do szkoły, widziała żołnierzy wracających z frontu – ich wygląd.
[00:32:36] W sierpniu 1945 załadowano się do pociągu i wyjechano na zachód. Przyjechano do Świebodzina i na rampie wyładowano dobytek. Wcześniej przyjechał tu stryj, który już zajął gospodarstwo. Po przyjeździe kopano ziemniaki. Zamieszkano w domku, który spodobał się ojcu – wiara w powrót do swojego domu, „tak lata przeleciały”. Po latach boh. powiedziała ojcu, że chciałaby pojechać na Wołyń – wspomnienie rozmowy [emocje]. Ojciec zmarł w 1978 r. [w dalszej części nagrania pada data 1984], „taka była moja historia, tak przeleciało życie nie wiadomo kiedy”.
[00:35:20] W 1999 r. najmłodszy brat matki powiedział boh., że był na Wołyniu i pokazał zdjęcia – „nie będę mogła spokojnie umrzeć, jak nie pojadę na Wołyń, tak chciałam jechać”. Wuj zorganizował wyjazd, boh. wzięła kuzynkę ze strony ojca Jankę Ostrowską – spisane wspomnienia – wyjazd z Żabna do Zamościa. Stąd pojechano dalej wynajętym busem – krzyże upamiętniające miejsca zbrodni. W Poluchnie szła drogę i krzyczała: „mamo jestem! Mamo gdzie jesteś!?” Była w kościele, potem w restauracji, gdzie zamówiono koniak. Boh. zaśpiewała piosenkę, którą przed laty śpiewali Ukraińcy – reakcja uczestników wyjazdu. Odwiedzono Piotra [Stasiuka], który pokazał, gdzie pochował matkę. Od Stasiukowej dostała główkę czosnku i dopiero w Zamościu zorientowała się, że ma coś w ręku – stan psychiczny boh., zaniki pamięci. Po powrocie do domu wiedziała, że powinna jeszcze raz pojechać, bo nic z tego wyjazdu nie pamiętała: „ja muszę zobaczyć, gdzie ja byłam”. [+]
[00:45:50] Drugi raz pojechano w 2000 r. Po powrocie z pierwszej podróży boh. poszła do psychiatry i opowiedziała o tym, co się stało. Psychiatra nie dał jej leków i powiedział, że ma silny organizm. Rozmowa z księdzem przed pierwszą podróżą. W czasie drugiego wyjazdu wszystko było w porządku.
[00:47:43] Ukrainiec [Stasiuk], który przechował boh., bał się o swoją rodzinę. Za jego stodołą stały konie Ukraińców, którzy mordowali. Stasiukowa zaprowadziła tam boh. i widziała zdeptaną ziemię. Wuj i inni ukrywali się w okolicy przez jakiś czas i Stasiukowa nosiła im jedzenie. W czasie wyjazdu do Poluchna boh. widziała spalony dom, ale nie wie czy polski. Przy drodze koło domu rodzinnego rosła czereśnia, ale w czasie drugiego wyjazdu już jej nie było, „wszystko czyścili co było polskie”. Gdy po ucieczce przebywano w Horochowie dowiedziano się, że Poluchno zostało spalone. Ojciec jeździł do gospodarstwa, w skrzyniach w stodole zakopano odzież, ale wszystko ukradziono. Boh. uciekając z domu schowała w perzu swoją lalkę, potem poszła tam z Ukrainką i znalazła zabawkę. Weszła do domu – stan mieszkania, szukała zdjęcia matki, ale takiego nie znalazła. Na podwórku był ranny pies. Dwa tygodnie później wieś spalono. [+]
[00:51:55] Gdy robiono drogę do Horochowa, to znajdowano w ziemi kości ludzkie. Ludzi chowano tam, gdzie ich mordowano. Tak Petro [Stasiuk] pochował matką, po jakimś czasie znalazł także zwłoki ciotki i także je pochował, „okropne rzeczy, okropne rzeczy”. Refleksja na temat różnych postaw Ukraińców.
[00:54:15] Gdy uciekano, matka puściła rękę ojca, który pobiegł do lasku i schował się w krzaki tarniny. Tak siedział, dopóki się nie uspokoiło, Ukraińcy chodzili ścieżką, ale go nie widzieli. Wieczorem wyszedł i szukał rodziny, ale nikogo nie znalazł. Boh. nie słyszała jego nawoływań. Po dwóch dniach była ulewa, nie mógł zostać w lesie i poszedł do Horochowa, gdzie spotkał krewnych. W czasie deszczu boh. już była w domu Stasiuka, po deszczu poszła z Ukrainą do rodzinnego domu po lalkę. Ojciec miał przy sobie nóż i w razie zagrożenia broniłby się. [+]
[00:57:21] Babcia ze strony matki , ciotka z dwójką dzieci i mężem oraz ciotka Weronika uciekali razem i zginęli. Pochował ich Petro Stasiuk. Zabito wielu mieszkańców kolonii, sąsiad Skawiński uciekł. Ocaleni spotykali się w Horochowie.
[00:59:07] Matka znała Ukraińca, zwracała się do niego po imieniu i prosiła o darowanie życia, mężczyzna strzelił do góry i odszedł. Boh. powiedziała to imię ojcu, który także znał tego człowieka. Drugiego z Ukraińców matka także znała, ale ten ją zabił. [+]
[01:00:22] Boh. nie wie, dlaczego nie zastrzelono także jej – przywołanie filmu „Wołyń”, małżeństwa mieszane. Na kolonii mieszkali tylko Polacy, ale we wsi także Ukraińcy – relacje sąsiedzkie. „Chcieli wolnej Ukrainy? Mają ją, czego nie dbają teraz o nią, tylko wyjeżdżają do Polski?”. Brat ojca Bolek „uczył się za księdza”, gdy zaczęła się wojna wstąpił do wojska i ślad po nim zaginął. Do domu przychodziła Cyganka, która powiedział ojcu, że szuka kogoś z rodziny i ten ktoś odnajdzie się. Gdy mieszkano na Ziemiach Zachodnich, przyszedł z Anglii list od stryja, który potem wyjechał do Ameryki. Stryj był u Andersa, walczył w czasie kampanii włoskiej. Po wojnie pisał listy i wysyłał paczki, ale nigdy nie przyjechał do Polski.
[01:04:20] Najstarsza siostra ojca, po mężu Grzebieniak, została wraz z rodziną wywieziona na Syberię. Męża i syna zabrano na wojnę i zginęli, ciotka zmarła z głodu. Dwie córki Józia i Hela trafiły do domu dziecka, po wojnie były w Anglii. Starsza odwiedziła krewnych w Polsce.
[01:05:50] Ukrainiec Petro Stasiuk od lat przychodził do ojca, który był szewcem. Gdy chodzono do lasu na poziomki, to odwiedzano Stasiuków. Boh. kolegowała się z ich najmłodszą córką, gdy mieszkała u Stasiuków, to razem z nią pasła gęsi. Podczas bombardowania na kilka dni wyjechano do starszej córki Stasików. Boh. nie pamięta, jak miały na imię córka i żona Stasiuka.
[01:07:54] Podczas drugiego wyjazdu na Ukrainę boh. odwiedziła Stasiuka, który chciał ją oprowadzić po okolicy – poczęstunek bułką prosto z pieca. Od momentu wyjazdu do Horochowa nie było żadnego kontaktu ze Stasiukiem. Jadąc w rodzinne strony boh. zamówiła tablicę i zaniosła ją Stasiukowi z prośbą o umieszczenie na krzyżu, nie napisano tam, że mordu dokonali Ukraińcy. Stasiuk zmarł i osady Dubynki już nie ma. Wuj Marian wspominał, że Stasiuk zameldował o tym, że ma u siebie polskie dziecko.
[01:13:57] Boh. miała lalkę, którą dostała w prezencie. Schowała ją, gdy uciekano z domu, ale potem ją znalazła, nie pamięta jakie były dalsze losy zabawki. Gdy była w domu po ataku, to szukała jakiegoś zdjęcia matki, ale nic nie znalazła. Potem dostała jej zdjęcie od wuja. Wspomnienie płaczącego ojca, „potem taki strach miałam wewnątrz, bałam się wszystkiego”. W szkole w Dąbrówce był nauczyciel, którego się bała, płakała gdy coś głośniej powiedział – wyjaśnienie sytuacji, pytanie nauczyciela o drugą żonę ojca. Wspomnienie nauczycielki pani Dajnowskiej i ciotki – smażona lebioda jako posiłek przed wycieczką. Ciotka Kasia była „ostra”, boh. coś zbroiła, a ciotka chciała ją zbić pogrzebaczem. Krzyki za stodołą jako sposób na odreagowanie.
[01:22:10] Ojciec będąc w Horochowie dowiedział się od Ukrainek, które przychodziły do miasta, że córka żyje – odprowadzenie do miasta. Wspomnienie spotkania z ojcem. Po latach boh. powiedziała mu, że bardzo by chciała pojechać na Wołyń – jego reakcja. Wuj już był na Wołyniu i mówił, że z kolonii została tylko droga, „wszystko zrównane z ziemią, nie ma nic”. Ziemię uprawia kołchoz. Domy rozebrano albo spalono – wspomnienie rodzinnych stron. Kuzynka Janina Ostrowska miała rodzeństwo Gienka, Marysię i Weronikę, boh. często ich odwiedzała i chodziła ścieżką koło sadu. Koło jej domu też był sad, przy drodze rosła czereśnia, na którą się wdrapywała gdy coś zbroiła. Koło czereśni leżały belki na budowę nowego domu. Po przyjściu do Horochowa boh. nie mówiła po polsku. Wspomnienia współcześnie.
[01:28:25] Boh. nie wie, czy Stasiukowie nie bali się pomagać jej. Podobno Stasiuk zgłosił banderowcom, że polskie dziecko jest u niego, ale nikt po nią nie przyszedł. Chyba wspominał o tym wuj Marian, który był na Wołyniu w latach 90. i rozmawiał ze Stasiukiem. Wuj pytał Stasiuka, ilu Polaków zamordował – odpowiedź. Ojciec zmarł w 1984 r.
[01:31:42] Na Boże Narodzenie w Zamościu nie było choinki, tylko w kącie stały snopki zboża. Wspomnienie gospodyni pani Mojżeszowej. Po latach boh. była w Zamościu i pojechała do wsi Płoskie, pan Mojżesz już wtedy nie żył, ale spotkała się z jego synem. Wspomnienie plądrujących „rusaków”, porównanie Niemców i Rosjan. Gdy mieszkano w Sobowie, boh. dostała czekoladkę od niemieckiego żołnierza, który miał córkę w jej wieku. W Sobowie zatrzymała się też rodzina stryja, który miał trzech synów i córkę – pilnowanie koni przez boh. We wsi byli też inni znajomi. Tu boh. chodziła do szkoły. Z Sobowa uciekano latem, podczas nalotu bomba uderzyła w stodołę i zabiła konia – wyjazd do Zamościa.
[01:40:07] Do Świebodzina przyjechano wagonem towarowym. Wcześniej na zachód pojechał najstarszy brat ojca i zajął gospodarstwo. Wyładowano się na rampie dworca, kuzyn zabrał boh. do Dąbrówki. Wspomnienie drogi przez las. Ojciec zajął w Dąbrówce dom – budynki gospodarcze. Ciotka miała krowę zabraną z Wołynia. Ojciec nie chciał lepszego gospodarstwa, ponieważ uważał, że wróci na Wołyń. Potem ożenił się, musiał postawić oborę, stodołę, wykopać studnię, z drugiego małżeństwa urodziły się dzieci. Boh. chodziła do szkoły w Szczańcu, „i tak skończyłam siedem klas, więcej się nie uczyłam”.
[01:45:00] Boh. pracowała w biurze nadleśnictwa, potem w sklepach. Wyszła za mąż i zamieszkano w Świebodzinie, mąż pracował w firmie budowlanej – zmiany w mieście. Gdy przyjechano do Dąbrówki, to była tam jeszcze stara Niemka, było też całe wyposażenie domu. Polski sołtys, pochodzący z poznańskiego, „nagrabił się, naszabrował”, ale znał niemiecki. Powiedział, że syn Niemki poszedł na wojnę i zaginął. Potem wywieziono dąbrowieckich Niemców, stara Niemka wyjeżdżając pokazała boh. gdzie ukryła cenniejsze rzeczy. Przed ucieczką z Poluchna cenniejsze rzeczy zakopano w stodole, ale Ukraińcy je znaleźli.
[01:49:28] W Horochowie stali Niemcy, którzy dawali broń Polakom „i mówili: jedźcie, wyłapujcie tych diabłów, tych banderowców. Jeździli na wieś i wszędzie jeździli i kogo znaleźli to złapali, już nie wyszedł żywy, musiał za wszystkich zapłacić”. Ojciec też jeździł na akcje odwetowe. Pracował w tamtym czasie w jakiejś fabryce. Mówił, że Poluchno zostało spalone.
[01:50:48] Kto przyjechał do Dąbrówki pierwszy, „a domy były puste, coś tam zawsze było, to sobie nagarnął. A poznaniacy, którzy wszystko tam mieli, pozostawiali tam swoim dzieciom, a przyjechali tu na wioskę i wtenczas sobie […] zabierali wszystko, co tylko”. Ograbiono m.in. pałac. Obecnie właścicielem pałacu w Dąbrówce jest Niemiec, za komuny w majątku był PGR.
[01:52:24] Relacje poznaniaków i przesiedleńców zza Buga – pierogi a pyry. Domy poniemieckie były murowane, gospodarstwa dobrze utrzymane. Po sąsiedzku mieszkał stolarz mający wiele dzieci. We wsi zrobiono „kołchoz”, potem PGR. Były dostawy obowiązkowe i wszystko szło do Związku Radzieckiego. Boh. pracowała w zakładzie krawieckim, szyte tam koszule też wysyłano do ZSRR. Ojciec miał 10 hektarów ziemi, nie wstąpił do spółdzielni, ale oddawał kontyngent. Uprawiał zboże i ziemniaki, buraki cukrowe. Wypas krów na łąkach należących do PGR-u trzeba było potem odpracować w polu – pielenie buraków. Poziom rolnictwa na zachodzie i na wschodzie, maszyny i cepy. Na Wołyniu karczowano las i uprawiano tę ziemię. Rodzina miała las dębowy i boh. jeździła tam z ojcem, jesienią zbierano liście, by zrobić zagatę dla ocieplenia chałupy. Ojciec miał postawić nowy dom. W święta kolędowano chodząc od domu do domu. W czasie rzezi na Wołyniu zginęło wiele koleżanek. Boh. lubiła Lilę i po latach takie imię dała córce.
[02:00:14] Grób matki na polu obsianym zbożem – zniszczenie rodzinnej wsi, „nawet to głupie drzewo było ścięte, nic nie zostawiali”. Boh. była na Wołyniu w 1999 i 2000 r., więcej w rodzinne strony nie pojechała. Boh. śpiewa ukraińską piosenkę, którą zapamiętała będąc dzieckiem, gdy zaśpiewała ją podczas pierwszego wyjazdu na Wołyń i znajomi myśleli, że zwariowała – odblokowanie pamięci. Wspomnienie młodości w Dąbrówce – wspólne śpiewy.
[02:07:07] Boh. nie wie, czy do Dąbrówki przesiedlono Ukraińców z akcji „Wisła”. Ktoś opowiadał, że kobieta z wioski przyjechała do Świebodzina do sklepu i spotkała znajomego Ukraińca. Zgłosiła na milicję, że to Ukrainiec mordujący Polaków, ale chciano więcej świadków. Po jakimś czasie Ukrainiec wyjechał z miasta.
[02:09:03] Boh. napisała swoje wspomnienia i to ją trochę wyciszyło. Dawniej bardzo przeżywała zdarzenia na Wołyniu – koszmary senne. Refleksja na temat Ukraińców przyjeżdżających do Polski, „one to mają w genach, mają w genach mordować ludzi”.
więcej...
mniej
Biblioteka Instytutu Pileckiego w Warszawie
ul. Sienna 82
Pon. - Pt. 8:00 - 16:00
(+48) 22 182 24 75
Czytelnia Oddziału Instytutu Pileckiego w Augustowie
ul. 3 Maja 16
Wt., Czw. 09:00 - 16:00
(+48) 502 461 075
Oddział Instytutu Pileckiego w Berlinie
Pariser Platz 4a
Wt. - Pt. 10:30 - 17:30
(+49) 30 275 78 955
Oddział Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku
92 Greenwich Street
Pon. - Pt. 10:00 - 16:00
(+1) 917 655 9918
Ta strona wykorzystuje pliki 'cookies'. Więcej informacji
W Archiwum Instytutu Pileckiego gromadzimy i udostępniamy dokumenty w wersji cyfrowej. Zapisane są w nich losy obywateli polskich, którzy w XX wieku doświadczyli dwóch totalitaryzmów: niemieckiego i sowieckiego. Pozyskujemy kopie cyfrowe dokumentów, których oryginały znajdują się w zbiorach wielu instytucji polskich i zagranicznych, m.in.: Bundesarchiv, United Nations Archives, brytyjskich National Archives i polskich archiwów państwowych. Budujemy w ten sposób centrum wiedzy i ośrodek kompleksowych badań nad II wojną światową i podwójną okupacją w Polsce. Dla naukowców, dziennikarzy, ludzi kultury, rodzin ofiar i świadków zbrodni oraz wszystkich innych zainteresowanych historią.
Portal internetowy archiwum.instytutpileckiego.pl prezentuje pełny katalog naszych zbiorów. Pozwala się po nich poruszać z wykorzystaniem funkcji pełnotekstowego przeszukiwania dokumentów. Zawiera także opisy poszczególnych obiektów. Z treścią dokumentów zapoznać się można tylko w czytelniach Biblioteki Instytutu Pileckiego w Warszawie i w Berlinie, w których nasi pracownicy służą pomocą w przypadku pytań dotyczących zbiorów, pomagają użytkownikom w korzystaniu z naszych katalogów internetowych, umożliwiają wgląd do materiałów objętych ograniczeniami dostępności.
Niektóre dokumenty, np. te pochodzące z kolekcji Bundesarchiv czy Ośrodka Karta, są jednak objęte ograniczeniami dostępności, które wynikają z umów między Instytutem a tymi instytucjami. Po przybyciu do Biblioteki należy wówczas dopełnić formalności, podpisując stosowne oświadczenia, aby uzyskać dostęp do treści dokumentów na miejscu. Informacje dotyczące ograniczeń dostępu są zawarte w regulaminie Biblioteki. Przed wizytą zachęcamy do zapoznania się z zakresem i strukturą naszych zasobów archiwalnych, bibliotecznych i audiowizualnych, a także z regulaminem pobytu i korzystania ze zbiorów.
Wszystkich zainteresowanych skorzystaniem z naszych zbiorów zapraszamy do Biblioteki w Warszawie i Czytelni w oddziałach Instytut Pileckiego w Augustowie, Berlinie i Nowym Jorku. Dane kontaktowe do nich znajdują się tutaj. W niektórych przypadkach możliwy jest dostęp zdalny do materiałów opublikowanych w Archiwum Instytutu Pileckiego. Prosimy także o wcześniejsze zapoznanie się ze szczegółowym regulaminem pobytu i dostępu do zbiorów.
Prosimy zapoznać się z polityką prywatności. Korzystanie z serwisu internetowego oznacza akceptację jego warunków.