Tadeusz Matysiak (ur. 1955, Wolsztyn) opowiada o pracy w Zakładach Naprawy Taboru Kolejowego we Wrocławiu, gdzie był tokarzem. Brał udział w strajkach w sierpniu 1980 oraz 13-15 grudnia 1981. Podjął działalność podziemną w ramach sieci kontaktów Tajnej Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” w ZNTK we Wrocławiu, polegającą na kolportażu wydawnictw podziemnych ulotek i pism (m.in. „Z Dnia na Dzień”, „Iskierka”) oraz przekazywaniu informacji pomiędzy różnymi grupami konspiratorów i wykonywaniu różnych zdań zlecanych przez TKZ, płynących poprzez „śluzy” i skrzynki z Regionalnego Komitetu Strajkowego NSZZ „Solidarność” Dolny Śląsk. 22 sierpnia 1982 pan Tadeusz został zatrzymany i aresztowany, a miesiąc później skazany przez Sąd Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu na karę 2 lat pozbawienia wolności za kolportaż nielegalnych publikacji. W styczniu 1983 został zwolniony, a następnie ułaskawiony przez Radę Państwa. W 1984 wycofał się z działalności podziemnej.
[00:00:07] Autoprezentacja boh. urodzonego w 1955 r. w Wolsztynie.
[00:00:20] Rodzice z Zielonej Góry przyjechali do Wolsztyna, potem mieszkano w Poznaniu. Boh. znalazł się we Wrocławiu dzięki partnerce. Ukończył zasadniczą szkołę zawodową w Poznaniu i zdobył zawód tokarza. Po przeprowadzce do Wrocławia w 1981 r. pracował w ZNTK [Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego]. Po aresztowaniu i skazaniu przez dwa miesiące nie miał pracy, potem pracował jako ślusarz, tokarz, zajmował się też medycyną naturalną.
[00:02:00] W czasie strajków sierpniowych [1980] boh. pracował we Wrocławiu. Był w nowym otoczeniu, niedługo po przeprowadzce, ale włączył się do strajku w ZNTK. Były dyżury, które koordynował [Krzysztof] Włodarczyk, pilnowano, by nie miały miejsca prowokacje. Po podpisaniu porozumień sierpniowych został członkiem Solidarności. Niedługo po stanie wojennym został członkiem podziemnej komisji „S” w ZNTK.
[00:03:03] W styczniu-lutym 1982 boh. nawiązał kontakt z Regionalnym Komitetem Strajkowym, by mieć dostęp do bibuły i informacji. Brał udział w drukowaniu zakładowej gazetki „Iskierka”. Współpracując z RKS organizował ludzi, lokale, kolportaż – współpraca z Solidarnością Walczącą.
[00:05:15] Boh. pomagał Rysiek Bąk. Gdy wprowadzono stan wojenny, włamał się do siedziby Komisji Zakładowej, skąd wykradł związkowe pieniądze, sztandar oraz dokumentację. Dzięki temu były fundusze na działalność w podziemiu. Pomagano osobom aresztowanym oraz ukaranym grzywnami.
[00:06:24] Nawiązanie kontaktów z RKS było trudne, bano się, czy boh. nie jest podstawiony przez Służbę Bezpieczeństwa. Dotarł do RKS przez znajomą z Klubu Inteligencji Katolickiej. Został sprawdzony, miał potem dostęp do informacji, które drukowano w „Iskierce”, otrzymywał prasę podziemną z różnych części kraju. Wiedziano co się dzieje w zakładzie, jakie są nastroje. [+]
[00:08:05] Boh. został aresztowany w sierpniu 1982. Dzień wcześniej pobrał bibułę z punktu kolportażu – przeniesienie gazetek na teren ZNTK. W czasie przerwy śniadaniowej koledzy zaczęli bibułę segregować na poszczególne oddziały zakładu, ktoś doniósł i zostali aresztowani. Jeden z kolegów miał 19 lat, drugi był niewiele starszy. Powiedzieli w czasie przesłuchania, że to boh. dostarczył bibułę. Następnego dnia rano został aresztowany, w mieszkaniu przeprowadzono rewizję i znaleziono pojedyncze egzemplarze wydawnictw niezależnych. Nie znaleziono skrytek. W piwnicy były puszki z farbą drukarską, ale napisy były po niemiecku, więc powiedział, że to farba malarska. [+]
[00:11:00] W czasie przesłuchania próbowano boh. zmusić, by wydał kolegów. Śledczy za jego plecami bawił się pistoletem, groźby wobec rodziny – w tamtym czasie boh. miał dwuletnią córkę. Straszono boh. pobiciem oraz zmuszeniem do wyjazdu w Polski. [+]
[00:13:00] Boh. został skazany na dwa lata i siedział w więzieniu przy Kleczkowskiej we Wrocławiu. Po pięciu miesiącach został zwolniony ze względu na stan zdrowia i miał wyrok w zawieszeniu. W więzieniu pomagał w pisaniu tekstów do gazetki „Bez Cenzury”, nie można było drukować, więc pisano ją ręcznie. Informacje przychodziły różnymi kanałami, np. w czasie widzenia. Ks. Wojciech Tokarz z parafii św. Bonifacego odprawiał msze w więzieniu – kontakt w czasie spowiedzi, przekazywanie informacji. Gazetkę zainicjował Włodek Mękarski z Mostostalu. Gazetka podtrzymywała więźniów na duchu.
[00:16:44] Boh. został zwolniony z więzienia po pięciu miesiącach ze względu na stan zdrowia. Służbę wojskową odrabiał w Pogotowiu Ratunkowym, znał się trochę na medycynie akademickiej oraz naturalnej. Niektórzy członkowie komisji badającej stan zdrowia więźniów czasem pomagali wyjść na wolność. Boh. po wyjściu z więzienia wiedział, że jest obserwowany, po miesiącu zaczął wspomagać kolegów z ZNTK i RKS.
[00:18:15] Po wyjściu na wolność boh. przez dwa miesiące nie miał pracy, nie wyrażono zgody na przywrócenie do ZNTK. Nie mógł się zatrudnić w firmie państwowej, więc poszedł do prywatnej. Po latach okazało się, że w archiwum zakładowym nie ma śladów po jego zatrudnieniu w ZNTK.
[00:19:42] Boh. pomagał RKS-owi, którym rządził wtedy Marek Muszyński. Czasem coś drukował albo kolportował. Załatwiał lokale, w których potem drukowano. Kilka razy był aresztowany i siedział na komisariacie przy ul. Grunwaldzkiej.
[00:21:25] Kontakty z członkami Klubu Inteligencji Katolickiej oraz Regionalnego Komitetu Strajkowego – udostępnianie mieszkań do kolportażu bibuły. Boh. dostarczał raporty z ZNTK, przekazywano czysty papier do drukowania. Początkowo boh. i Rysiek Bąk nie wiedzieli o sobie. Drukarnia była przy ulicy Kurkowej, czasem trafiały tam matryce Solidarności Walczącej.
[00:23:25] Teść, sierżant, nastawił źle rodzinę boh. i jego małżeństwo rozpadło się. Wiedział, że jest inwigilowany.
[00:24:20] Boh. brał udział w strajku, były dyżury, ponieważ bano się prowokacji. Wybory w 1989 r. – dywagacje. Od tamtych czasów minęło 30 lat, boh. niewiele pamięta.
[00:26:05] Matka ciężko chorowała i boh. jako najmłodszy w rodzinie przez osiem lat wychowywał się u ciotki koło Jarocina. Był u niej, gdy wprowadzono stan wojenny. W poniedziałek przyszedł do pracy. Dowiedział się, że Rysiek Bąk z kilkoma kolegami włamali się do siedziby „S” i zabrali stamtąd pieniądze, sztandar i archiwum. Dzięki temu można było prowadzić działalność konspiracyjną i pomagać represjonowanym.
więcej...
mniej
Biblioteka Instytutu Pileckiego w Warszawie
ul. Sienna 82
Pon. - Pt. 8:00 - 16:00
(+48) 22 182 24 75
Czytelnia Oddziału Instytutu Pileckiego w Augustowie
ul. 3 Maja 16
Wt., Czw. 09:00 - 16:00
(+48) 502 461 075
Oddział Instytutu Pileckiego w Berlinie
Pariser Platz 4a
Wt. - Pt. 10:30 - 17:30
(+49) 30 275 78 955
Oddział Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku
92 Greenwich Street
Pon. - Pt. 10:00 - 16:00
(+1) 917 655 9918
Ta strona wykorzystuje pliki 'cookies'. Więcej informacji
W Archiwum Instytutu Pileckiego gromadzimy i udostępniamy dokumenty w wersji cyfrowej. Zapisane są w nich losy obywateli polskich, którzy w XX wieku doświadczyli dwóch totalitaryzmów: niemieckiego i sowieckiego. Pozyskujemy kopie cyfrowe dokumentów, których oryginały znajdują się w zbiorach wielu instytucji polskich i zagranicznych, m.in.: Bundesarchiv, United Nations Archives, brytyjskich National Archives i polskich archiwów państwowych. Budujemy w ten sposób centrum wiedzy i ośrodek kompleksowych badań nad II wojną światową i podwójną okupacją w Polsce. Dla naukowców, dziennikarzy, ludzi kultury, rodzin ofiar i świadków zbrodni oraz wszystkich innych zainteresowanych historią.
Portal internetowy archiwum.instytutpileckiego.pl prezentuje pełny katalog naszych zbiorów. Pozwala się po nich poruszać z wykorzystaniem funkcji pełnotekstowego przeszukiwania dokumentów. Zawiera także opisy poszczególnych obiektów. Z treścią dokumentów zapoznać się można tylko w czytelniach Biblioteki Instytutu Pileckiego w Warszawie i w Berlinie, w których nasi pracownicy służą pomocą w przypadku pytań dotyczących zbiorów, pomagają użytkownikom w korzystaniu z naszych katalogów internetowych, umożliwiają wgląd do materiałów objętych ograniczeniami dostępności.
Niektóre dokumenty, np. te pochodzące z kolekcji Bundesarchiv czy Ośrodka Karta, są jednak objęte ograniczeniami dostępności, które wynikają z umów między Instytutem a tymi instytucjami. Po przybyciu do Biblioteki należy wówczas dopełnić formalności, podpisując stosowne oświadczenia, aby uzyskać dostęp do treści dokumentów na miejscu. Informacje dotyczące ograniczeń dostępu są zawarte w regulaminie Biblioteki. Przed wizytą zachęcamy do zapoznania się z zakresem i strukturą naszych zasobów archiwalnych, bibliotecznych i audiowizualnych, a także z regulaminem pobytu i korzystania ze zbiorów.
Wszystkich zainteresowanych skorzystaniem z naszych zbiorów zapraszamy do Biblioteki w Warszawie i Czytelni w oddziałach Instytut Pileckiego w Augustowie, Berlinie i Nowym Jorku. Dane kontaktowe do nich znajdują się tutaj. W niektórych przypadkach możliwy jest dostęp zdalny do materiałów opublikowanych w Archiwum Instytutu Pileckiego. Prosimy także o wcześniejsze zapoznanie się ze szczegółowym regulaminem pobytu i dostępu do zbiorów.
Prosimy zapoznać się z polityką prywatności. Korzystanie z serwisu internetowego oznacza akceptację jego warunków.