Dziuba Irena

Świadkowie Epoki

IP/DF/SE/2075

15 września 2024, Gryfice

1:55

Irena Dziuba z d. Korozej (ur. 1934, Pasieka) jest córką Olimpii i Bronisława Korozejów prowadzących gospodarstwo rolne w Pasiece, jej ojciec był też gajowym w posiadłości hrabiego Michała Tyszkiewicza. 10 lutego 1940 rodzina została deportowana do specposiołka Złota Góra (Zołotaja Gora) w rejonie Tajszetu w Krasnojarskim Kraju. W 1942 roku rodzina została przeniesiona do Abakanu, a ojciec zaciągnął się do 1 Dywizji Kościuszkowej, w szeregach której walczył pod Lenino. W kwietniu 1946 roku wrócili do Polski i osiedlili się w Gryficach. W 1950 roku Irena Dziuba podjęła pracę jako sekretarka w Sądzie Powiatowym w Gryficach. Uzupełniając wykształcenie w liceum wieczorowym, pracowała w sądzie na różnych stanowiskach dochodząc do protokolanta sądowego. W 1990 roku przeszła na wcześniejszą emeryturę. W tym samym roku wstąpiła do Związku Sybiraków w Gryficach. Uhonorowana Krzyżem Zesłańców Sybiru.

[00:00:08] Ur. 8 marca 1934 r. (w dokumentach sfałszowany 1935 r.). Rodzina mieszkała w miejscowości Pasieka, gm. Iwieniec, pow. Wołożyn, woj. nowogródzkie, gdzie dziadek otrzymał ziemię jako osadnik. Mama Olimpia, ojciec prowadził nowoczesne 17-hektarowe gospodarstwo teściów. Kolejne dzieci
Henryk (1932), boh., Danuta, Teresa, Wacław, Stanisław. W obawie przed nalotami rosyjskimi rodzina ukrywała się w lesie ze zwierzętami.
[00:04:15] Nocą 10 lutego [1940] wtargniecie żołdaków do domu, zabranie sańmi całej rodziny na stację. 40 osób w towarowym wagonie, zimno. Droga przez 3 miesiące do miejscowości Zołotaja Gora, zakwaterowanie w zniszczonych, brudnych barakach.
[00:08:00] Rodzice pracowali w lesie. Po zachorowaniu na ospę mamę skierowano do pracy w sklepie. Oskarżenie ojca o szpiegostwo, aresztowanie, wyrok 12 lat więzienia.
[00:10:15] Zwolnienie ojca do Armii Berlinga, zaginął w bitwie pod Lenino. Trafił do niewoli, a po wojnie – do Międzychodu. Brak wieści o ojcu przez całą wojnę.
[00:13:15] W 1946 r. powrót rodziny do Polski. W 1943 r. możliwość wyjazdu z Syberii „gdzie kto chce”. Wyjazd rodziny do miasta Abakan – na 4 lata. Zbieranie i sprzedaż szczawiu z babcią. Mama pracowała w zakładach zbożowych – podkradanie zboża przez kobiety. Lokalni bandyci napadli mamę i okradli z mąki. [+]
[00:19:05] Początek edukacji w polskiej szkole w Abakanie, nauczycielka polskiego Kmita. Wyrabianie polskich dokumentów. Osoby, które przyjęły radzieckie obywatelstwo („obiecywali góry-doliny”) nie mogły wrócić. Powrót zatłoczonym pociągiem do Polski. W Polsce boh. rozpoczęła naukę w 4 klasie.
[00:22:15] W drodze na Syberię ludzie zamarzali w wagonach na śmierć. [+] Akcja ratunkowa babci i kobiet z wagonu, by przywrócić do życia boh. wyrzuconą przez żołnierzy z wagonu w śnieg [++]. Złodzieje grasujący po pociągach z wysiedleńcami.
[00:25:10] Odnalezienie się ojca w 1946 r. [++], normalizacja życia. Śmierć mamy po 2 latach.
[00:26:46] Przyjazd rodziny pociągiem do Gryfic, wyładunek na rampie. Lokal przydzielony przez PUR (Państwowy Urząd Repatriacyjny), mama chora na ciężką malarię. [+]
[00:29:04] Poszukiwanie samodzielnego mieszkania dla rodziny – znalezienie z pomocą radzieckiego oficera – w posiadaniu rodziny do dziś. [+]
[00:32:50] W czasie nauki boh. zaczęła pracować od 16 roku życia w sądzie w Gryficach, gdzie przepracowała 40 lat.
[00:35:20] Ojciec Bronisław. Boże Narodzenie na Syberii pośród lasów. Przed wojną ojciec był gajowym. W domu goszczono hr. Tyszkiewicza, który przyjeżdżał na polowania. Mama w młodości zbierała jagody i grzyby w okolicznych lasach, znała kryjówki zwierząt. Babcia na Syberii przekazywała tradycje i wartości patriotyczne oraz religijne. Modlitwy za zakrytymi oknami, wykonywanie zabawek choinkowych z papieru.
[00:39:14] Brat Henryk przepływał statkiem po rzece Jenisej na zbiory arbuzów w odległych plantacjach. Brat uratował rosyjską dziewczynę przed śmiercią pod kołami maszyny. Wyprawy z babcią do lasu po jagody i grzyby, spotkanie z niedźwiedziem. Zdobywanie mleka dla najmłodszej siostry, złapanie babci przez strażnika, kara 3 tygodnie aresztu. Pomocna miejscowa ludność. [+]
[00:43:40] Solone mięso zabrane przez babcię z domu na Syberię i rozkradzione po drodze przez Rosjan. Metoda konserwowania mięsa przed wojną: solone przechowywano w beczkach w spiżarni. Mapa Syberii z zaznaczonym miejscem pobytu rodziny boh. umieszczona w książce ze wspomnieniami.
[00:46:32] Edukacja na Syberii: zachowane świadectwo szkoły radzieckiej. Nauka polskiego. Utworzenie polskiej szkoły dzięki wsparciu Wandy Wasilewskiej. Początkowo zakaz mówienia po polsku.
[00:49:00] Akcja paszportyzacji, naciski na Polaków, by przyjmowali obywatelstwo ZSRR, rozpacz tych, którzy nie mogli wrócić do Polski. Obecność wojska rosyjskiego na Ziemiach Odzyskanych, wypędzanie Niemców bez możliwości zabrania mienia. Szabrownicy z centralnej Polski (Pułtuska, Mogilna). „My nic nie dostaliśmy”.
[00:51:40] Szkoła: zachowany sprzed wojny dwupiętrowy budynek szkoły oficerskiej. Zachorowanie boh. na różyczkę, konsekwencje zdrowotne po latach.
[00:56:40] Nietypowa choroba jako konsekwencja pobytu na Syberii, „przeziębienie krwi”. Zachorowanie mamy na malarię. Wielkanocna przerwa w podróży w Poznaniu – poczęstunek od mieszkańców na moście. Pomoc medyczna od zakonnic, chinina dla mamy, wino mszalne „dla nabrania sił”. Choroby serca w rodzinie – konsekwencja pobytu na Syberii. [+]
[01:01:30] Chakasi, sąsiedzi na Syberii.
[01:02:35] Wiadomość o zakończeniu II wojny – w Abakanie – uczucie szczęścia. Nadzieja na powrót do domu. Niemożliwy powrót do rodzinnego majątku. Zniszczenie domu przez Rosjan podczas wywózki. Oskarżanie ojca o współpracę z partyzantami i arystokratami. [Prezentowanie zdjęć z rodzinnego albumu]
[01:07:16] Zabawy na Syberii, w Abakanie sąsiedztwo dzieci rosyjskich. Brat Wacław urodzony w Abakanie. Kwiaty łąkowe, kradzieże warzyw z ogródków. Orzechy prosto z drzewa.
[01:10:15] W Złotej Górze rodzina spędziła 2 lata, dzieci wybierały obierki ziemniaczane ze śmietnika, trawy, zioła, robaki. [+]
[01:13:20] Do dzieci nie docierały wiadomości o losach wojny. Powrót do Polski: ciasnota w wagonie. Przyjazd 29 kwietnia 1946 r. do Gryfic po 3 miesiącach podróży.
[01:15:05] Widok Gryfic po przyjeździe rodziny: zbombardowane i zniszczone przez wyjeżdżających Rosjan w 1946 r. Kradzież jabłek z ogrodów w sąsiedztwie.
[01:17:40] Wycieczka do Berlina z zakładu pracy – przemycanie ubrań na sprzedaż. Ukraińcy z akcji „Wisła” w Gryficach.
[01:20:45] Głośna sprawa karna „wypadki gryfickie” – zabieranie zboża rolnikom, rewidowanie mieszkań w poszukiwaniu złota i pieniędzy. Przebieg sprawy sądowej z udziałem publiczności – skazanie funkcjonariuszy. [+]
[01:25:40] Szkoły w Gryficach
podstawowa, zawodowa, liceum. Edukacja brata w szczecińskim technikum dzięki współdziałaniu rodziny. Boh. kończyła szkołę wieczorową, pracując w sądzie.
[01:28:05] W Sądzie Powiatowym w Gryficach nie orzekano w dużych sprawach poza aferą gryficką. Liczne sprawy w dziedzinie dyscypliny pracy w sądzie powiatowym [+]. Likwidacja sądów okręgowych (Koszalin).
[01:31:10] Liczni sybiracy w Gryficach – przybyło kilka transportów. Z powodu braków mieszkaniowych osiedlali się pod miastem.
[01:32:10] Śmierć Stalina, radosne wieczorne zgromadzenie ludzi na pl. Zwycięstwa. Babcia boh. – rówieśnica Stalina, przewidziała swoją śmierć. [+]
[01:35:37] Życie religijne po wojnie: „ludzie byli pobożniejsi niż teraz”. Nękany proboszcz Stanisław Rut – donosiciele, rewizje, przesłuchania. Kościół „nie był tolerowany przez państwo”.
[01:37:20] Postać księdza Ruta, „ojczulek”. Poznanie przyszłego męża dzięki kontaktom babci w parafii, rozstanie po 33 latach.
[01:39:58] Naciski na pracowników sądu, by wstępowali do partii. Kurs sekretarski w Toruniu, propozycja awansu – kurs sędziowski w zamian za członkostwo w partii. Prezes sądu w Gryficach nie należał, „miał problemy”, nękany przez ubeków.
[01:42:52] Działalność funkcjonariuszy UB w Gryficach, „trzeba było się oglądać”. Udział w czynach społecznych w szkole i pracy: sprzątanie ulic, zakładanie zieleni. Związek junaków, zespoły artystyczne. Nauka strzelania na pobliskiej strzelnicy, zawody strzeleckie w Szczecinie.
[01:46:08] Wprowadzenie stanu wojennego: „przykro było słuchać i patrzeć”. Przekonanie boh., że stawić czoła [władzy] mogli „ludzie naprawdę odważni, znający się na rzeczy”.
[01:46:55] Niemożność mówienia o pobycie na zesłaniu w czasach PRL. Boh. usunęła z życiorysu fragment o Syberii. Powstanie Związku Sybiraków, działalność boh. jako kuratorki – odwiedzanie członków, sprawdzanie warunków życia w terenie. Przydziałowy samochód.
[01:52:00] Trauma po pobycie na Syberii – wspomnienie głodu i warunków mieszkaniowych (wszy, pluskwy, spanie na słomie). Metody walki z pluskwami. [++]
more...
less

Suchanowski Łukasz

Latusek Adam

Instytut Pileckiego

Film