Zagórska Kazimiera cz. 1
Kazimiera Zagórska z d. Krogulec (ur. 1935, Pieńki) urodziła się jako średnia córka w rodzinie, gospodarującej na 36 hektarach na Wołyniu. W marcu 1943 podczas ataku nacjonalistów ukraińskich zdołali uciec z domu. Ratunek i schronienie znaleźli w sąsiednich Pendykach, w domu Ukraińca Iwana (nazwisko nieznane). Następnie dotarli do Łucka, gdzie przez kolejne dwa i pół roku mieszkali w zabudowaniach Katedry Świętych Apostołów Piotra i Pawła oraz kolegium jezuickiego, wraz z grupą innych uciekinierów z okolicznych wiosek. W lipcu 1944 po wkroczeniu Armii Czerwonej ojciec pani Kazimiery został wcielony do wojska i słuch o nim zaginął. W grudniu 1944 pani Kazimiera z matką i siostrami przyjechała do Polski i osiadły w Starej Wsi k. Kraśniczyna w powiecie krasnystawskim – w 3-hektarowym, zaniedbanym gospodarstwie po wysiedlonych Ukraińcach. Pani Kazimiera w 1949 roku ukończyła miejscową szkołę podstawową, a w 1953 roku – technikum chemiczne w Zgierzu. Pracowała w Zakładach Przemysłu Chemicznego „Boruta” w Zgierzu. W 1958 roku przeprowadziła się do męża (zawodowego oficera) do Modlina, a następnie do Ostrowi Mazowieckiej, gdzie pracowała jako laborantka w jednostce wojsk chemicznych. W 1968 roku sprowadziła się do Sanoka, gdzie mieszka do dziś.
more...
less
[00:00:10] Autoprezentacja boh. urodzonej w listopadzie 1935 r. w Pieńkach na Wołyniu.
[00:00:37] Sześcioletnia boh. mieszkała z pięcioosobową rodziną w Pieńkach. Napad Ukraińców na wieś w lutym 1942 r. – ucieczka rodziny do pobliskich Pieniek Pendyckich – zachowanie mieszkańców. Podczas ostrzału wsi z lasu rodzina ukryła się w drewutni. Zabijanie mieszkańców wsi, rabunek i podpalanie domów. Podpalenie strzechy na drewutni – spotkanie oko w oko z uzbrojonym Ukraińcem – wędrówka przez rabowaną wieś. Rodzinę zawołał znajomy Ukrainiec Iwan, który ukrył ich w swoim domu. [+]
[00:08:15] Tato znał Iwana sprzed wojny, pomoc Iwana w pracach gospodarskich. Ukrywanie się rodziny w ukraińskim domu. [+]
[00:10:00] Ucieczka mieszkańców wsi do Cumania. Przyjście mieszkańców pobliskiej wsi na odsiecz. Wyjazd rodziny do Cumania – pożegnanie z gospodarzami, którzy uratowali im życie. [+]
[00:13:40] Przyjazd uciekinierów do Łucka – zatrzymanie się rodziny w zabudowaniach należących do katedry św. Piotra i Pawła. Napływ uciekinierów do klasztoru – warunki bytowe, wyżywienie. [+]
[00:16:30] Inspekcje Niemców, którzy wybierali młodych ludzi i rodziny na przymusowe roboty. Ciągły napływ uciekinierów z miejsc zagrożonych napadami Ukraińców. [+]
[00:18:20] Dwutygodniowe walki o Łuck w 1944 r. [+]
[00:19:14] W lipcu 1944 r. ojciec został wcielony do wojska. Aresztowanie księży i zamknięcie kościoła – rodzina boh. zatrzymała się w domu, gdzie mieszkali Polacy. [+]
[00:20:53] Sierpień 1944 – spisy polskiej ludności. Mama zapisała się na wyjazd do Polski. [+]
[00:22:13] Wyjazd do Polski w grudniu 1944 r. – pakowanie ludzi do bydlęcych wagonów. Dwutygodniowa podróż do Chełma – ucieczki do lasu podczas przelotów nieprzyjacielskich samolotów. Warunki podczas podróży w czasie mroźnej zimy – śmiertelność wśród starszych osób. [+]
[00:25:17] Przyjazd do Krasnegostawu, wyjazd furmanką do Starej Wsi koło Kraśniczyna. Mama z trójką dzieci zamieszkała w nędznej chacie, z której wysiedlono ukraińską rodzinę. Przed wojną rodzina miała 36 hektarów ziemi, w 1941 r. rodzina wprowadziła się do nowego domu – opis pomieszczeń, mroźna i śnieżna zima 1941-42 w niewykończonym domu. [+]
[00:29:30] W styczniu 1945 mama z dziećmi zamieszkała w niewielkim poukraińskim gospodarstwie w Starej Wsi, którego mama oficjalnie nie przyjęła. Nowy gospodarz wyrzucił rodzinę z domu. Przyjęcie rodziny przez gospodarza, u którego mama musiała odpracować mieszkanie.
[00:31:42] Edukacja boh. i jej siostry Jadzi. Boh. pasła krowy właściciela domu, który dawała jedzenie za pracę.
[00:32:55] Dziewięcioletnia siostra Jadzia wyjechała do Warszawy, by pracować jako opiekunka dwójki dzieci. Boh. i mama pracowały i mieszkały w gospodarstwie Józefa Husa.
[00:34:28] W 1949 r. boh. skończyła szkołę podstawową w Kraśniczynie. Dodatkowa praca mamy w domu miejscowej położnej, której córka Klara mieszkała w Łodzi, gdzie jej mąż był dyrektorem Technikum Chemicznego. Przyjazd córki i zięcia na wakacje – spotkanie boh. z dyrektorem szkoły – wyjazd do Zgierza na egzamin. Po zdanym egzaminie boh. została w Zgierzu. [+]
[00:39:30] Nauka w szkole laborantów chemicznych. Po ukończeniu szkoły w 1953 r. boh. podjęła pracę w Zakładach Przemysłu Chemicznego „Boruta”.
[00:40:18] W 1958 r. boh. wyszła za mąż za por. Franciszka Zagórskiego i zamieszkała w Modlinie. Przeprowadzka do Ostrowi Mazowieckiej, gdzie stacjonowała jednostka wojsk chemicznych. Mąż pracował w sztabie, a boh. w laboratorium. Możliwość awansu męża – pierwsze wrażenia po przyjeździe do Sanoka.
[00:44:08] Położenie wsi Pieńki – widok polskiego wojska ciągnącego na wschód w 1939 r. Do domu przyszedł oficer, dezerter, który przez rok mieszkał z rodziną, a potem wyjechał, ale przysyłał listy do rodziców. [+]
[00:47:03] Rozmieszczenie gospodarstw w Pieńkach, wiejska bieda. Na wsi gromadzono materiały do budowy szkoły.
[00:48:28] Podróż z rodziną w ojczyste strony. Przyjazd do wsi Derażne, wizyta na zaniedbanym cmentarzu. Zdewastowany kościół i wyremontowana cerkiew. Jedynym śladem po wsi Pieńki były zdziczałe drzewa owocowe. Wizyta u matki ukraińskiego kierowcy. Spalenie wsi po napadzie – boh. myślała, że w ich domu ktoś mieszka. [+]
[00:57:10] Mama boh. nie chciała małego i zaniedbanego poukraińskiego gospodarstwa w Starej Wsi. Zabranie mamy do Warszawy. Obecne życie boh., zadowolenie z powodu wizyty ekipy z Instytutu i możliwości opowiedzenia swojej historii
[koniec samodzielnej narracji, początek wywiadu - świadek odpowiada na pytania]
[00:58:36] Organizowanie się Ukraińców po wkroczeniu Niemców na Wołyń – pierwsze napady na małe polskie wioski i odosobnione gospodarstwa. Działalność samoobrony – pilnowanie gospodarstw. [+]
[01:01:49] Okrążanie wsi przez Ukraińców - ucieczka rodziny nad ranem.
[01:03:00] Czuwanie w nocy – ostrzeżenie przez ojca o zbliżających się Ukraińcach i ucieczka rodziny z domu. Na drugi dzień ojciec przyszedł do domu i wypuścił zwierzęta gospodarskie – wyjazd wozem do Cumania. [+]
[01:05:21] W Pieńkach mieszkało dwóch Ukraińców, jeden prowadził sklep, a drugi kuźnię. Właściciel sklepu ostrzegał przed napadem ojca, który nie chciał opuścić ojcowizny. Dziadek boh. służył w carskim wojsku i potem dostał ziemię nad Horynką (Horyńką). [+]
[01:09:01] Boh. nie pamięta nazwisk Ukraińców, którzy ostrzegali oraz pomogli rodzinie.
[01:10:58] Ucieczka do Pendyk – postawa ciotki, u której rodzina chciała się schronić. Ostrzał wsi. Schrony w domach i stodołach. Rabowanie gospodarstw, podpalenie wsi. [+]
[01:14:10] Mroźna zima w nowym domu rodziny w Pieńkach, prowizoryczne ogrzewanie. Rozkład pomieszczeń w domu.
[01:16:47] Podczas napadu na Pendyki rodzina schowała się w drewutni. Wyjście i spotkanie z uzbrojonym Ukraińcem. Zawołanie rodziny przez znajomego Ukraińca Iwana, który ukrył ich w swoim domu. Wyjazd ze wsi – pożegnanie z gospodarzem. [+]
[01:21:36] Ojciec zatrudniał Iwana do dorywczych prac. Wyjazdy grup rolników na targ do Równego.
[01:23:45] Rabunek wsi Pendyki przez Ukraińców. Zachowanie ojca i Iwana w noc po napadzie. Zgliszcza wsi. [+]
[01:25:17] Ojciec zabrał z domu ubrania i pierzyny. Umeblowanie domów. Monotonne jedzenie – mięso po przedświątecznym świniobiciu, przechowywanie jedzenia w piwnicy. Różnica mieszkania w domu krytym strzechą i blachą – suszenie owoców pod blaszanym dachem.
[01:30:12] Powrót ojca do domu, wypuszczenie zwierząt gospodarskich.
[01:31:39] Powroty niektórych uciekinierów mieszkających w klasztorze do domów. Rodzice nie chcieli wracać do domu. Droga na skróty do kościoła między domami Ukraińców.
[01:33:24] Wypiek domowego chleba.
[01:35:05] Rodzina nie zostawiła w domu niczego wartościowego. Prace domowe: pranie przy studni na tarze (nie robiono prania zimą). Wyrób płócien, z których szyto ubrania, przędzenie razem z sąsiadkami. Bielenie – proces technologiczny. Wyrób tkanin na krosnach. Nici lniane i konopne, wyrób worków. [+]
[01:42:44] Wyrób lnianych kilimów. Naturalne farbowanie i czyszczenie bez wody. Szycie kufajek wypełnianych lnem.
[01:44:47] W Pieńkach mieszkały dwie ukraińskie rodziny, ale boh. nie pamięta nazwisk. Iwan, który pomógł rodzinie, mieszkał w Pendykach, wygląd jego i żony, sytuacja materialna i zdrowotna rodziny. Opieka zdrowotna na Kresach – szpitale w dużych miastach. Odzież Iwana. Wyrób tkanin i szycie płóciennych koszul przez mamę. Ubrania robocze i odświętne – przechowywanie butów przez ojca. Opis chaty Iwana i jej umeblowanie.
[01:52:36] Umeblowanie nowego domu w Pieńkach.
[01:53:33] Dwie córki Iwana wyjechały do rodziny na Lubelszczyźnie. W Starej Wsi koło Kraśniczyna mieszkało tylko pięć polskich rodzin, w kraśniczyńskiej szkole uczyły się ukraińskie dzieci.
[01:55:07] Zgierz w latach 50. Boh. pracowała w zakładach chemicznych „Boruta” – inne zakłady pracy w mieście. Zespół szkół zawodowych w Zgierzu – początki szkoły, jej organizacja w nowym budynku.
[01:59:06] Przyjście Ukraińców do domu Iwana – jego odpowiedź na pytanie o rodzinę boh.
[02:00:02] Adwokat Drohomirecki mieszkał z rodziną w Derażnem, jego losy w czasie okupacji – zabranie go z domu przez Ukraińców. Żona Drohomireckiego przeniosła się z dziećmi do domu boh. w Pieńkach. Wspólna ucieczka ze wsi – zatrzymanie Drohomireckiej przez Ukraińców i jej uwolnienie, jako Ukrainki.
[02:09:01] Pani Drohomirecka zapraszała rodzinę boh. na herbatę po niedzielnej mszy. Boh. nie zna jej losów po odłączeniu się od uciekinierów. [02:10:49] [Boh. otrzymała listę nazwisk mieszkańców wsi Pieńki (poszukiwanie okularów).] Boh. nie kojarzy nazwisk z otrzymanej listy. W Pendykach mieszkała ciotka Józefa Potrzeszcz. Dociekanie, jak miał na nazwisko Iwan. Nazwiska sąsiadów w Pieńkach: Bunio, Tkaczuk, Żebrowski, Ramus, Kruk, Spodło. Zabawy boh. z córką ciotki Józefy Potrzeszcz.
[02:17:35] Wiejskie zebrania przed wojną, przygotowania do budowy szkoły w Pieńkach – fundamenty pod budynek. Postawa Iwana wobec Polaków.
more...
less
See similar materials in the "Chronicles of Terror" testimonies database: