Glijer Longin cz. 2

Świadkowie Epoki

IP/DF/SE/1358

23 kwietnia 2021, Warszawa

1:46

Longin Glijer (ur. 1930, Kowel) jest synem policjanta i krawcowej. Jego ojciec po zajęciu Kowla przez Armię Czerwoną w 1939 roku uciekł do rodziny w Góry Świętokrzyskie, tam zaangażował się w konspirację i działał w 27. Dywizji Wołyńskiej AK. 13 kwietnia 1940 roku Longin Glijer wraz z matką i braćmi został zesłany do Kazachstanu – do wsi Kaczyry nad Irtyszem w obwodzie pawłodarskim. Pan Longin m.in. wypasał kaczki i gęsi, potem został koniuchem i furmanem naczelnika rejonowego urzędu ziemskiego. Jego brat Jan był felczerem weterynarii, a Ryszard zaciągnął się do Armii Andersa. Longin Glijer wraz z matką i Janem wrócił do Polski w ramach repatriacji w połowie 1946 roku. Spotkali się z ojcem i zamieszkali razem w Wąwolnicy na Lubelszczyźnie. Po maturze przeprowadził się do Warszawy i studiował na Wydziale Technologii Drewna SGGW. Uzyskał stopień doktora nauk technicznych, przez wiele lat pracował jako wykładowca, jest autorem książek i wynalazcą. Jednocześnie swoje życie zawodowe związał z muzyką, śpiewał m.in. w Chórze Filharmonii Narodowej i Chórze Polskiego Radia.
więcej...
mniej

[00:00:08] Autoprezentacja boh. urodzonego w 1929 r. w Kowlu.
[00:00:30] W 1940 r. rodzinę deportowano w okolice Pawłodaru – klimat, zmiany pór roku. Step w maju, smak wody ze studni. Wysychanie stepu latem, pojawienie się wilków i szakali, zmiana umaszczenia futer zimą. Porównanie mrozu do zabiegów krioterapii, niebezpieczne burany. Boh. zgubił się braciom podczas burzy śnieżnej. Wyjazdy zimą za Irtysz. Pan Marszał odmroził dłonie, gdy buran zaskoczył go w stepie.
[00:11:08] Owady w stepie: kleszcze i bąki, które atakowały bydło. Plagą były meszki i komary – smarowanie się naftą. Wiele osób chorowało na malarię. We wsi była apteka, w której można było kupić chininę. W ziemiankach były wszy, pchły, pluskwy i karaluchy – sposób na pluskwy. Do wybuchu wojny w 1941 r. rodzina przysyłała mydło, potem matka prała używając popiołu.
[00:15:42] We wsi pracował geotechnik Kierychow, z którym brat Ryszard jeź-dził w step, by wykonywać odwierty. Matka została wysiedlona z Kowla pod-czas I wojny światowej i wiedziała, co ją może czekać podczas zesłania. Wyży-wienie – ryby, pszenica, kartofle z niewielkiego ogródka, żucie korzeni akacji. Boh. znajdowała na wysypisku śmieci kwitki na stołówkę i dostawał za nie zupę. Wiosną zbierano kłosy, które przeleżały zimę pod śniegiem. Matka gotowała zupę z mąki, a ciotka Durakowa piekła placki. W 1942 r. władze pozwoliły zro-bić działki w stepie – uprawa warzyw. Boh. polował na gawrony, które gotowa-no. Metoda sadzenia kartofli – kradzież sadzeniaków. Polowanie na gryzonie.
[00:27:30] Uprawy nie były nawadniane i warzywa miały niewielkie rozmiary, rola deszczu. Boh. jeździł ze swoim zwierzchnikiem na inspekcje pól – refleksje na temat poziomu sowieckiego rolnictwa. Życie kołchoźników i pracowników sowchozów. Zatrudnienie mieszkańców wsi rejonowej. Wynagrodzenie boh. – pieniądze i pszenica. Śmierć głodowa wśród mieszkańców wsi. Pomoc z UNRRA – prośba Ukrainki o cukier. Rodzina dostawała paczki, jedna przyszła z Palesty-ny dzięki bratu, który służył w Armii Andersa.
[00:38:37] Opis ziemianki i warunków higienicznych, kąpiele w rzece i w bani. Stan zdrowia boh. podczas deportacji – wyleczenie wrzodów. Brat również miał wrzody, ale z innej przyczyny i wyleczono go w Pahlevi zastrzykami z penicyliny. W wiosennych rozlewiskach rzeki rosła trwa, którą miejscowi jedli, boh. wybie-rał też kacze jajka – choroba odzwierzęca. Matce odnowiła się gruźlica – sku-teczne leczenie aloesem. [+]
[00:47:08] Rodzina miała ubrania zabrane z Kowla – reakcja miejscowych na krótkie spodnie. Odzież zimowa – ubieranie na cebulę. Wymiana ubrań na żyw-ność, bagaż podczas repatriacji.
[00:49:28] Po amnestii w 1941 r. do Kaczyr przychodzili zesłańcy z kołchozów w stepie. Po przyjeździe na zesłanie boh. odwiedził wraz z matką jedyną Polkę w Kaczyrach, którą zesłano w XIX w. Po amnestii powstała polska organizacja, której przewodniczącą była pani Załuska, deportowana z najmłodszym synem Zbyszkiem. Razem z nimi w lepiance mieszkał komunista Baar, który miał duży wpływ na chłopca. We wszystkich chatach były kołchoźniki – boh. i kolega Ro-man Szablowski oglądali makietę bitwy pod Kurskiem zrobioną przez Zbyszka Załuskiego. Uroczystości z okazji 11 listopada. Nauczycielka, pani Świrniak, uczyła dzieci w swojej lepiance – improwizowane zeszyty. [+]
[00:57:27] Po ewakuacji Armii Andersa zaczęły się represje. Zaginięcie zesłańca w pierwszym roku zsyłki – chłopaka złapano na Ukrainie i przywieziono do wię-zienia w Pawłodarze. Heniek Sadowski został aresztowany, ponieważ nie przy-szedł do pracy. Franciszka Durakowa, matka i brat zostali aresztowani za od-mowę przyjęcia radzieckiego paszportu. Oporni trafiali do łagrów. Matka przy-jęła paszport. W więzieniu siedziała pani Załuska, która zginęła podczas konwo-jowania więźniów.
[01:02:55] We wsi powstało koło Związku Patriotów Polskich – nadzieje na po-wrót do Polski. Pobór do Armii Berlinga – działalność wojenkomatów. Z powo-du denuncjacji chory brat i lekarka z Leningradu mieli sprawę w sądzie o dezer-cję i przekupstwo. Sprawa została wygrana dzięki niezależnemu badaniu brata w pawłodarskim szpitalu.
[01:06:35] Pani Załuska i druga Polka, która nie przyjęła radzieckiego paszpor-tu, zostały przewiezione do Pawłodaru. Stamtąd pędzono je do obozu, pani Za-łuska upadła i zostawiono ją w stepie. Zbyszkiem Załuskim zajęła się polska ro-dzina – powody, dla których chłopak zgłosił się na ochotnika do wojska. We wsi mieszkał zesłaniec-komunista, pan Baar, pogodzony ze swoim losem – jego opieka nad Zbyszkiem Załuskim. [+]
[01:11:30] Pani Markowska mieszkała w dużej ziemiance i odprawiała tam msze dla Polaków, została za to skazana na 10 lat łagru. W ziemiance wisiał ryngraf Matki Boskiej przywieziony z Kowla – codzienna modlitwa. Odprawia-nie nabożeństwa majowego. W Boże Narodzenie dzielono się opłatkiem, który skończył się w 1945 r. Wigilia na zesłaniu – matka za wróżbę dostała mleko i chleb. [+]
[01:16:08] Po studiach boh. dostał nakaz pracy i mieszkał na strychu domu na Rakowcu – Wigilia z żoną i małym dzieckiem.
[01:18:28] Podczas zesłańczej Wigilii matka poszła wróżyć z kart i dostała za to mleko oraz chleb.
[01:19:22] Zachowanie Polaków podczas paszportyzacji – aresztowano wielu Polaków, w tym panią Załuską, matkę, panią Durakową i brata. Powody przyję-cia paszportu przez matkę. Polka, wywieziona z panią Załuską, wróciła z obozu po dwóch latach, ale córka zabrana do sierocińca nie poznała jej. Jeden z Pola-ków skończył radziecką dziesięciolatkę i współpracował z NKWD. We wsi sie-dzibę miało NKWD i milicja. Brat leczył konie milicjantów.
[01:25:55] Brat pracował jako felczer weterynarii, zajmował się kastracją zwie-rząt i resztki przynosił do domu – smażone jądra knurów.
[01:26:48] Sylwetka Wandy Wasilewskiej, współautorki scenariusza antypol-skiego filmu „Wiatr ze Wschodu”. Film wyświetlano w Kowlu podczas okupacji sowieckiej. Rola Wandy Wasilewskiej w tworzeniu polskiego wojska. Powody wstępowania do Związku Patriotów Polskich – nadzieja na wyjazd do Polski. Reakcja Polaków na wiadomość o napaści Niemiec na Związek Radziecki. Mo-dlitwy o powrót do kraju.
[01:32:45] W roku 1980 boh. był na wakacjach w Skandynawii – wiadomość o strajkach, prezent od Duńczyka. Działalność w Solidarności. Wprowadzenie stanu wojennego – powody aresztowania syna. Kazanie prymasa Glempa. Wy-jazd do matki mieszkającej w Puławach – przy okazji boh. pojechał do Dęblina – spotkanie z kolegami syna w jednostce. Działalność do 1989 r. – udział w mszach w żoliborskim kościele św. Stanisława Kostki. Boh. śpiewał w chórze – ksiądz Popiełuszko odprawiał mszę dla środowisk medycznych w kościele Wizy-tek – rozmowa z chórzystami.
[01:42:03] Udział w pochodzie podczas stanu wojennego – boh. przeszedł przez szpaler zomowców i widział prowokatorów, którzy chcieli doprowadzić do za-mieszek. Pochód po śmierci księdza Popiełuszki – przemówienie do zomowców.
więcej...
mniej

Grygiel Małgorzata

Miziołek Michał

Instytut Pileckiego

Film