Adamkiewicz Lucyna Alicja

Świadkowie Epoki

IP/DF/SE/1294

26 września 2020, Radom

2:45

Lucyna Alicja Adamkiewicz z d. Pucyńska (ur. 1927, Warszawa, zm. 2021, Radom) dorastała i wychowała się w Warszawie w dobrze sytuowanej rodzinie. Jej ojciec pracował jako inżynier w Zbrojowni nr 2 na Pradze (zmarł na pół roku przed wybuchem wojny), matka zajmowała się domem. Lucyna uczęszczała do prywatnego gimnazjum żeńskiego Popielawskiej i Roszkowskiej, a po wybuchu wojny – na tajne komplety w Zakładzie Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo, gdzie zdała egzamin maturalny. Przez brata Henryka została wprowadzona w szeregi Związku Walki Zbrojnej. Była łączniczką w Komendzie Głównej, pracowała jako maszynistka. Podczas Powstania Warszawskiego była łączniczką w zgrupowaniu Chrobry I na Woli. Wraz z matką dostała się w ręce Niemców, do obozu w Pruszkowie, a stamtąd do Auschwitz-Birkenau. 14 stycznia 1945 wraz z grupą 40 kobiet została przewieziona do Wrocławia, stamtąd do obozu koncentracyjnego Gusen II, a następnie do komanda roboczego w Ebelsbergu k/Linzu. Tam doczekała wyzwolenia przez wojska amerykańskie. Po powrocie do Polski pracowała m.in. w Ministerstwie Ziem Odzyskanych a od 1947 roku w kinematografii, początkowo jako referent prasowy, a następnie starszy redaktor w Przedsiębiorstwie Realizacji Filmów Zespoły Filmowe w Warszawie. Odznaczona m.in. Złotym Krzyżem Zasługi, Warszawskim Krzyżem Powstańczym i Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Lucyna Adamkiewicz zmarła 22 września 2021 w Radomiu.
more...
less

[00:00:10] Autoprezentacja boh.
[00:00:30] Ojciec pochodził z Nieszawy, babcia pracowała na dworze księcia Sapiehy, a dziadek był ogrodnikiem. Ojciec był najmłodszy z pięciu synów, studiował na Politechnice w Petersburgu i w tym mieście poznał przyszłą żonę, która przyjechała tam, by uczyć się śpiewu. W Petersburgu urodził się brat boh. Ojciec pracował w Zakładach Putiłowskich, rodzice byli na wiecu, na którym Lenin stojący na beczce przemawiał do robotników. Ojcu podobały się idee bolszewików, ale matka nalegała na wyjazd do Polski.
[00:02:56] Boh. urodziła się w Warszawie w 1927 r. Dziadkowie ze strony matki mieszkali w Kole, byli zamożną rodziną. Dziadek zapisał boh. działkę, za którą po latach władza ludowa zapłaciła jej 25 złotych. Boh. miał czwórkę starszego rodzeństwa, ale troje zmarło w wieku dziecięcym i boh. miała tylko starszego brata, który uczył się w szkole Wawelberga. Służył w 1 Pułku Artylerii Najcięższej w Górze Kalwarii, w 1939 r. walczył w obronie Warszawy, potem wstąpił do konspiracji.
[00:05:00] Ojciec zmarł niedługo przed wybuchem wojny. Boh. uczyła się w prywatnej szkole Popielewskiej i Roszkowskiej, miała w klasie koleżanki Żydówki, które w czasie lekcji religii grały w piłkę – zmiana zasad. Opinia na temat antysemityzmu. W czasie okupacji jedna z przyjaciółek matki przysłała do niej dwóch synów, którzy uciekli z getta. Opieka nad chłopcami nie była możliwa, więc matka kupiła im nową odzież, dała jedzenie oraz pieniądze.
[00:07:36] W czasie okupacji nie było gimnazjów. Boh. uczyła się w szkole krawieckiej szarytek, tam zdała małą maturę. Do uczennic w ramach tajnego nauczania przychodzili wykładowcy uniwersyteccy. Boh. na pół roku przed powstaniem zdała maturę. Do konspiracji ZWZ wprowadził ją brat, potem boh. była w Armii Krajowej
[00:09:30] Boh. została przedstawiona płk „Radosławowi”, który wysłał ją na kursy maszynopisania, które prowadził prof. Wojnar. Potem pracowała w Komendzie Głównej pisząc matryce i woskówki, z których potem powielano Biuletyny. Współpracowała z red. Wacławem Żdżarskim. Jako łączniczka brała udział w przenoszeniu broni – zachowanie zasad konspiracji.
[00:11:37] W czasie powstania boh. walczyła na Woli. Ojciec dwóch koleżanek był majstrem w fabryce Franaszka, rodzina miała służbowe mieszkanie na terenie fabryki. W czasie rzezi w dzielnicy na początku powstania zginęła koleżanka Jadzia, jej matka i brat Henio. Po wojnie boh. przyjaźniła się z ocalałą Marysią, która pracowała w Muzeum w Wilanowie. Boh. dostała przepustkę i poszła do matki, która prowadziła kuchnię polową Zgrupowania Batorego na ul. Gibalskiego. W czasie spotkania z matką wpadli Niemcy i zabrali wszystkich jako żywe tarcze idące przed czołgiem – droga pieszo do Pruszkowa.
[00:14:30] Po krótkim pobycie w obozie boh. i matkę zapakowano do bydlęcych wagonów – warunki w czasie podróży. Podczas postoju w Częstochowie mieszkańcy miasta przynosili żywność i wodę. Boh. wyszła z wagonu i mogła zostać na wolności, ale wróciła z powodu chorej matki – jej reakcja na widok napisu Auschwitz. W obozie kobietom zabrano ubrania cywilne, boh. obcięto warkocze. Przez trzy doby nocowano na rampie. Wanda Jakubowska, po wojnie reżyserka, siedziała w więzieniu na Montelupich z młodą więźniarką Stenią, która w obozie została tłumaczką. Stenia przywitała kobiety przywiezione z powstania. Niemcy nie wiedzieli co zrobić z więźniarkami, ponieważ obóz był przepełniony. Kobiety trafiły do Birkenau – rozważania na temat „polskich obozów”, boh. przez lata nie odwiedziła Auschwitz.
[00:20:15] 14 stycznia [1945] boh. została wraz z grupą kobiet przewieziona do Wrocławia, na dworcu nie wolno im było z nikim rozmawiać. Na drogę dano im cywilną odzież i boh. miała futro oraz dwa buty nie od pary. Obok niej usiadł niemiecki żołnierz, Ślązak, który dał jej chleb i konserwy. Podczas nalotów w czasie podróży strażnicy zamykali więźniarki w wagonach, a sami uciekali. [+]
[00:23:09] Boh. trafiła do obozu w Tyrolu, gdzie wysadzano skały w górach i budowano schrony – warunki pracy więźniów. Matka, ubrana w futro, pracowała w Scheisskommando przy sprzątaniu latryn. Gdy w Auschwitz na apele przychodził dr Mengele, boh. uprzedzona przez starszą więźniarkę nie nawiązywała z nim kontaktu wzrokowego. Powody, dla których nie miała obozowego tatuażu z numerem. Jej odzież miała czerwony winkiel więźniarki politycznej. Tłumaczka Stenia po wojnie miała proces, ale w obozie uratowała życie boh., gdy wyznaczono ją do pracy w fabryce broni. Wspomnienie kapo Czeszki, która zabijała więźniarki laską. Szkolone psy zabijały więźniów. Po latach boh. mała psy, ale nie wilczury – poobozowa trauma. Boh. przeżyła obóz dzięki pomocy matki – wspomnienie przynoszenia chleba z piekarni, zabieranie zupy przez inne więźniarki. Interwencja Steni, gdy rozdzielono boh. z matką.
[00:30:25] 14 [stycznia 1945] boh. i matka zostały wywiezione, a 28 [stycznia 1945] Rosjanie zajęli obóz. Boh. krótko była w Mauthausen-Gusen, potem była w Tyrolu i Ebelsbergu, tu więźniarki przygotowywały paczki na front. Pewnego dnia esesman Bawarczyk kazał, by przyniosła z kantyny pięć bułek i dał jej jedną – reakcja matki. Okazało się, że esesman miał córkę Lucy i jego życzliwość była podyktowana zbieżnością wieku i imion. Gdy matka zachorowała, boh. zawiozła ją wozem do szpitala w Linzu, strażnik nie ukarał jej za samowolę. Obietnica złożona samej sobie co do posiłków po wojnie.
[00:33:50] Mąż po wojnie się nie ujawnił. Gdy boh. wróciła do kraju, koleżanki z konspiracji załatwiły jej pracę w Ministerstwie Ziem Odzyskanych, które dawało zezwolenia na wywóz rzeczy z Ziem Odzyskanych. Charakter pracy boh. W czasie choroby leczył ją lekarz wojskowy, w tym czasie koleżanki wzięły z jej biurka jeden z blankietów i zostały złapane na próbie sprowadzenia centralki telefonicznej. Aresztantki trzymano na Rakowieckiej, a boh. nosiła im paczki. Dyrektor Departamentu Bukowski doradził, by boh. zwolniła się z pracy. Dom rodziny był zniszczony, matka uratowała część rzeczy wywożąc je w czasie okupacji do rodziny w Pruszkowie.
[00:37:40] Boh. spotkała redaktora Żdżarskiego, który zaproponował jej posadę w kinematografii. Główna siedziba była w Łodzi, gdzie były hale zdjęciowe. Boh. pracowała w biurze prasowym, jej szefem był Jerzy Toeplitz. Żdżarskiego po roku wyrzucono, a boh. przepracowała 30 lat. Żona gen. Prawina, szefa misji wojskowej w Berlinie, posądziła go o romans z tancerką baletu NRD. Gdy Prawinowie przyjechali do Polski, żona generała założyła redakcję wydawnictw filmowych, skupiając ciekawych twórców, w tym Fangora, Tomaszewskiego – sukcesy polskiego plakatu filmowego. Boh. mogła brać trzy plakaty z każdego filmu, ale nie robiła tego. Budowa domu kinematografii przy ul. Puławskiej 61.
[00:43:45] Po powrocie do Polski boh. poszła się ujawnić, ale dostała rozkaz wyjazdu do Skierniewic i pracy w komisji likwidacyjnej AK, obserwatorem z ramienia UB był Różański. Przewodniczącym był mjr Galiński, brat boh. jego zastępcą. Siedziba komisji znajdowała się w budynku zajmowanym przez skierniewickie UB. Potem boh. pracowała w Ministerstwie Ziem Odzyskanych, mieszkała przy ul. Angorskiej na Saskiej Kępie, niedaleko mieszkał Gomułka. Boh. wracając z mężem z kościoła spotkała Gomułkę idącego z żoną i psem oraz dwoma ochroniarzami – zachowanie męża.
[00:46:30] Pani Prawinowa zaproponowała boh. czytanie list dialogowych i tak została lektorką filmową. Boh. pracowała z redaktorami: Mietkowskim, Bukowieckim, Gerhardem – jego sylwetka. Gdy w 1956 utworzono Zespoły Filmowe, boh. zaproponowano zorganizowanie redakcji. Jerzy Toeplitz zaproponował jej studia – atmosfera w pracy, nagonka na boh., która jednak przepracowała w kinematografii ponad 30 lat. Rozważania na temat wysokości emerytury i różnych dodatków, wspomnienie wizyty w ZUS.
[00:52:50] Do kinematografii przyszedł ubek Edward Sas. Boh. była wzywana na przesłuchania do Pałacu Mostowskich. Po latach miała wgląd do swojej teczki w IPN. Sas namawiał boh., by została agentką. Gdy odmówiła posądzał ją, że jest agentką Zachodu. Mąż w czasie okupacji studiował prawo na tajnym Uniwersytecie, potem anglistykę. Po wojnie nie ujawnił się i pracował w spółdzielniach. Dzięki boh. dostał posadę tłumacza w Stowarzyszeniu ZAiKS – wyjazdy do domów pracy twórczej. Boh. poznała wielu twórców i prezesa ZAiKS-u Karola Małcużyńskiego, który lubił dobre alkohole.
[00:57:00] Boh. poznała o. Rydzyka. Dywagacje na temat domów opieki, gospodarki Niemiec, Unii Europejskiej. Boh. przez lata nie jeździła do Oświęcimia, ale wnuk Łukasz namówił ją na wspólny wyjazd. Gdy po powstaniu przywożono ludność z Warszawy, wymordowano Romów z dwóch bloków, by zrobić miejsce dla warszawiaków. W czasie wizyty w Oświęcimiu boh. spotkała Żydówkę w starszym wieku – dyskusja o antysemityzmie i polakożercach – zaproszenie do Izraela. Przemówienie Ambasador Izraela atakujące Polaków. Wspomnienie blokowej-Żydówki, która znęcała się nad więźniarkami.
[01:06:25] Przyjaciel boh. pan Moran, tancerz, który przed wojną tańczył w duecie z żoną Ludwika Starskiego, w czasie okupacji ukrywał go. Po latach Starski nie zaprosił go na ślub syna Allana.
[01:08:05] Po ślubie boh. i mąż nie mieli mieszkania. Po wojnie ludzie z konspiracji przenikali w szeregi komunistów. Boh. została przeszkolona przez prokuratora, który nie ujawnił okupacyjnej przeszłości – zakaz podpisywania dokumentów podsuwanych przez ubeków. Po trzech tygodniach rozmów z ubekiem [Edwardem Sasem] boh. odmówiła podpisania protokołu, w którym deklarowała tajność prowadzonych rozmów. W tym czasie pracowała z „Kruszynką”, jego szefową była Halina Żelazko, która go gnębiła. Sytuacja po roku 1956. Rozważania na temat pobytu w domu opieki.
[koniec samodzielnej relacji – świadek odpowiada na pytania]
[01:12:30] Ojciec był najmłodszym z pięciu synów, studiował na Politechnice w Petersburgu. Matka przyjechała tam, by szkolić głos, mieszkała u ciotki, żony carskiego oficera. Rola muzyki w rodzinie. Boh. po latach była lektorką filmową. Przedstawienie rodziców: Anny i Teofila. Zachowało się zdjęcie z Petersburga, na którym są rodzice i dwuletni brat Henryk.
[01:16:10] Po przyjeździe do Polski ojciec pracował w Zbrojowni na Pradze, rodzice w tej dzielnicy kupili mieszkanie, a potem zaczęli budować dom przy ul. Gedymina. Tam przeprowadzono się po wylewie ojca, choć dom nie był wykończony. Ojciec zmarł na pół roku przed wybuchem wojny. Wspomnienia z dzieciństwa. W czasie okupacji boh. opiekował się starszy brat Henryk, który był w Kedywie. Brat m.in. jeździł ciężarówką do getta, z którego wywożono dzieci żydowskie, ukrywane potem w klasztorach. Dzieci uczono modlitwy po polsku, by nie wykryli ich Niemcy. Ratowano także dzieci Zamojszczyzny z pociągów, które dojeżdżały do Warszawy. W czasie takiej akcji zginął Tadeusz, przyjaciel brata. Po latach boh. pracowała w Studio Miniatur Filmowych i spotkała tam osoby uratowane z Zamojszczyzny.
[01:20:30] Po śmierci ojca matka sprzedała niewykończony dom i kupiła pięciopokojowe mieszkanie przy ul. Chmielnej 26, mieszkał tam też brat z żoną. W czasie okupacji władze zakwaterowały tam dwie tancerki, do których przychodzili Niemcy. Ponieważ boh. i brat działali w konspiracji, matka sprzedała mieszkanie krawcowi Wrzesińskiemu. Przeprowadzono się do kamienicy, która została zniszczona w czasie bombardowań. Matka kupiła mieszkanie przy ul. Karolkowej i zamieszkano na Woli. Bloki ocalały z powstania, ale Niemcy je potem spalili. Po powrocie z obozów boh. i matka wróciły do mieszkania, które było zajęte przez rodzinę z małym dzieckiem i matka oddała je. Brat znalazł mieszkanie na Pradze nad piekarnią – kłopoty z gryzoniami. W 1956 boh. dostała dwupokojowe mieszkanie na Grochowie.
[01:24:15] W czasie ofensywy Armii Czerwonej brat walczył w Lasach Janowskich. Po wojnie ujawnił się, ale nękało go UB. Boh. załatwiła mu pobyt w sanatorium, którego ordynatorem był lekarz-Niemiec – diagnoza brata. Rozważania na temat wieku i pamięci. Ojciec jako inżynier dobrze zarabiał i matka nie pracowała zawodowo. W Zbrojowni pracował także jej brat, który działał w Armii Krajowej, siostrzenica Liliana Malanowska była łączniczką i zginęła w czasie wojny. Henryk i ciotka brali udział w ekshumacji zwłok, ale ciała kuzynki nie odnaleziono.
[01:27:45] Boh. jako dziecko czytała ojcu gazety, gdy brat przynosił ranne ptaki, asystowała ojcu przy opatrywaniu ich. Ojciec uważał, że zostanie lekarzem – cechy charakteru boh., poglądy polityczne.
[01:30:00] Latem 1939 boh. była na koloniach w Winiarach w posiadłości hrabiego Dębskiego. Po śmierci ojca dostała wysokiej gorączki i nie była na jego pogrzebie. Boh. uczyła się w szkole prywatnej, a potem w państwowej, po latach utrzymywała kontakt z jednym z nauczycieli. Wspomnienia z dzieciństwa – rozmontowanie lalki. Matka potrafiła szyć i zajmowała się tym w czasie okupacji.
[01:34:20] Brat Henryk był w jednostce w Górze Kalwarii, matka pojechała do niego i zawiozła mu jedzenie. Po wybuchu wojny, gdy zaczęły się bombardowania Warszawy, matka przeżyła załamanie nerwowe. Boh. po wojnie mieszkała przy ul. Dwernickiego, po ślubie przeprowadziła się do niewielkiej kawalerki męża – kłopoty mieszkaniowe.
[01:37:15] Bombardowania Warszawy we wrześniu 1939. Matka uspokoiła się, gdy przyszła wiadomość, że syn żyje. Wkroczenie Niemców do miasta. Rozważania na temat nauki języka niemieckiego i współczesnego zainteresowania programami „wrogiego” TVN. W konspiracji wykonywano wyroki na zdrajcach. Były ekipy, które obcinały głowy i zabierały je, by potem powyrywać złote zęby. Opis grobowca Adamkiewiczów na Starych Powązkach.
[01:40:40] Reakcja na widok Niemców w Warszawie – wychowanie w tradycji patriotycznej. Okupacyjna rzeczywistość – z ulicy Skaryszewskiej wysyłano do Niemiec ludzi złapanych w łapankach. Ktoś zawiózł boh. do Anina, gdzie widziała zwłoki powieszonych osób. Po latach jeździła do koleżanki mieszkającej w Marysinie Wawerskim i wspominała szubienice. W Oświęcimiu znalazło się wiele osób z łapanek ulicznych. Tramwaje z wydzielonymi miejscami tylko dla Niemców.
[01:45:00] Boh. w wieku 18 lat miała za sobą konspirację i pobyt w dwóch obozach koncentracyjnych. W Ministerstwie zaczęła pracować jako dziewiętnastolatka – problemy mieszkaniowe. Nie mogła studiować, ale skończyła różne kursy, w tym stenografii. Pracując w kinematografii pisała artykuły, przygotowywała konferencje prasowe i pokazy filmów - specyfika pracy w środowisku twórców. Boh. pomagała matce i bratu, którego nękało UB. Charakter męża, wspólne wyjazdy do domów pracy twórczej. Znajomości wśród osób homoseksualnych – dywagacje. Rzeczywistość PRL – kupno karpia bez kolejki. Boh. wstawiła się za koleżanką, którą zwolniono z pracy po urodzeniu dziecka, I sekretarzem był w tym czasie Passendorfer.
[01:51:18] Boh. zaproszono do żeńskiego Stowarzyszenia Adoracji Najświętszego Sakramentu – pytanie o reakcję na spotkanie ze swoim katem. Jedna z koleżanek, która była na Syberii i zataiła to, wstąpiła do partii, potem popełniła samobójstwo. Boh. pisała w życiorysie, że należała do AK i nie proponowano jej wstąpienia do PZPR.
[01:53:04] Dla boh. patriotyzm to szacunek dla kraju i rodaków. Przemyślenia na temat muzyki, kabaretów XXI wieku – wspomnienie Pawłowskiego, który występował w teatrze „Syrena”. Wulgaryzacja współczesnego języka – wymiana zdań z chłopakami na przystanku autobusowym, spotkanie z grupką przeklinającej młodzieży. Docenienie roli Muzeum Powstania Warszawskiego. Rola języka i polskiej literatury. Boh. wracając z pracy spotykała się z mężem w kawiarni na Nowym Świecie. Refleksje na temat pieniędzy oraz warszawiaków.
[02:00:25] Definicja honoru – dywagacje. Rozważania na temat uczuć. Wspomnienie incydentu z udziałem męża, który zwrócił uwagę na przekleństwo wypowiedziane przez boh. Przygotowanie mieszkania dla chorego męża – kwestia palenia papierosów. Mąż Tadeusz Adamkiewicz pracował w ZAiKSie, znał angielski, niemiecki i włoski.
[02:06:00] Rozważania na temat solidarności. Stosunek boh. do ubrań i rzeczy. Definicja empatii – rozważania na przykładzie pobytu w domu opieki. Jedna ze znajomych miała 4 lata, gdy straciła ojca w Oświęcimiu. Postać wnuka Łukasza. Uczciwość i lojalność według boh. Rozważania na temat pojęcia „współpraca” – relacje w pracy.
[02:14:14] Odpowiedzialność według boh. – życie w XXI w. Rozważania na temat odwagi. Wspomnienie koleżanki z pracy, która boh. nazywała „Moskwiczanką” – jej pomoc w czasie choroby brata. Boh. przebywa w Domu Weterana Walki i Pracy. Refleksje na temat przyjaźni i miłości – przykład niezamężnej sąsiadki. Wspomnienie spotkania z uczniem, który zapytał, czy boh. była w obozie głodna. List od polskich harcerzy z Glasgow – opinia na temat Polonii.
[02:22:15] Rozważania na temat śmierci. Wspomnienie matki i brata. Znajomy zachorował jako dziecko i matka opiekowała się nim przez kilkadziesiąt lat, do swojej śmierci. Temat godnej śmierci i godnego pochówku. Koleżanka „Moskwiczanka”, ateistka, miała zdjęcie z pierwszej komunii. Gdy zachorowała, brat oddał ją do ośrodka prowadzonego przez zakonnice, a po śmierci pochowano ją zgodnie z obrządkiem katolickim.
[02:30:26] Boh. ceni przyjaźń, empatię, przyzwoitość. Tematyka rozmów ze współczesną młodzieżą. Opinia na temat antysemityzmu i postrzegania Polaków przez Żydów. Boh. nie wyszłaby za Murzyna ani za Polaka z tatuażami, przywołanie wnuczki Leszka Millera, która ma wiele tatuaży.
[02:34:55] Odpowiedź na pytanie, co boh. zmieniłaby w życiu. Boh. chciała być lekarką, ale nie mogła studiować. Wspomnienie męża – reakcja po jego śmierci. W Klubie Inteligencji Katolickiej boh. poznała księdza Twardowskiego, spotkanie z nim w kościele dało jej siłę, by iść na pogrzeb męża. Ksiądz Twardowski pomagał ks. Bozowskiemu, który był kapelanem w partyzantce francuskiej, a po wojnie przyjechał do Polski i nie dostał parafii. Ksiądz Bozowski głosił mądre kazania.
[02:39:30] Składanie podpisu na kartce ze skojarzeniami do słowa „solidarność”. Rozważania na temat miłości i umiaru. Wspomnienie wiersza autorstwa boh. pt. „Wędrowiec”.
more...
less

Gleb Tomasz
Jaroszek Joanna

Gałka Magdalena

Instytut Pileckiego

Film