Turbiarz Stefania

Świadkowie Epoki

IP/DF/SE/0611

25 kwietnia 2019, Starachowice

01:07:00

Stefania Torbiarz z d. Socha (ur. 1923, Skierbieszów) w listopadzie 1942 została wysiedlona z rodziną ze Skierbieszowa. Po pobycie w obozie przejściowym w Zamościu trafiła do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Pracowała w fabryce zbrojeniowej pod Berlinem. Przeżyła „marsz śmierci” z Sachsenhausen, wyzwolona przez wojska amerykańskie pod Schwerinem.

Streszczenie relacji (UWAGA: czasy wg plików oryginalnych, a nie zmontowanej relacji!) PLIK 658A1869 [długość nagrania 1’23”] [00:00:15] Bohaterka urodziła się w Skierbieszowie k. Zamościa i tam mieszkała do wojny.
PLIK 658A1870 [długość nagrania 29’49”] [00:00:55] W 1942 r. Niemcy wysiedlili mieszkańców i wywieźli do Zamościa, skąd po trzech tygodniach trafili do Oświęcimia. Droga do Auschwitz, gdzie trafili: siostra, szwagier, dwóch braci boh. Przyjęcie do obozu: ogolenie głów, rozebranie do naga – wstyd, mycie, ubranie w pasiaki, bieg do baraków. Zimno. Pobudka o 5 rano (gwizd), apel od 6 do 8 rano, liczenie, praca w polu, kopanie rowów, droga 8 km, rozbiórka domów, odmrożone nogi, noszenie umarłych współwięźniów. Orkiestra grała przy bramie przy powrocie do obozu. Głód. Żniwa: zboże, rzepak. Pobicie przez kapo, pomoc koleżanek. Koszmar codziennego życia. Pobita – uderzona w twarz za picie deszczówki.
[00:12:24] Ewakuacja („marsz śmierci”) obozu Sachsenhausen pod koniec wojny (kwiecień 1945). Pokonywanie 40 km dziennie, koszmar drogi, noclegi na polach. Jedzenie surowych ziemniaków, przydrożnego szczawiu i trawy, łubinu, jęczmienia. Nad głowami latały amerykańskie samoloty, strzelały do niemieckich strażników.
[00:16:03] Wyswobodzenie przez Amerykanów w Schwerinie. Radość i wzruszenie, aresztowanie obozowych strażników.
[00:21:06] Robactwo w Auschwitz - wszy, pchły, szczury, tyfus (42 st. gorączki). Uratowana przed spaleniem przez „Zosię z Krakowa”.
[00:22:15] Wywieziona do pracy w fabryce pod Berlinem, gdzie produkowano części do samolotów. Kradzież kaszy. Warunki sanitarne w obozie. Bombardowanie Berlina, bombardowania obozu przez Rosjan, pożar baraku, boh. wyskoczyła z drugiego piętra, udało jej się zdobyć pasiak. Rabowanie sklepów, nasycenie pierwszego głodu, boh. jadła suchary, żeby się nie przejeść. Radość zwycięstwa. Ludzie umierali z przejedzenia. Zupa z brukwi – najlepsza przez całe życie. Szczury zjadały ludzi w Oświęcimiu.
PLIK 658A1871 [długość nagrania 28’27”] [00:00:48] Głód w obozie, umieranie z głodu, zabieranie jedzenia zmarłym więźniarkom, transporty kierowane do komór gazowych, zupa ze starych pokrzyw z robakami. 60-letni esesman, weteran frontowy, przydzielił boh. skrycie dodatkową porcję zupy i zakopał dla niej po cichu kawałek chleba.
[00:05:30] Powrót – marsz po pracy do obozu, odliczanie więźniów przeznaczonych do gazu: co dziesiąta, ten esesman raz ją pominął w wyliczaniu, palenie ludzi - wstrząsający opis dymu, opowieść Żyda, który spalił całą swoją rodzinę. Iskanie wszy.
[00:08:28] Kąpiel w wannie z płynem [pestycydem] w październiku.
[00:09:30] Wszechobecny głód: „byłabym trupa gryzła”. Kasza na obiad – udało jej się zjeść dwie porcje – najadła się tak, że dostała niestrawności.
[00:11:17] Bohaterka straciła w obozie dwóch braci – jeden spalony (14 lat), drugi zmarł z głodu. Ciągły strach przemoc, tortury.
[00:12:46] Samobójstwa – więźniowie rzucali się na druty ogrodzenia pod napięciem, szczególnie Żydzi „szli na druty”.
[00:12:50] – [00:14:50] Dygresja nt. obecnego stanu zdrowia.
[00:16:10] Euforia po wyzwoleniu obozu, gorączka po zjedzeniu surowych ziemniaków, boh. straciła przytomność od tej gorączki. Jedzenie od Amerykanów.
[00:18:04] Lubeka – odzyskiwanie życia, spacery, zapoznanie z mężem na potańcówce, ślub w Lubece. Wyjazd do Polski, do Starachowic, skąd pochodził mąż. Rodzice przeżyli wojnę na wolności, boh. przetrwała Oświęcim razem z siostrą. Siostra była tak wycieńczona, że już leżała na stercie ciał do spalenia.
[00:20:42] Scena uratowania przed spaleniem siostry boh. – odczytano Niemcowi list córeczki do matki – to ją uratowało.
[00:23:20] Nazwisko panieńskie Socha, bracia Józef i Edward, szwagier Popik.
[00:23:58] Boh. pokazuje numer obozowy, nauka na pamięć po niemiecku, wywoływanie numerów na apelu, tatuowanie numerów.
[00:25:38] Złapanie i pokazowe zamordowanie uciekinierów z Auschwitz, „polnische Schweine”.
[00:26:59] Strach i ukrywanie się na początku wojny koło w Zamościa – kryjówka w cuchnącym sianie. Wielokrotnie w ten sposób uniknęła łapanki. Wpadła, kiedy przyszli nocą do domu – zabrali całą rodzinę.
PLIK 658A1872 [długość nagrania 8’27”] [00:00:10] Śmierć głodowa starszego brata Józefa – wzruszające wspomnienie.
[00:01:41] Rozszabrowany majątek po powrocie do domu – matka rozpoznawała swój dobytek w domach sąsiadów folksdojczów.
[00:03:25] Powrót do Polski, przyjazd do Starachowic, odwiedziny u rodziców pod Zamościem.
[00:04:52] Bezsenność, nieraz śni jej się, że ją zabierają do Oświęcimia.
[00:06:10] Spotkanie po latach z córką sąsiada, który też był w Auschwitz. more...
less

Kosierkiewicz Dorota

Pęczalski Krzysztof

Film