Bogdanowicz Krystyna

Świadkowie Epoki

IP/DF/SE/2054

21 sierpnia 2024 Szczecin

1:03

Krystyna Barbara Bogdanowicz z d. Wojciechowska (ur. 1924, Wieluń) pochodzi z Wileńszczyzny. Jej ojciec był strażnikiem celnym i w momencie narodzin córki przebywał wraz z rodziną na placówce celnej w okolicach Wielunia. Gdy Krystyna miała dwa lata, rodzina wróciła na Wileńszczyznę do miejscowości Turmont. Od lipca 1942 Krystyna była łączniczką (ps. „Czerwień”) 24 Wileńskiej Brygady Armii Krajowej, Obwód Brasław. Jej mężem był Paweł Bogdanowicz ps. „Pawełek”, również żołnierz 24 Wileńskiej Brygady AK. Oboje służyli u mjr Jana Koplewskiego ps. „Bezmian”, m.in. dowódcy 5 Odcinka „Wachlarza”. Po zakończeniu działań wojennych Krystyna Bogdanowicz przyjechała wraz z mężem do Szczecina, gdzie pracowała jako pracownik administracyjny w szkołach średnich. W 1989 roku była wspólnie z mężem współzałożycielką Koła Kresowego Światowego Związku Żołnierzy AK w Szczecinie. Awansowana do stopnia porucznika w stanie spoczynku.

[00:00:10] Ur. 20 listopada 1924 r. w Wieluniu, gdzie ojciec był celnikiem. Tego samego dnia wyprowadzka z Wielunia do Wilna. „Wspaniałe, szczęśliwe dzieciństwo”, ojciec był naczelnikiem urzędu celnego, zamożny dom. Rodzice: Mariusz Wojciechowski, Halina Wojciechowska dd Horodyska (pochodziła z Ukrainy).
[00:02:50] Ojciec ukończył studia celne w Warszawie, pracował w różnych miejscach na granicy, mama prowadziła dom, młodszy brat.
[00:04:15] Szkoła podstawowa w Turmoncie, po śmierci mamy szkoła (gimnazjum) nazaretanek w Wilnie. Choroba mamy, lekarstwo przeciwbólowe Veramon. Żałoba noszona na tarczy gimnazjalnej po śmierci Piłsudskiego.
[00:06:18] Pogrzeb serca Piłsudskiego w grobie matki w Wilnie [+]. Żydzi w Wilnie: „miło wspominam”. Sąsiad adwokat Żyd, zabawy z żydowskimi koleżankami.
[00:09:45] Litwini „zazdrośni o Wilno”. Międzynarodowa delegacja incognito sprawdzająca przynależność narodową mieszkańców Wilna [+]. Uroczyste obchody świąt narodowych. Filmy dla dzieci w kinie.
[00:13:00] Spory o to, „czyje Wilno” – ankieta narodowościowa przeprowadzana przez delegację na ulicach. Bliskie kontakty służbowe z Łotwą.
[00:15:52] Przeczuwanie nadchodzącej wojny, niepokój. Wiadomość o wybuchu wojny. Mobilizacja ojca, boh. została z bratem pod opieką sąsiadów. Przyjazd tęgiej kobiety Zanowej, potomkini Tomasza Zana, z informacjami od uwięzionego przez Rosjan ojca.
[00:20:55] Wkroczenie Rosjan do Turmontu, aresztowanie ojca.
[00:23:53] Wypuszczenie ojca z więzienia, wspomnienia tortur. Kontakty rodziny z lokalną inteligencją żydowską. Polowanie Niemców na Żydów, ukrycie grupy Żydów w piwnicy domu boh. „Cicho siedzieli, słychać było, jak oddychają”.
[00:27:53] Po wojnie wyjście Żydów z ukrycia, modlitwy dziękczynne. Przyjazd głównego rabina z podziękowaniami za przechowanie współbraci, odmowa przyjęcia koperty z pieniędzmi (200 zł) przez boh.
[00:32:34] Powojenne kontakty z ocalałymi Żydami: pocztówki świąteczne.
[00:33:19] Deportacje na Syberię, warunki w wagonach, boh. wyskoczyła z wagonu w śnieg, przedzierała się do „polskiego” domu z palącym się światełkiem. „Obudziłam się w ciepłym łóżeczku”. Boh. była łączniczką AK.
[00:39:10] Działalność boh. jako łączniczki dzięki znajomemu ojca, Zygmuntowi. Przysięga „Bogu wszechmogącemu” składana w kościele w obecności księdza.
[00:42:40] Boh. była łączniczką w 3 Brygadzie AK, zachowana legitymacja. Zapamiętana akcja przenoszenia informacji schowanej w biustonoszu, przedzieranie się przez śnieg. [+] Boh. była jedna dziewczyną w oddziale, „mundur z trzema gwiazdkami”.
[00:47:25] Kontakty z partyzantami ukrywającymi się w lesie, nosili „żołnierskie ubrania”. Pseudonim boh. „Czerwień”.
[00:49:35] Boh. chodziła do szkoły z siostrą przyszłego męża, również działał w partyzantce. „Wszyscy byliśmy w partyzantce”. Pierwsza stacja kolejowa za granicą z Łotwą: Zemgale – ulubiona szarlotka z tamtejszej piekarni.
[00:51:04] Wiadomości o zbrodni niemieckiej na Żydach w Ponarach, odgłosy zamęczonych Żydów z mogiły „na trójkącie” (rozwidlenie dróg).
[00:53:40] Operacja „Ostra Brama”: „biliśmy się tam z Ruskimi”. Przygotowanie do starcia z Armią Czerwoną. Przestrogi boh. przed okropnościami wojny „nie daj Boże”.
[00:56:00] Moment zakończenia wojny, okrzyki w radiu „wojna się skończyła”. Wyjazd boh. z Turmontu. Chowanie się przed „bolszewikami”. Przyjazd po wojnie do znajomych do Wilna z malutkim synkiem, a następnie do Święcian i do Szczecina.
[01:01:30] Choroba męża po wojnie.
więcej...
mniej

Suchanowski Łukasz

Latusek Adam

Instytut Pileckiego

Film