Dariusz Umięcki (ur. 1963, Sielec k. Czerwińska), nauczyciel historii z Wychódźca. Opowiada dwie historie pomocy Żydom na ziemi czerwińskiej: kilkuletnia dziewczynka Miriam Glickman przetrwała wojnę u rodziny Gortatów, natomiast rolnik z Chociszewa Tomasz Koncewicz został brutalnie zamordowany przez Niemców za udzielenie noclegu znajomemu Żydowi.
[00:00:10] Ur. 23 listopada 1963 w Sielcu k. Czerwińska, mieszka w miejscowości Wychódźc, nauczyciel historii, dyrektor szkoły podstawowej im. Piłsudskiego w Chociszewie. Miłośnik historii regionalnej. Historia Żydów Ziemi Zakroczymskiej i Wyszogrodzkiej sięga XV w. Czerwińsk był własnością biskupów i opata – nie mogli się w nim osiedlać Żydzi, pojawili się pod koniec XVIII w. Przed II wojną światową żyło w Czerwińsku 400 Żydów: rzemieślników, drobnych handlarzy, bogaty przemysłowiec Neuberger (miał tartak, fabrykę domów, cegielnię). Jego dom stoi do dziś przy rynku w Czerwińsku.
[00:03:00] Rzeczpospolita wielu narodów – funkcjonowali zgodnie Polacy, Żydzi, Niemcy, Olendrzy, cmentarze niemieckie w Boguszynie i Woli, 2 kirkuty w Czerwińsku. Miriam/Maria Glickman uratowana przez dobrego Niemca – przyprowadził ją do rodziny Gortatów. Przechowywanie przez 4 lata wojny.
[00:05:34] Powstanie getta w Czerwińsku w 1940 r., byli tam Żydzi z okolicy – ok. 1000 osób w kilkunastu domach, ciasnota, brak studni – czerpanie wody z Wisły lub studni w rynku. Relacja p. Pietrzak. Do 1942 r. – decyzja o likwidacji getta – przewiezienie do getta w Nowym Dworze (a stamtąd do obozu w Działdowie albo do Treblinki).
[00:07:20] Rodzina Glickmanów schroniła się na cmentarzu w Czerwińsku. Dzieci przekazano pod opiekę rodzin Gortatów i Karczewskich. Film „Votum dla Czerwińska” z 2017 r. w Muzeum Mazowieckiego w Płocku – wspomnienie Marii/Miriam Glickman o Leokadii Gortat. Lokadia Gortat chciała zatrzymać Miriam w Polsce, nie chciała jej oddać do ośrodka dla żydowskich sierot. Listy Leokadii do władz z troską o los dziewczynki. Miriam trafiła ostatecznie do wuja we Francji.
[00:10:00] Wspominanie domu Gortatów przez Miriam. Po wojnie nie mówiło się o tragedii Żydów – w latach 70. na tablicy ofiar wojny nie było ani jednego nazwiska żydowskiego. Dokumenty dotyczące przejmowania mienia żydowskiego w latach 50.
[00:12:45] Historia Tomasza Koncewicza, rolnika z Chociszewa: uprawiał warzywa, maliny i truskawki, które sprzedawał do Warszawy. Jednym z jego kontrahentów był Żyd, który w 1941 r. uciekł z getta warszawskiego. Gdy zatrzymał się na noc u Koncewicza, został od razu zadenuncjowany. Gestapowcy z Nowego Dworu zastrzelili Żyda, Koncewicza rozszarpały getapowskie psy na oczach jego córki. Nieznane jest miejsce pochówku, tylko symboliczny grób w Chociszewie. [++]
[00:15:26] Pamiątki po Żydach w Czerwińsku (motywy słońca na okiennicach, miejsce po synagodze, gdzie w czasie wojny był skład nawozów, a w czasach PRL kino, wysadzona przez Niemców synagoga w Wyszogrodzie, dwa zapomniane kirkuty w Czerwińsku). Macewy z piaskowca z kirkutów Niemcy zużyli do budowy dróg w Czerwińsku oraz do budowy mauzoleum żołnierzy niemieckich poległych w I wojnie światowej we wsi Wola.
[00:18:04] Nie żyje już rodzina Tomasza Koncewicza, córka miała żal do mieszkańców, że wydano ojca, tę historię próbowano wymazać z historii Chociszewa. Po wojnie wiele historii skrywano, często ze strachu.
more...
less
Pilecki Institute Library in Warsaw
ul. Sienna 82
Mon - Fri 8:00 - 16:00
(+48) 22 182 24 75
Reading Room of the Augustów Branch of the Pilecki Institute
ul. 3 Maja 16
Tue, Thu 09:00 - 16:00
(+48) 502 461 075
Berlin Branch of the Pilecki Institute
Pariser Platz 4a
Tue - Fri 10:30 - 17:30
(+49) 30 275 78 955
New York Branch of the Pilecki Institute
92 Greenwich Street
Mon - Fri 10:00 - 16:00
(+1) 917 655 9918
This page uses 'cookies'. More information
In the Pilecki Institute Archives we gather and make available digital versions of various documents. All of them describe the fates of Polish citizens who experienced two totalitarianisms – the German and the Soviet – in the 20th century. We acquire digital copies of documents held by numerous domestic and foreign institutions: the Bundesarchiv, the United Nations Archives, the British National Archives and the Polish State Archives. In this way we are building a knowledge base and a hub for comprehensive research on the Second World War and the dual occupation of Poland – for scholars, journalists, people of culture, families of the victims and witnesses to the crimes, as well as all history enthusiasts.
Our website archiwum.instytutpileckiego.pl presents a complete collections catalog. They can be easily navigated thanks to the full-text search engine and descriptions attached to all items. Access to the content is possible only at the reading rooms of the Pilecki Institute’s Library in Warsaw and Berlin, where our employees help with general inquiries regarding the collections, help users navigate our online catalogs, and enable access to materials subject to availability restrictions.
Some documents, such as those from the Bundesarchiv or the KARTA Center, are subject to restrictions resulting from agreements between the Institute and the transferring institutions. After arriving at the Library, visitors must sign relevant declarations granting access to documents exclusively on site. Information on access restrictions is included in the Library’s regulations. Before the visit, we encourage you to familiarize yourself with the scope and structure of our archival, library and audio-visual resources, as well as with the visiting rules and regulations concerning the use of the collections.
Everyone interested in using our collections is invited to the Pilecki Institute Library in Warsaw and the Reading Rooms of the Augustów, Berlin and New York Branches. Their contact details can be found here. Remote access to some materials from the Pilecki Institute Archives is also possible. We also ask that you read the rules for visiting and accessing the collections in advance.
Please read the privacy policy. Using the website is a declaration of an acceptance of its terms.