Wit Andrzej cz. 2

Świadkowie Epoki

IP/DF/SE/2144

18 marca 2025, Warszawa

1:33

Andrzej Wit (ur. 1944, Chorzów), polski biomechanik, dr hab. nauk o kulturze fizycznej, profesor Katedry Biologicznych Podstaw Rehabilitacji Wydziału Rehabilitacji Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie i Instytutu Sportu. Jego ojciec urodził się w Cesarstwie Pruskim w 1901 r. jako Adolf, pracował na kolei, ukończył szkołę niemiecką, na co dzień mówił po śląsku. Był powstańcem śląskim, dopiero w II RP nauczył się języka polskiego. Jako pracownik kolei uniknął powołania do Wehrmachtu w czasie II wojny światowej. W 1945 r. zmienił imię na Antoni. Rodzina ze strony matki również wtedy „spolszczyła” nazwisko – z Behrla na Berla. Andrzej Wit jeszcze w szkole podstawowej zaczął uprawiać piłkę ręczną, z czasem został zawodnikiem AKS-u Chorzów. Po maturze rozpoczął studia w Wyższej Szkole Wychowania Fizycznego we Wrocławiu, reprezentował też tamtejszy AZS w piłkę ręczną. W 1967 r. ukończył Wyższą Szkołę Wychowania Fizycznego we Wrocławiu i uzyskał dyplom magistra wychowania fizycznego. Po studiach został zatrudniony na stanowisku asystenta na wrocławskiej uczelni. W 1969 r. podjął studia doktoranckie na Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie, które ukończył w 1974 r. Następnie w 1982 r. otrzymał stopień naukowy doktora habilitowanego nauk wychowania fizycznego. 28 października 1991 r. uzyskał tytuł profesora nauk o kulturze fizycznej. Od 1972 r. związany zawodowo z AWF w Warszawie, początkowo jako adiunkt. Na uczelni pełnił różne funkcje, najpierw prorektora ds. nauki i współpracy z Zagranicą (1999-2002), a następnie rektora (2002-2005). Zatrudniony na stanowisku profesora, był kierownikiem Katedry Biologicznych Podstaw Rehabilitacji Wydziału Rehabilitacji AWF w Warszawie. Pracując w latach 1975-1994 w Instytucie Sportu, pełnił funkcję zastępcy dyrektora. Reprezentuje nauki o kulturze fizycznej w Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytułów. Jest również członkiem Komitetu Biocybernetyki i Inżynierii Biomedycznej oraz Komitetu Rehabilitacji, Kultury Fizycznej i Integracji Społecznej Polskiej Akademii Nauk. Od 2011 r. reprezentuje dziedzinę nauk o kulturze fizycznej w Narodowym Centrum Nauki. Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Biomechaniki, którego był założycielem, także członek Polskiego Towarzystwa Rehabilitacji oraz Polskiego Towarzystwa Inżynierii Biomedycznej. Współpracuje z polskimi i zagranicznymi ośrodkami naukowymi, m.in. z Politechniką Warszawską, Wojskową Akademią Techniczną, Warszawskim Uniwersytetem Medycznym, Uniwersytetem w Jyväskylä, Uniwersytetem w Liverpoolu oraz Narodowym Instytutem Sportu w Paryżu. W latach 2006-2015 był zatrudniony na stanowisku profesora zwyczajnego na Wydziale Ochrony Zdrowia ALMAMER Szkole Wyższej. Autor i współautor ponad 60 prac naukowych, dwóch patentów naukowych oraz autor i współautor trzech podręczników oraz 21 rozdziałów w podręcznikach i monografiach naukowych. [Źródła: Wikipedia (https://pl.wikipedia.org/wiki/Andrzej_Wit - dostęp: 03.02.2026), wywiad własny.]
więcej...
mniej

[00:00:07] We Wrocławiu przed wojną mieszkali Niemcy, Polacy, Czesi oraz Żydzi. W latach 60. panowała niepewność, czy te tereny nie wrócą do Niemiec. Miasto uporządkowano, ale tam nie inwestowano. Mieszkali w nim głownie przesiedleńcy z centralnej Polski, Ukraińcy - akceptacja granic przez Niemców, pomoc w czasie powodzi. Późniejszy rozwój miasta, turystyka.
[00:05:10] Gdy boh. był na studiach doktoranckich, rektorem AWF był Stefan Wołoszyn, szanowany profesor. Gdy boh. wrócił na uczelnię, rektorem był [Zbigniew] Krawczyk, potem [Henryk] Sozański, następnie boh., po nim Fiszerowa [Alicja Przyłuska-Fiszer], [Andrzej] Mastalerz, obecnie [Bartosz] Molik.
[00:07:25] Boh. miał kontakty z prof. Tadeuszem Ulatowskim i Sozańskim. Badał obciążenia treningowe i jego specjalność trochę zazębiała się z tym, co robił Sozański. Potem zajmował się biomechaniką. Kontakty z Sozańskim dotyczyły badań naukowych, dydaktyki i spraw administracyjnych. Boh. nie miał żadnej wspólnej publikacji z Sozańskim. Zakres zadań prof. Ulatowskiego, boh. nie prowadził z nim badań. Ciekawe badania prowadził prof. [Zygmunt] Bielczyk. Stworzył stanowisko do badania równowagi statycznej u narciarzy.
[00:10:52] Boh. był rektorem AWF w latach 2002-2005. Uczelnia była zaniedbana pod względem merytorycznym i inwestycyjnym. W czasie trzyletniej kadencji zrobiono nową elewację budynków, pozyskano część środków na remont akademika męskiego, przeprowadzono remont recepcji. Wybudowano nową salę tzw. pawilon sportów walki, w tym celu przeniesiono kilka drzew, których nie można było wyciąć.
[00:16:40] Gdy boh. był prorektorem, uruchomiono Centralne Laboratorium Badawcze i Centrum Informatyki. Wyremontowano jedną z sal gimnastycznych i tam zrobiono laboratorium, jego podłoga jest antystatyczna, kupiono odpowiednią aparaturę. Potem inne uczelnie zrobiły u siebie laboratoria.
[00:19:25] Uroczystość nadania tytułu doktora honoris causa Jacquesowi Rogge, szefowi MKOl – była to duża impreza. W tamtym czasie PKOl zbudował swój ośrodek i zaproszono na jego otwarcie szefa MKOl. Wizytę powiązano z nadaniem tytułu przez AWF. Rogge przyjechał z przedstawicielami federacji olimpijskich w różnych krajach. W Warszawie odbywało się spotkanie rektorów polskich uczelni i boh. namówił rektora Ziębę z UJ, by profesorowie zostali dzień dłużej i wzięli udział w uroczystości na AWF – ochrona sali, inni goście. Jacques Rogge był lekarzem i pracował wcześniej w szpitalu uniwersyteckim. W Warszawie spotkał się z pracownikami AWF – rozmowa o dopingu. Przygotowania do uroczystości trwały rok. [+]
[00:26:05] Boh. nauczał trzynastu przedmiotów, prowadził seminarium magisterskie. Był promotorem prac doktorskich i mentorem prac habilitacyjnych. Z grona doktorów habilitowanych jedna osoba jest profesorem, inne kariery. Wspomnienie prof. [Haliny] Milicerowej.
[00:31:02] Pracując w Instytucie Sportu miał kontakty ze sportowcami. W 1992 r. boh. powołał seminarium biomechaniki na Wydziale Rehabilitacji AWF, seminaria odbywają się do dziś.
[00:34:52] Wrocławski biochemik Weigert wprowadził do nauki pojęcie superkompensacji. Ojciec Weigerta był lekarzem, chłopiec bawił się z oswojonym ptakiem drapieżnym – okoliczności złamania nogi ptaka i obserwacje zrastania się kości – powstanie pojęcia superkompensacji, które w tamtym czasie nie odnosiło się do sportu, publikacja na ten temat. Przed II wojną Rosjanie nie podpisali umowy o autoryzacji książek, tłumaczyli publikacje i wydawali je u siebie. Po wojnie w Petersburgu [Leningradzie] pracował biochemik [prof. Kuzniecow], jego uczennica napisała o superkompensacji u szczurów. Radzieccy teoretycy sportu zaczęli sprawdzać, czy da się to zastosować przy wysiłku sportowym – próby, przykład radzieckich lekkoatletów. Boh. zajmował się superkompensacją siły – badania na szczurach i ludziach. W czasie obrony doktoratu prof. [Ireneusz] Malarecki, stały oponent prof. Fidelusa, podważył ustalenia boh. Fidelus wysłał pracę do naukowca z Rosji, a ten napisał pozytywną recenzję. Obrona trwała cztery godziny – zachowanie prof. Malareckiego. Boh. zapraszano na konferencje naukowe, po dwóch latach nie chciał być kojarzony tylko z superkompensacją i zajął się innymi tematami. Superkompensacją interesowali się sportowcy, np. Irena Kirszenstein była na dziesięciu seansach. [+]
[00:44:36] Boh. przez 14 lat grał w sporcie zawodowym. Zaczynał jako nastolatek, był najmłodszym zawodnikiem drużyny piłki ręcznej AKS Chorzów – wspomnienie trenera i zawodników, np. braci Truchanów. Gdy odchodził z AKS, drużyna była na III miejscu wśród drużyn siedmioosobowych. Grano z różnymi drużynami i znał zawodników.
[00:49:20] Boh. brał udział w badaniach selekcyjnych zawodników spartakiady letniej i zimowej – częste wyjazdy do Spały. Instytut cały czas badał pod różnym kątem zawodników kilku dyscyplin, w tym wioślarzy, kajakarzy, zapaśników, ciężarowców.
[00:51:25] Wspomnienie obrony pracy habilitacyjnej i odbioru tytułu profesora w 1993 r. Tytuł nadawał prezydent Lech Wałęsa. Przez dwa lata nie organizowano uroczystości, na którą można było przyprowadzić najbliższą rodzinę. Przed bramą Pałacu Prezydenckiego zgromadziła się duża grupa osób, ktoś z przechodniów uznał to za strajk emerytów. Gdy boh. odbierał tytuł, dwie inne osoby siedziały na wózkach inwalidzkich. Minister [Jarosław] Gowin dawał dyplomy za osiągnięcia w nauce, uroczystość odbyła się w Muzeum Polin.
[00:56:00] AWF na przestrzeni lat. Boh. mieszka na terenie uczelni i obecnie widzi, że po godz. 17 okna w budynkach są ciemne – ocena aktywności naukowej kadry. Wcześniej zajęcia trwały dłużej. Obecnie na terenie kampusu widuje się niewielu studentów – zajęcia online. Inwestycje w infrastrukturę, remonty. Mniejsza liczba profesorów – inne problemy. Sytuacja AZS-u, obecnie jedynie pływacy mają liczną reprezentację. Dawniej na mecze przychodziło wielu kibiców, na koszykówkę sprzedawano bilety. Boh. jako doktorant przez dwa lata prowadził drużynę piłki ręcznej AZS. Czynny udział w grze zakończył na Uniwersjadzie, grano w Niemczech i nie uzyskano dobrego wyniku.
[01:03:42] Boh. pierwszy raz wyjechał na Zachód, do Berlina Zachodniego, w drugiej połowie lat 60. i przeżył szok – powody. Potem był we Francji, Danii, Szwecji. W Holandii był w czasie Bożego Narodzenia – oświetlenie ulic. Różnice między Polską a Zachodem do połowy lata 90.
[01:07:52] Boh. życzyłby uczelni, by bardziej zdecydowanie weszła na drogę akademicką – kadra, aparatura, publikacje. Niektóre zakłady nie mają żadnej aparatury. Refleksje na temat kadry na AWF, w opinii boh. obecnie na uczelni nie ma wybitnych trenerów. Uczelnia ma plany rozwoju infrastruktury, a nie ma koncepcji rozwoju nauki. Kwestia punktów za publikacje w czasopismach – opinia na ten temat.
[01:15:26] Przed igrzyskami w Los Angeles boh. należał do sztabu olimpijskiego. Spotykano się raz w miesiącu. Na rok przez olimpiadą Komitet Olimpijski prowadził rozpoznanie, boh. sprawdzał, jaka jest sytuacja w kolarstwie, podnoszeniu ciężarów, pływaniu – propozycje Amerykanów, sytuacja w Los Angeles – brak obiektów, które dopiero miały być budowane. Wrażenia po wyjeździe do L.A. Reakcja Mariana Renke, gdy odwołano udział Polski w igrzyskach. Boh. nie pamięta, kto ze sportowców miał wyjechać do L.A., niektórzy zdecydowali się na start bez emblematu Polski. [+]
[01:21:05] Na igrzyska nie pojechał Bogdan Wenta. Boh. go znał, Wenta zakończył karierę jako najlepiej rzucający w Bundeslidze, w Niemczech zrobił karierę, potem wrócił do Polski. Jego ojciec miał zakład lakierniczy w Opolu, syn tam pracował – skutki, śmierć Bogdana Wenty. [prowadzący prostują, że Bogdan Wenta żyje]. Wg. boh. Wenta był zawodnikiem leworęcznym i nie pochodził z Gdańska, tylko z Opola – gracze z Gdańska.
[01:22:48] Trenerzy piłki ręcznej. [Stanisław] Majorek, trener kadry prowadził ją sam. Janusz Czerwiński chciał pojechać na olimpiadę, więc wpisano go jako drugiego trenera, potem przypisano mu zasługi Majorka.
[01:26:10] Wyjazd pracowników Instytutu na olimpiadę w Moskwie [świadek ma na myśli zawody Przyjaźń-84] – mieszkano w fatalnych warunkach, ale jedzenie było dobre, bo dostarczali je Finowie. W mieście nie czuło się, że jest olimpiada. Na widowni byli uczniowie szkół, studenci. Ocena pobytu w Moskwie: „to tydzień był stracony”.
[01:28:47] Po rozwiązaniu komitetu przed igrzyskami w Los Angeles boh. nie był potem powoływany do żadnego gremium. Sportowcy biorący udział w zawodach „Przyjaźń” mają olimpijskie emerytury – polityka. Reakcja sportowców, którym odebrano możliwość startu w igrzyskach olimpijskich, część zrezygnowała ze sportu.
[01:30:32] Polska reprezentacja była dobrze przygotowana do startu w Seulu. Boh. był dyrektorem ds. organizacyjnych instytutu – spotkania przed igrzyskami. Badania zawodników – różne parametry i doping. Każdego zawodnika omawiano. Badano m.in. zapaśników, judoków, wioślarzy, ciężarowców.
więcej...
mniej

Potrzuski Kamil

Bolesławski Bartosz

Instytut Pileckiego

Film