Ryszard Tomaszewski (ur. 1951, Gościno) w latach 70. w ramach zasadniczej służby wojskowej służył w Marynarce Wojennej na ORP „Warszawa”. Był członkiem komisji zakładowej podczas strajku w sierpniu 1980 w Zakładzie Maszyn Lampowych Te-Pro w Koszalinie. Od listopada 1982 roku do lutego 1983 roku przebywał w Wojskowym Obozie Internowania w Chełmnie.
[00:00:20] Boh ur. 13 lutego 1951 r. w Gościnie (pow. Kołobrzeg). Szkoła średnia w Kołobrzegu. W 1967 r. przeprowadzka rodziny do Koszalina. Praca zawodowa od 1968 r. do emerytury w Zakładach Budowy Maszyn Lampowych (jako ślusarz, kontroler jakości, tokarz, frezer, serwisant urządzeń) przekształconych w Zakład Techniki Próżniowej Tepro S.A. Przynależność w Związku Zawodowego Metalowców (CRZZ). Po powstaniu NSZZ „Solidarność” działalność w komisji zakładowej.
[00:03:26] Dbanie o interes zakładu i ludzi, kolportaż prasy podziemnej z miasta. Krzysztof Stachowicz wpadł, wioząc prasę. Boh. woził bibułę autem służbowym. Prężna komisja zakładowa, m.in.: Paweł Michalak (przewodniczący regionu), Grzegorz Stachowiak, Henryk Foremny, Elżbieta Potrykus – wielu zmuszono do wyjazdu za granicę.
[00:06:31] Dyrektor Mytko współpracował z SB, nie zdołano go usunąć, nie wszyscy działacze komisji zakładowej znaleźli się na liście do internowania. Boh. był wtedy w czynnej służbie w Marynarce Wojennej, przydział do WSW.
[00:09:10] Wezwanie do obozu internowania w Chełmnie, także dla innych kolegów z zakładu. Przyjazd do jednostki, przydział starych butów i ubrań, zakwaterowanie, codzienne straszenie i zakazy, przeniesienie do obozu nad Wisłą na Kępie Panieńskiej, do namiotów – przez 3 miesiące od listopada [1981] do lutego [1982]. Codziennie praca łopatą, przebieg dnia.
[00:12:01] Głodówki, poczta polowa, zakaz odwiedzin. Odwiedziny żon. Zakaz wyjazdu na pogrzeb babci. Dowódca plutonu por. Stanisław Tarnowski - „ludzki człowiek”.
[00:17:11] Po 3 miesiącach przejazd do Terespola pod Toruniem, pociąg do Gdańska. Przejście do kościoła św. Brygidy. Kolega Tadeusz Lipiński. Pomoc por. Tarnowskiego w przemyceniu z więzienia pieczątek i kopert obozowej poczty polowej. [+]
[00:21:31] Powrót do zakładu, trudności z awansowaniem i podwyżkami do 1989 r. Emerytura po 39 latach.
[00:23:02] Rodzice: Jan i Czesława dd.Barska, dziadek [ze strony matki] był partyzantem, ps. „Brona” [„Wrona”?], działał w rejonie Radomska. Ojciec w momencie wybuchu wojny mial 9 lat. Babcia zabrana do obozu za nielegalny handel, dziadek do końca wojny zajmował się ojcem i stryjem-bliźniakiem. Mieszkali w Golinie, dziadek miał prywatną orkiestrę. Wejście Armii Czerwonej – rozstrzelanie dziadka na oczach synów. Przywiezienie babci do Spławia przez Amerykanów. [+]
[00:26:06] Dziadek ze strony mamy działał w partyzantce koło Radomska, organizował zaopatrzenie. Mama mieszała zacier na bimber. Po wojnie obie rodziny przyjechały na Ziemie Odzyskane, ślub rodziców. Ojciec pracował na kolei w Gościnie, potem w Koszalinie, mama pomagała dziadkom w gospodarstwie. W Koszalinie zaczęła pracować w mleczarni. Niemcy na Ziemiach Odzyskanych – poprawne stosunki w Gościnie, „po ludzku”. Większość Polaków napłynęła tam z Polski centralnej („z centrali”).
[00:29:09] Ukraińcy przesiedleni w ramach „Akcji Wisła” zamieszkiwali 3 wsie: Charzyno, Ząbrowo, Ołużna, chodzili razem z boh. do szkoły w Kołobrzegu. Poprawne stosunki, ciocia pochodzenia ukraińskiego. Kołobrzeg był spokojnym miastem. W Gościnie dużo prywatnych gospodarstw w końcu lat 50. Zmuszanie do wstępowania do spółdzielni rolniczych. Przymusowe kontyngenty. Dziadek cały dobytek oddał do spółdzielni, w jego domu mieściło się biuro spółdzielni. Po upadku spółdzielni dziadek musiał odbudować cały majątek. Dzieła Lenina i książki propagandowe znalezione na strychu. Gospodarze po rozwiązaniu spółdzielni gospodarowali na własną rękę.
[00:33:15] Rok 1968 – wkroczenie wojsk [Układu Warszawskiego] do Czechosłowacji. Odmowa wstąpienia do PZPR, agitator Mieczysław Trzciński. [+]
[00:38:04] Grudzień 1970 z perspektywy żołnierzy – boh. był w Centrum Szkolenia Marynarki Wojennej w Ustce, odwołanie uroczystej przysięgi, przysięga polowa. W styczniu uspokojenie sytuacji – przeniesienie na okręt ORP „Grom”w Gdyni.
[00:42:00] ORP „Warszawa” – tajny okręt poradziecki, miał wyrzutnie rakietowe. Boh. jako mechanik robił przeglądy. Rozmowa z oficerem politycznym, list z domu. Wizyta ojca. „Zarzut” posiadania rodziny za granicą – przeniesienie na ORP „Grom” – otrzymany po wojnie w darze od Anglików. Kurs do Narwiku, by rzucić wieniec ku pamięci poległych w bitwie. Ucieczka za burtę 3 żołnierzy. Dwaj dostali po 12 lat za dezercję, trzeci został w Niemczech. „Rodziną za granicą” była wiekowa kuzynka babci z Francji. [+]
[00:50:58] W jednostce obowiązkowe oglądanie „Dziennika telewizyjnego” o 19.30, zajęcia polityczne, nakłanianie do wstępowania do PZPR. Strajki sierpniowe 1980 r. – organizowanie się w zakładzie, sprowadzanie ulotek, kontakt z działaczami z Gdańska i Szczecina. Tymczasowa Komisja Koordynacyjna (TKK).
[00:53:15] Trudne rozmowy z dyrektorem Mytko. Wprowadzenie stanu wojennego, samochody opancerzone jadące w kierunku Koszalina. Zakaz działalności „S” w zakładzie – spotkania w mieszkaniach albo w kurii biskupiej i kościołach. Spotkania z aktorami.
[00:56:33] W Chełmnie podczas głodówki wmuszanie jedzenia. Głodowano 4-5 dni. Paczki żywnościowe na święta. Warunki bytowe w obozie. Trudne momenty kryzysowe.
[01:00:32] Chorzy w jednostce. Smutna wigilia. Śmierć Breżniewa – radość. Zakaz modlitwy, śpiewów kościelnych, praktyk religijnych. Postawienie krzyża w namiocie, potem drugiego – oba rozkazano rozebrać.
[01:04:03] Przerażenie po śmierci księdza Jerzego Popiełuszki. Msze solidarnościowe za ojczyznę – w katedrze i kosciele podwyższenia św. Krzyża, ks. Kapusta. Manifestacja w 1982 r. – ucieczka przed milicją do mieszkania nieznanego mężczyzny, byłego akowca. [+]
[00:07:46] Obowiązkowy udział w pochodach 1-majowych, czyny społeczne w pierwszych latach pracy. Kolportaż książek i prasy drugiego obiegu.
[01:10:50] Przemiany Okrągłego Stołu można było pociągnąć dalej. Boh. zaangażował się w kampanię przed wyborami 4 czerwca w zakładzie pracy – na rzecz Komitetu Obywatelskiego.
more...
less
Pilecki Institute Library in Warsaw
ul. Sienna 82
Mon - Fri 8:00 - 16:00
(+48) 22 182 24 75
Reading Room of the Augustów Branch of the Pilecki Institute
ul. 3 Maja 16
Tue, Thu 09:00 - 16:00
(+48) 502 461 075
Berlin Branch of the Pilecki Institute
Pariser Platz 4a
Tue - Fri 10:30 - 17:30
(+49) 30 275 78 955
New York Branch of the Pilecki Institute
92 Greenwich Street
Mon - Fri 10:00 - 16:00
(+1) 917 655 9918
This page uses 'cookies'. More information
In the Pilecki Institute Archives we gather and make available digital versions of various documents. All of them describe the fates of Polish citizens who experienced two totalitarianisms – the German and the Soviet – in the 20th century. We acquire digital copies of documents held by numerous domestic and foreign institutions: the Bundesarchiv, the United Nations Archives, the British National Archives and the Polish State Archives. In this way we are building a knowledge base and a hub for comprehensive research on the Second World War and the dual occupation of Poland – for scholars, journalists, people of culture, families of the victims and witnesses to the crimes, as well as all history enthusiasts.
Our website archiwum.instytutpileckiego.pl presents a complete collections catalog. They can be easily navigated thanks to the full-text search engine and descriptions attached to all items. Access to the content is possible only at the reading rooms of the Pilecki Institute’s Library in Warsaw and Berlin, where our employees help with general inquiries regarding the collections, help users navigate our online catalogs, and enable access to materials subject to availability restrictions.
Some documents, such as those from the Bundesarchiv or the KARTA Center, are subject to restrictions resulting from agreements between the Institute and the transferring institutions. After arriving at the Library, visitors must sign relevant declarations granting access to documents exclusively on site. Information on access restrictions is included in the Library’s regulations. Before the visit, we encourage you to familiarize yourself with the scope and structure of our archival, library and audio-visual resources, as well as with the visiting rules and regulations concerning the use of the collections.
Everyone interested in using our collections is invited to the Pilecki Institute Library in Warsaw and the Reading Rooms of the Augustów, Berlin and New York Branches. Their contact details can be found here. Remote access to some materials from the Pilecki Institute Archives is also possible. We also ask that you read the rules for visiting and accessing the collections in advance.
Please read the privacy policy. Using the website is a declaration of an acceptance of its terms.