Object

Access to this material is only available in the reading room of the Pilecki Institute at ul. Foksal 17 in Warsaw. The reading room is open from 9–15, Monday to Friday. An appointment must be made in advance by emailing czytelnia@instytutpileckiego.pl or calling (+48) 22 182 24 75. We also ask that you read the rules for visiting and accessing the collections in advance.
Access to this material is only available in the reading room of the Pilecki Institute at ul. Foksal 17 in Warsaw. The reading room is open from 9–15, Monday to Friday. An appointment must be made in advance by emailing czytelnia@instytutpileckiego.pl or calling (+48) 22 182 24 75. We also ask that you read the rules for visiting and accessing the collections in advance.

Papis Jarosław

Ref. no.:

IP/DF/SE/0027

Last and first name of the witness:

Papis Jarosław

Duration:

01:11:00

Date and place of recording:

16 maja 2018

Description:

Jarosław Papis (ur. 1964, Łódź) opowiada o swojej działalności w opozycji demokratycznej w latach 70. i 80. w PRL. Dorastał w patriotycznym domu, ojciec wpajał mu narodowe wartości, a otoczenie łódzkiej dzielnicy Bałuty – rygorystyczny kodeks honorowy, którym kieruje się do dziś. W działalność opozycyjną zaangażował się już w 8 klasie szkoły podstawowej, w I klasie liceum został zatrzymany. Działał w niezależnym samorządzie uczniowskim, współpracował z NZS na Uniwersytecie Łódzkim, uczestniczył w pierwszym strajku studenckim, pomagał drukować i kolportować prasę podziemną. Był wielokrotnie zatrzymywany i przesłuchiwany. Od 1984 r. działał w Konfederacji Polski Niepodległej, organizował tajne spotkania z Leszkiem Moczulskim i Andrzejem Ostoją-Owsianym. Po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 (miał 17 lat) został zatrzymany w Zarządzie „Solidarności" w Łodzi (gdzie chciał dowiedzieć się o los ojca, którego wcześniej zatrzymano) razem z Jerzym Kropiwnickim i Andrzejem Słowikiem, a następnie przetrzymywany m.in. w Łęczycy. Pobity i zastraszany w czasie przesłuchania, usunięty dyscyplinarnie ze szkoły (później ponownie przyjęty). Był wielokrotnie przesłuchiwany aż do 1989 roku, miał kilka rewizji w domu, przez wiele lat nie mógł dostać paszportu. Rozczarowany rozwojem sytuacji w Polsce, rozpadem „Solidarności” i podziałami w środowisku dawnych opozycjonistów, wyjechał do Niemiec, gdzie prowadzi firmę importująca z Polski dziczyznę. Zamieszkał w Izraelu. Przez ostatnie lata odkrywa swoje żydowskie korzenie, przybliża losy łódzkich Żydów, poprzez działalność kulturalną angażuje się w budowanie dobrych stosunków polsko-żydowskich. more...
less

Summary:

[00:00:52] Lata 70. – początek świadomego myślenia, życie na Bałutach ukształtowało świadomość zachowań „honorowych”: nikt nie zdradzał, nie kolaborował, nie został konfidentem. Bezpieczne dzieciństwo, starsza półtora roku siostra. W 1968 r. mama została usunięta ze studiów na Akademii Medycznej w Łodzi [za „pochodzenie”]. Ojciec miał przeszłość narodową, został działaczem PAX-u, chroniony i kryty przez [Bolesława] Piaseckiego.
[00:03:35] Pierwsze ważne lektury, prasa podziemna, kontakty z KOR-em i ROPCiO, współpraca z Wojciechem Ziembińskim z Warszawy. Zaangażowanie w nurt niepodległościowy. Niedojrzałe, nieostrożne zachowania, np. rozmowy z domowego telefonu. Zatrzymanie i przesłuchania przez SB w piewszej klasie liceum, utworzenie Związku Młodych Narodowców im. Józefa Piłsudskiego – rozpracowywanego przez SB pod kryptonimem „Pirat” (akta w IPN). Jednym z zatrzymanych był syn milicjanta z komendy wojewódzkiej, to pomogło szybko zakończyć sprawę.
[00:06:30] Przełom – pozbycie się strachu, gotowość do dalszego działania podziemnego (15 lat). Zatrzymanie kolegów odbyło się w czasie lekcji, boh. po lekcjach w domu – opis zatrzymania.
[00:09:17] Pierwsze przesłuchanie, „dobry i zły milicjant”, wielogodzinne nękanie. Podsłuchiwanie przesłuchania Piotrka, sąsiada, ucznia szkoły gastronomicznej. Pytanie o broń.
[00:11:23] Reakcja rodziców. Mama się bała, głownie ze względu na jej pochodzenie żydowskie. Ojciec opowiadał o historii, zalecał ostrożność, ale nie zabraniał.
[00:12:32] Sierpień 1980, rejestracja międzyszkolnego komitetu stworzonego przez kolegów z Bałut, głównie z tamtejszego LO nr XXX. Lektury prasy podziemnej, wydawnictwa bezdebitowe wydawane za granicą: poezje Miłosza, Archipelag Gułag Sołżenicyna, „Krytyka”, „Plus”, odkrywanie nieoficjalnej wersji historii.
[00:16:01] Nawiązanie współpracy z nowopowstałym Niezależnym Zrzeszeniem Studentów (NZS). Zbieranie przez uczniów żywności i pieniędzy na wsparcie strajkujących studentów (dokumenty). Początek stanu wojennego – poważne zaangażowanie w struktury NSZZ „Solidarność” – kolportaż prasy.
[00:18:11] Wprowadzenie stanu wojennego. W nocy z 12 na 13 grudnia 1981 r. policja internowała ojca boh. Nie wiadomo było, co się z nim stało. W niedzielę 13 grudnia boh. pojechał do Zarządu NSZZ „S” przy ul. Piotrkowskiej, informacja o licznych internowaniach. Przyjazd z Gdańska Jerzego Kropiwnickiego i Andrzeja Słowika, ogłoszenie strajku w Łodzi. Rozwożenie ulotek do zakładów pracy z zaufanym taksówkarzem, otoczenie zarządu Regionu przez ZOMO, atak ZOMO i milicji, wyprowadzenie działaczy (i boh.) do suk, przesłuchania, przewiezienie do Zakładu Karnego w Łęczycy, pięciogodzinna podróż w zimnym samochodzie. Maria Dmochowska.
[00:22:35] Zbiórka na placu apelowycm pod bronią – doświadczenie na resztę życia. Ojciec źle znosił internowanie z powodu uszkodzenia ciała po wcześniejszym wypadku samochodowym (interwencja w SB biskupa Rozwadowskiego, negocjacje w sprawie zachowania syna). Rozmowy po rosyjsku podczas przesłuchań boh. Świadek na procesie Kropiwnickiego i Słowika. Usunięcie z XXX LO, „wilczy bilet”.
[00:25:59] Dyrektor liceum nr XXXVIII, odchodząc na emeryturę, przyjął boh. Nowym dyrektorem został partyjny towarzysz Filip – obronił boh. przed kolejnym usunięciem ze szkoły. Po demonstracji 11 listopada prowokacja policji pod kościołem, wpadka, boh. zatrzymany „na dołku”, rozprawy w sądzie, mec. Głogowski, po kilku dniach uniewinnienie. Wielokrotne nękanie przesłuchaniami na komendzie.
[00:30:20] Zatrzymania w celach z kryminalistami, honor z Bałut. Odmowa paszportu na wyjazd do NRD „ze względu na bezpieczeństwo państwa”.
[00:32:29] W czasie stanu wojennego działalność opozycyjna: drukowanie ulotek, kolportaż - do 1984 r. Rozrastanie się Solidarnosci, ale po 1985 odczuwalny spadek zaangażowania społecznego. Komitet Zakładowy Niezależnego Zrzeszenia Studentów na Wydziale Prawa UŁ nie miał poparcia, rozgoryczenie, brak demonstracji, tylko spotkania i druk wydawnictw podziemnych, u oo. jezuitów - Stefan Miecznikowski. [00:34:55] Zaangażowanie w działalność Konfederacji Polski Niepodległej (KPN) – bardziej radykalna struktura, dążąca do zburzenia kumunizmu, a nie reformowania go. W KPN było wiele wtyczek SB. W drugiej połowie lat 80. frustracja, niepopularność KPN, utrata poparcia społecznego.
[00:37:50] Po 1990 roku mniejsza bezkompromisowość boh., dziś nie potępia tak łatwo. Wiadomość o współpracy Leszka Moczulskiego z SB boh. przyjął bardzo źle, podobnie Lecha Wałęsy. Potrzeba rozliczenia ich z Polakami i skruchy.
[00:42:47] Jeden z kolegów ze studiów w 1984 podpisał lojalkę, od razu wszystkim o tym powiedział, na nikogo nic nie doniósł. Powiedział, że „zachował się jak skończona świnia”, ale zachował twarz, do dziś się przyjaźnią. Wśród kolegów studentów prawa z Łodzi były osoby z prowincji, czasem się bali, ale nikt nie został konfidentem.
[00:46:12] Janusz Kruk ps. „Nowak”, TW – pisał donosy na tematy ogólne, towarzyskie. Gdy minister Ćwiąkalski mianował go na komornika sądowego, zaprotestowano.
[00:48:40] Po skończeniu studiów, w 1988 roku boh. wyjechał z Polski do RFN – nie widział możliwości kariery prawniczej. Wybory 4 czerwca 1989 – wspierał KPN, niezależną od Komitetów Obywatelskich. Z Łodzi startowali Andrzej Ostoja-Owsiany, Andrzej Terlecki, klęska KPN. Rozpad jedności obozu solidarnościowego, pierwsze poważne podziały. W Łodzi były dwie Solidarności (wokół KOR oraz wokół Kropiwnickiego, Słowika i Grzegorza Palki). Do wyborów samorządowych poszły dwa ugrupowania solidarnościowe: Wojewódzki Komitet Obywatelski Lecha Wałęsy oraz Łodzkie Porozumienie Obywatelskie, oba weszły do władz miasta.
[00:53:31] Żal, że ludzie Solidarności się nienawidzą. Wiesław Urbański – legenda łódzkiego podziemia, potem zakładał PC (Porozumienie Centrum), przeszedł do Platformy Obywatelskiej, poróżniły ich polityczne wybory. Andrzej Kryże.
[00:58:11] Po wyborach samorządowych w 1990 r. boh. zrezygnował z działalności publicznej. Zabójstwo Grzegorza Przemyka – boh. pojechał na pogrzeb. Morderstwo księdza Jerzego Popiełuszki – duża delegacja studentów i członków „S” na pogrzebie.
[01:00:49] Obecnie boh. prowadzi w Niemczech firmę importującą dziczyznę z Polski. Zamieszkał w Izraelu, poszukiwanie korzeni religijnych. Ostatnio powraca do Polski, produkuje spektakle teatralne i telewizyjne (Rachela w Teatrze Studio i TVP Kultura). Spektakl Wielka Szpera dla uczczenia łódzkich Żydów. Kronikarz łódzkiego getta Józef Zelkowicz Notatki z getta łódzkiego, legioniści żydowscy u Piłsudskiego. Uchwała IPN odebrana fatalnie w Izraelu. Szukanie porozumienia między Polską a Izraelem.
[01:05:55] Makkabiada w Izraelu (żydowskie igrzyska olimpijskie) – w 2017 delegacja 23 Żydów z Polski, 2 złote medale, 1 brąz – Mazurek Dąbrowskiego grany na izraelskim stadionie. Owacje na stojąco na stadionie w Jerozolimie. Żaden przedstawiciel polskich władz – jako jedynychh zaproszonych na igrzyska – nie poleciał. [+]
[01:09:01] Polscy makabejczycy – spotkanie z 90-letnim polskim Żydem: Jan z Krakowa, wyjechał z Polski w 1952 r. Kontrowersyjna działalność Johna Danielsa.
more...
less

Interviewer:

Saramonowicz Wojciech

Locations:

Łódź
Bałuty
Łęczyca
NRD
RFN
Niemcy
Izrael
more...
less

Director of photography:

Czerniak Grzegorz

Persons:

Wojciech Ziembiński
Marian Papis (ojciec)
Bogdan Piasecki
Maria Dmochowska
biskup Józef Rozwadowski
Jerzy Kropiwnicki
Andrzej Słowik
mec. Karol Głogowski
Stefan Miecznikowski SJ
Leszek Moczulski
Lech Wałęsa
Janusz Kruk
Andrzej Ostoja-Owsiany
Grzegorz Palka
Jacek Bartyzel
Małgorzata Bartyzel
Wiesław Urbański
Andrzej Kryże
Grzegorz Przemyk
ks. Jerzy Popiełuszko
Rachela Auerbach (Aniela Dobrucka)
Józef Zelkowicz
John Daniels
more...
less

Collection:

Świadkowie Epoki

Keywords:

urodzeni w 1964 r.
Akademia Medyczna w Łodzi
Stowarzyszenie PAX
Komitet Obrony Robotników
wydawnictwa niezależne
drugi obieg
literatura drugiego obiegu
SB
PRL
lata 70
lata 80
Związek Młodych Narodowców im. Józefa Piłsudskiego
strajk
NZS Niezależnie Zrzeszenie Studentów
Niezależne Zrzeszenie Uczniów Szkół Średnich w Łodzi
zakład karny w Łęczycy
więzienie w Łęczycy
internowanie, aresztowanie
Wydział Prawa
Uniwersytet Łódzki, NSZZ „Solidarność”
Konfederacja Polski Niepodległej
organizacja polityczna
mataczenie
tajny współpracownik TW
MO Milicja Obywaterlska
tajna Regionalna Komisja „S” Ziemi Łódzkiej
Ruch Młodej Polski
młodopolacy
Porozumienie Centrum
Platforma Obywatelska
śmierć Grzegorza Przemyka
śmierć Jerzego Popiełuszki
pogrzeb
spektakl Rachela
Teatr Studio
Wielka Szpera w getcie łódzkim
Żydzi
getto
Makkabiada
stosunki polsko-izraelskie
stosunki polsko-żydowskie
more...
less

Material:

Film

Object collections:

Last modified:

Jun 17, 2020

In our library since:

Jun 17, 2020

Number of object content hits:

0

All available object's versions:

https://archiwum.instytutpileckiego.pl/publication/4273

Show description in RDF format:

RDF

Show description in OAI-PMH format:

OAI-PMH

Edition name Date
Papis Jarosław Jun 17, 2020

This page uses 'cookies'. More information