Frydel Jerzy
Jerzy Frydel (ur. 1935, Zebrzydowice) – ojciec Adolf był legionistą, który walczył m.in. w 1915 r. nad Nidą, matka zajmowała się domem. Ojciec pracował w służbie celnej najpierw w Zebrzydowicach, a następnie w Felszytnie. Przed wojną rodzina przeniosła się do Lwowa, gdzie ojciec rozpoczął pracę w Głównym Urzędzie Celnym. 10 lutego 1940 r. pan Jerzy jako 5-letnie dziecko został deportowany wraz z matką i młodszym bratem (ojciec został aresztowany tydzień wcześniej przez NKWD) do Omska, skąd po roku przenieśli się do Aktiubińska w Kazachstanie. Rodzina powróciła do Polski we wrześniu 1946 r. i osiadła w Strzelcach Świdnickich, gdzie mieszkali repatriowani z Felsztyna dziadkowie ze strony matki. Jerzy Frydel skończył szkołę podstawową w 1951 r., a następnie przeniósł się do Wrocławia, gdzie ukończył technikum energetyczne w 1954 r. Następnie wyjechał do Poznania, gdzie odbył służbę wojskową w latach 1955-1956. Po powrocie do Wrocławia rozpoczął pracę w Zespole Elektrociepłowni we Wrocławiu, gdzie przepracował blisko 40 lat.
more...
less
[00:00:07] Autoprezentacja boh. urodzonego w woj. lwowskim w rodzinie o tradycjach patriotycznych – ojciec walczył w szeregach Pierwszej Brygady.
[00:00:35] W 1939 r. rodzina mieszkała we Lwowie, ojciec pracował w Głównym Urzędzie Celnym. Po wybuchu wojny rodzina wyjechała do Felsztyna, skąd pochodzili rodzice. 3 lutego 1940 r. aresztowano ojca, który został potem rozstrzelany w Bykowni. Współczesna wizyta boh. w Bykowni.
[00:03:29] Data urodzin boh. i młodszego brata. Rodzina żony boh. została deportowana z Wileńszczyzny.
[00:04:33] Deportacja 10 lutego 1940 r. – wyjazd saniami na stację kolejową w Starym Samborze. Po dwóch tygodniach transport dotarł do Omska – tu matka z synami przebywała przez rok, po amnestii wyjechała do Kazachstanu, gdzie pracowała w kołchozie. W posiołku mieszkały trzy polskie rodziny.
[00:07:08] Boh. z kolegami polował na susły w stepie – metody polowania, suszenie mięsa na zimę, szycie ubrań ze skórek. Rodzina mieszkała razem z Kazachami. Wyjazd do Aktiubińska, gdzie matka pracowała w spółdzielni krawieckiej. Boh. z bratem sprzedawali wodę na targowisku. Kradzieże jedzenia. Podczas pobytu w kołchozie boh. podkradał kawony. [+]
[00:12:40] Gdy Armia Czerwona podjęła działania ofensywne, zesłanki zaczęły przygotowywać się do powrotu do Polski – suszenie chleba. Jeden z zesłańców oszukał kobiety, zbierając od nich ostatnie precjoza, za które obiecywał żywność na drogę. Powrót do kraju – matka miała siostrę w Przemyślu i tu rodzina wysiadła z transportu. Z powodu braku pracy matka wyjechała do rodziców, którzy mieszkali w Strzelcach Świdnickich.
[00:15:45] W 1948 r. matka zmarła – boh. i brata wychowywali dziadkowie. Boh. ukończył szkołę powszechną w Strzelcach, a potem wyjechał do technikum energetycznego we Wrocławiu. Jako sierota mieszkał w internacie. Po ukończeniu szkoły dostał nakaz pracy do Energopomiaru Gliwice i budował elektrownię w Koninie. Po powrocie do Wrocławia zatrudnił się w elektrociepłowni, w której pracował do emerytury. Boh. należy do Związku Sybiraków.
[koniec samodzielnej narracji, początek wywiadu – świadek odpowiada na pytania]
[00:19:22] Przedstawienie rodziców: Marii i Adolfa. Matka przed wojną zajmowała się domem. Po aresztowaniu ojca rodzina nie miała o nim żadnych wieści. W 2012 r. IPN zawiadomił boh. o wynikach śledztwa w sprawie ojca. Wracając z zesłania boh. miał jego ordery, ale matka kazała mu się ich pozbyć – boh. wyrzucił krzyż Virtuti Militari, ale zachował Krzyż Niepodległości.
[00:22:26] Poszukiwania ojca przez Czerwony Krzyż. Boh. przywiózł z Bykowni ziemię, która złożył w rodzinnym grobowcu na cmentarzu w Strzelcach Świdnickich. Dziadek miał przed wojną przedsiębiorstwo budowlane i po przyjeździe na Ziemie Zachodnie pracował przy odbudowie Dolnego Śląska.
[00:25:05] Praca w energetyce. Boh. nie mówił w pracy o swojej przeszłości – wizyta w Felsztynie, współczesne wykorzystanie budynku, który należał do dziadka. Boh. spotkał szkolną koleżankę swojej matki.
[00:28:53] Podczas pobytu na zesłaniu boh. nic nie wiedział o zbrodni katyńskiej. Rodzina dostała jedną paczkę z babci.
[00:30:32] Nazwisko ojca figuruje na Ukraińskiej Liście Katyńskiej. W marcu 1940 r. aresztowano siedem osób w miasteczku, m.in. ojca, komendanta policji, starostę i sędziego – o żadnej z tych osób nie było wiadomości. Dopiero w 2012 r. boh. dowiedział się, gdzie ojciec zginął.
[00:33:33] Wywózka 10 lutego – droga saniami na stację w Starym Samborze. Warunki w wagonie podczas podróży na zesłanie i podczas drogi do Polski. Śmierć w wagonie podczas deportacji – pochówek przy torach.
[00:36:54] Matka pracowała w mleczarni i czasem przynosiła mleko. Wróżenie Kazaszkom, których mężowie byli na froncie – jedzenie za wróżby. Poszukiwanie cebulek rosnących w stepie oraz łowienie przez dzieciaki ryb w rzece. Boh. chodził do ogrodów, by kraść warzywa i arbuzy. Żywność za pracę. Matka nie przyjęła radzieckiego paszportu i siedziała kilka dni w areszcie, w tym czasie boh. z bratem nie dostali jedzenia. Rodzina wróciła do Polski w 1946 r. [+]
[00:43:24] Boh. poszedł do szkoły podstawowej w Strzelcach Świdnickich. Po śmierci matki brat trafił do domu dziecka w Świdnicy, a boh. wyjechał do szkoły we Wrocławiu – stypendium socjalne. Spotkania z bratem w domu babci w Strzelcach.
[00:45:07] Boh. zaczął studia na Politechnice Wrocławskiej – powody, dla których ich nie ukończył.
[00:47:13] Wiadomość o amnestii – przyjazd księdza, który odprawił mszę. Zmiana nastawienia Rosjan do Polaków. Boh. bawił się z miejscowymi dziećmi. W Aktiubińsku boh. z bratem sprzedawali wodę na targu, a za zarobione pieniądze kupowali chleb. Matka przynosiła zupę z pracy.
[00:49:50] Boh. przyjechał do Wrocławia w 1951 r. – ruiny miasta. Młodzież odgruzowywała ulicę, przy której była szkoła. Podczas zabawy granatem zginęło dwóch uczniów technikum. Zadowolenie z wybranej drogi zawodowej.
[00:53:15] Energetyka nie mogła strajkować, ale pracownicy należeli do Solidarności. Żona wpuściła do domu dwóch chłopaków, którzy uciekali przed ZOMO podczas starć na ulicy Legnickiej.
more...
less
See similar materials in the "Chronicles of Terror" testimonies database: