Zębrowska Eugenia cz. 1

Świadkowie Epoki

IP/DF/SE/0404

7 listopada 2016

0:09

Eugenia Zębrowska z d. Maliszewska, mieszkająca w Rytelach-Wszołkach od 1930 r. W jej domu znalazło schronienie trzy osoby pochodzenia żydowskiego. Opowiada o budowie obozu zagłady w Treblince oraz o transportach do obozu.

[00:00:08] Autoprezentacja boh. urodzonej w 1930 r. we wsi Rytele-Wszołki. Przedstawienie rodziców: Janiny i Stanisława Maliszewskich. Ojciec urodził się w 1904 r., matka w 1908. Boh. miała trójkę rodzeństwa.
[00:01:06] „Życie przed wojną to kwitło w harmonii i w zażyłości z Żydami i z tymi wiejskimi i z tymi w Kosowie”. Żydzi byli fachowcami, krawcami, szewcami, kowalami, młynarzami. We wsi mieszkała Lejbowa, krawcowa.
[00:01:46] W czasie okupacji niemieckiej niedaleko była granica z ZSRR, szły tam grupki Żydów od strony Siedlec. Nad Bugiem na kolonii mieszkali: Stanisław Karwacki, Jan Adamski z synami Janem i Stanisławem, Żurawska z dwoma synami Wacławem i Stanisławem. Chłopi mieli łódkę i przewozili ludzi na drugą stronę. Początkowo Niemcy tego nie zabraniali, ale później Żydów nie puszczano.
[00:03:00] Ludzie mówili o obozie w Treblince. Początkowo zabrano tam Żydów fachowców z różnych dziedzin, żeby pracowali, „ich co dwa tygodnie, widać ich tam źle nie traktowali, przywozili tu do żonów i do dzieci, ale później jak tam wybudowali baraki, no to i zabrali żony i dzieci”.
[00:04:18] Gdy obóz miał być likwidowany, fachowcy: krawcy, szewcy, którzy „boty aleganckie robili” zostali pobici, „skrwawili ich i kazali spodnie pospuscać na kostki i gnali ich na śmierć”. W grupie była żona szewca Lepki „z dzieciami”, mąż kazał jej uciekać, Lepkowa uciekła, ale dzieci nie chciały zostawić ojca. Lepkowa ukryła się w gospodarstwie Stanisława Wróbla, właściciel zrobił jej kryjówkę w chlewie, z drugiej strony można było odchylić deski „i zbryknąć”. Lepkowa była tam dwa tygodnie, raz dziennie dawano jej jeść, „aby z głodu nie umierła”. Był przednówek i chłopi nie mieli żywności – kontyngenty dla Niemców. Potem Lepkowa przeniosła się do Emilii i Franciszka Dąbrowskich. Pewnego dnia przyjechali Niemcy – zachowanie gospodyni, ocalenie życie Lepkowej, która po wojnie wyjechała do Izraela. [+]
[00:07:13] Transporty do Treblinki: „tam okropecne wagony szli”. Na każdym wagonie była budka, w której siedział Ukrainiec „i jak kto zbrykiwał, to strzelał”. Pewnego dnia boh. siedząc na polu naliczyła 60 wagonów. Innego dnia, gdy boh. wracała z odpustu w Prostyniu, na stacji w Treblince stał „okropny pociąg z Żydami”, boh. przyszła do domu zapłakana. Do obozu furmankami dowożono brukiew, kartofle – grająca muzyka. „[…] jak się palili w Treblince te Żydzi, to nie można było po zachodzie słońca i rano z rosą wyjść, nos trzeba było zatykać. Mnie głowa rozbolała, […] mnie wymioty wzięli takie okropne, ten jakiś taki smród z dymem, że nie do zniesienia. To u nas tak było”. [+]
mehr...
weniger

Dąbek Agnieszka

Melka Przemysław

Instytut Pileckiego

Film