Edyta Mikołajewska z d. Kamińska (ur. 1936, Gdańsk) opowiada o okupacji niemieckiej w Gdańsku i szykanach, jakie spotykały jej rodzinę ze strony niemieckich sąsiadów. Wspomina wkroczenie Armii Czerwonej: masowe gwałty, wypędzenie z domu przez Rosjan, poszukiwanie schronienia w ogarniętym walkami mieście, a potem powrót do domu i głód, w wyniku którego umarł młodszy brat.
[00:00:06] Autoprezentacja boh. urodzonej w 1936 r. w Gdańsku. [00:00:17] Wkroczenie Rosjan do Gdańska w marcu 1945 r.
[00:00:50] Do 1939 r. rodzina mieszkała w centrum Gdańska, później przeprowadziła się na Stogi. Ojciec pracował w Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego i miał stamtąd bliżej do pracy, w zakładach pracowało wielu Polaków. Rodzina mamy pochodziła z okolic Iławy. Zachowanie niemieckich sąsiadów na Stogach. Podczas okupacji mama zajmowała się dziećmi. Załatwianie przepustek na wyjazdy do Iławy.
[00:04:36] Boh. nie bawiła się z niemieckimi dziećmi, miała dwóch starszych i trzech młodszych braci.
[00:05:25] Nastroje w mieście przed wejściem Armii Czerwonej, zmiana zachowania sąsiadek, które prosiły mamę, by nie mówiła, że są Niemkami. Pierwsi żołnierze Armii Czerwonej w mieście. Ojciec boh. został pod koniec wojny wcielony do Wehrmachtu. Walki o miasto – mieszkańcy domu siedzieli w piwnicy, gdy wpadli tam czerwonoarmiści – kradzieże zegarków i biżuterii, ściąganie pierścionków. Piętro domu zostało zajęte przez radzieckich oficerów – ucieczka mieszkańców dzielnicy do miasta przed spodziewanym atakiem Niemców – posterunek na moście Siennickim. Rodzina dotarła do magazynów koło Szafarni – zdobycie przez brata Jerzego tubek z przepalonym topionym serem. [+]
[00:12:26] Dzielnica Stogi przed wojną. Powrót do wyszabrowanego domu, gdzie Rosjanie zniszczyli całą żywność. W konsekwencji z głodu zmarł ośmiomiesięczny brat boh. Brat Jerzyk dowiedział się, że w magazynach na terenie Klubu Żeglarskiego jest żywność i przyniósł wiadro kiszonej kapusty – podkradanie żywności Rosjanom. Zastrzelenie przez radzieckiego oficera żołnierza, który chciał zgwałcić dziewczynę. Oficer przyprowadził krowę, by ludzie mieszkający w piwnicy domu mieli mleko. [+]
[00:17:26] Wypędzenie z domu – Wielkanoc 1945 rodzina spędziła na cmentarzu ewangelickim, potem koczowano na działkach przy ul. Traugutta. Po wyzwoleniu Gdańska rosyjski oficer powiedział ludziom, by wracali do domów – powrót na Stogi. Trudności z wyżywieniem w pierwszych tygodniach po wyzwoleniu.
[00:20:18] Sąsiadka z domu, gdzie mieszkały niemieckie rodziny, opowiadała mamie o gwałtach popełnianych przez radzieckich żołnierzy.
[00:22:40] Mama występowała w imieniu sąsiadek Niemek i broniła ich przez czerwonoarmistami. W domu zamieszkali oficerowie, jeden z nich opowiadał o swojej rodzinie i dawał boh. czekoladę. Podczas powrotu do domu z działek przy ul. Traugutta boh. widziała trupy powieszonych niemieckich żołnierzy.
[00:25:29] Stan mieszkania po powrocie, zniszczenia dokonane przez czerwonoarmistów. Po wyzwoleniu babcia wysłała córkę (siostrę mamy), by odnalazła rodzinę w Gdańsku – podróż ciotki z Iławy. Ciocia zabrała boh. i jednego z braci do Iławy, gdzie boh. przez rok chodziła do szkoły. Po powrocie dowiedziała się, że najmłodszy brat zmarł z głodu. Wyprawy starszego brata w poszukiwaniu jedzenia.
[00:28:50] Boh. mieszkając u babci wychodziła na drogę, by oglądać niemieckich jeńców i wypatrywała wśród nich ojca, który rzeczywiście szedł, ale boh. go nie widziała. Ojciec z grupą jeńców trafił do Lubawy, skąd wywieziono go na Syberię. Tam zaprzyjaźnił się z jeńcem, Włochem, który za kawałek chleba dał mu różaniec. Głód w łagrze – ojciec nie wierzył, że wróci do domu. [+]
[00:31:56] Zniszczenia Gdańska, pożary w mieście. Rosjanie podpalali domy, zniszczenie kamienic w okolicy Zielonej Bramy.
[00:33:46] Śmierć najmłodszego brata. W tym czasie boh. przebywała u babci koło Iławy i chodziła do szkoły. Dalsza edukacja po powrocie do Gdańska. Wybudowanie nowej szkoły na Stogach. Mama opowiadała o ucieczkach ludności niemieckiej statkami.
[00:37:09] Boh. chodziła do szkoły podstawowej na Krakowcu, potem uczyła się w Technikum Przemysłu Spożywczego. Wspomnienie rodziny barkarzy, którzy przewozili Wisłą towary.
[00:40:25] Wyprawa z bratem na Westerplatte kilka lat po wojnie – ślady walk. Ucieczki Niemców łodziami w stronę otwartego morza, gdzie miały czekać statki. Zerwanie tam na rzece – wylanie Wisły.
more...
less
Pilecki Institute Library in Warsaw
ul. Sienna 82
Mon - Fri 8:00 - 16:00
(+48) 22 182 24 75
Reading Room of the Augustów Branch of the Pilecki Institute
ul. 3 Maja 16
Tue, Thu 09:00 - 16:00
(+48) 502 461 075
Berlin Branch of the Pilecki Institute
Pariser Platz 4a
Tue - Fri 10:30 - 17:30
(+49) 30 275 78 955
New York Branch of the Pilecki Institute
92 Greenwich Street
Mon - Fri 10:00 - 16:00
(+1) 917 655 9918
This page uses 'cookies'. More information
In the Pilecki Institute Archives we gather and make available digital versions of various documents. All of them describe the fates of Polish citizens who experienced two totalitarianisms – the German and the Soviet – in the 20th century. We acquire digital copies of documents held by numerous domestic and foreign institutions: the Bundesarchiv, the United Nations Archives, the British National Archives and the Polish State Archives. In this way we are building a knowledge base and a hub for comprehensive research on the Second World War and the dual occupation of Poland – for scholars, journalists, people of culture, families of the victims and witnesses to the crimes, as well as all history enthusiasts.
Our website archiwum.instytutpileckiego.pl presents a complete collections catalog. They can be easily navigated thanks to the full-text search engine and descriptions attached to all items. Access to the content is possible only at the reading rooms of the Pilecki Institute’s Library in Warsaw and Berlin, where our employees help with general inquiries regarding the collections, help users navigate our online catalogs, and enable access to materials subject to availability restrictions.
Some documents, such as those from the Bundesarchiv or the KARTA Center, are subject to restrictions resulting from agreements between the Institute and the transferring institutions. After arriving at the Library, visitors must sign relevant declarations granting access to documents exclusively on site. Information on access restrictions is included in the Library’s regulations. Before the visit, we encourage you to familiarize yourself with the scope and structure of our archival, library and audio-visual resources, as well as with the visiting rules and regulations concerning the use of the collections.
Everyone interested in using our collections is invited to the Pilecki Institute Library in Warsaw and the Reading Rooms of the Augustów, Berlin and New York Branches. Their contact details can be found here. Remote access to some materials from the Pilecki Institute Archives is also possible. We also ask that you read the rules for visiting and accessing the collections in advance.
Please read the privacy policy. Using the website is a declaration of an acceptance of its terms.