Szkutnik Tadeusz cz. 4

Świadkowie Epoki

IP/DF/SE/2165

11 września 2025, Augustów

2:05

Tadeusz Szkutnik (ur. 1932, Augustów) wychował się w Augustowie, gdzie spędził większość życia i mieszka do dzisiaj. W 1950 roku ukończył zawodową szkołę mechaniczną w Augustowie i zgłosił się do Marynarki Wojennej. Służył jako drenażysta na okręcie podwodnym „Sęp”, jednak planowaną zawodową karierę wojskową uniemożliwił mu uraz bębenka w uchu. W latach 1953-56 pracował przy budowie Nowej Huty, a w latach 1956-59 w Giżycku jako mechanik na statku wycieczkowym i na holowniku. Potem przeniósł się do Augustowa, gdzie rozpoczął pracę na statku wycieczkowym „Serwy”. W 1993 roku przeszedł na emeryturę w stopniu kapitana. W 1961 roku ożenił się z Marią Rewers (zm. 2011), rok później urodził się ich syn Marek (zginął tragicznie w 1994).

[00:00:10] Boh. przyjechał do Giżycka, chciał pływać i zgłosił się do personalnego. Pokazał mu dokumenty mechanika mata z Marynarki Wojennej – zakwaterowanie na barce. Wspomnienie rozmowy z bosmanem, który chciał go zniechęcić do pracy – technika korzystania z toalety na zanurzonym okręcie podwodnym. Boh. został pomocnikiem mechanika na statku pasażerskim „Chopin”. Załogę stanowili Niemcy, kapitanem był Horst Nagiel, a mechanikiem Otręba – wiedza techniczna boh.
[00:06:52] Pływano po jeziorze Niegocin i do Mikołajek. Boh. zamustrował się jesienią, a zimą nie pływano [statkiem pasażerskim], więc pracował przy czyszczeniu zęz na holowniku – spowodowanie pożaru, który udało się ugasić. Wyjazd do Wrocławia na kurs wyciągania obiektów – powojenne zniszczenia miasta. Na kursie było ponad 40 mężczyzn. W czasie wykładów boh. rysował na okładce twarz prowadzącego, a ten na egzaminie chciał zobaczyć rysunek. Boh. dobrze zdał egzamin, ale nie dostał świadectwa. Po powrocie do Giżycka dowiedział się, że wiosną popłynie holownikiem do Augustowa. Zimę spędził pracując w warsztacie, mieszkał w tym czasie na stancji.
[00:17:52] Wiosną przyjechał kapitan, boh. został drugim mechanikiem, pierwszy musiał mieć maturę. Trasa do Augustowa: jezioro Niegocin, Pisa, Narew, Biebrza. Gdy zabrakło jedzenia, boh. zapytał Józefa Dytkowskiego, czy może spuścić beczkę paliwa i sprzedać je miejscowemu chłopu. Ormowiec Dytkowski początkowo był przeciwny, potem się zgodził i za uzyskane pieniądze kupiono żywność. Dopłynięto wieczorem do pierwszej śluzy – oczekiwanie na zebranie wody, dopłynięcie do Augustowa. Wspomnienie kłopotów z wypróżnianiem po jedzeniu samego chleba. [+]
[00:26:25] W Augustowie dyrektorem Żeglugi był Zbigniew Zdrodowski, stary partyzant. Holownik skierowano do ciągnięcia tratew, które stały w Mikaszówce. Gdy tam dopłynięto, był już retman i flisacy – organizacja pracy, wspomnienie pięknego jeziora Mikaszewo i drogi do Perkucia przez śluzy Paniewo, Gorczyca, Swoboda. Specyfika pracy na głośnym holowniku. Za śluzą Swoboda wypłynięto na jezioro Studzieniczne, a za śluzą w Przewięzi na jezioro Białe – dotarcie do Lipowca, tu drewno zabierano z wody. Paliwo tankowano w Augustowie.
[00:32:46] Kapitan żeglugi śródlądowej Roszkowski pływał już przed wojną, mechanik Lipski przed wojną pływał na holowniku i opowiadał o rejsach do Grodna. Niedługo po ślubie i narodzinach dziecka bolszewicy wywieźli go na Syberię. Boh. robił domowe wino z winogron, miał też aparaturę do samogonu – popijanie z Lipskim, który nie chciał opowiadać o Syberii.
[00:35:33] Z Gdańska Oliwy przyprowadzono nowy statek pasażerski „Serwy”. Boh. wezwano do kierownika i zaproponowano mu pracę mechanika na „Serwach”, Lipski wolał pracę w warsztacie. „Serwy” miały dobry czołgowy silnik, boh. miał na rufie swoją kabinę i nowy mundur – zaproszenia od turystów do wypicia kieliszka wódki. Gdy schodził z pokładu podpity, to przepływał wpław rzekę przed powrotem do domu. Żona Marysia wiedziała, kiedy statek dobijał do brzegu, widziała to z okna mieszkania. Pewnego dnia impreza na pokładzie przeciągnęła się i żona nie chciała go wpuścić go domu, więc przespał się na statku. [+]
[00:41:12] Kapitanem był Wacław Zackiewicz. Pewnego dnia na jeziorze Białym koło Yacht Clubu usłyszano sygnał „człowiek za burtą”, zobaczono wywróconą żaglówkę i trzy osoby w wodzie. Udało się uratować rozbitków – alkohol na rozgrzewkę. Uratowany mężczyzna był pułkownikiem, wyrażał potem wdzięczność za uratowanie rodziny dobrymi posiłkami. Kwestia otrzymanej nagrody. Boh. pływał na „Serwach” przez 20 lat. [+]
[00:46:00] Warszawa dała bliźniaczy statek „Sajno”, boh. nie chciał się tam przenosić. Boh. zdawał egzamin w stolicy na pierwszego mechanika, a kolega Fijołek na kapitana – temat na egzaminie, uzyskanie patentu. W tamtym czasie Augustów podlegał pod Żeglugę Warszawską, to było lepsze niż podleganie pod Giżycko. Po zdaniu egzaminu boh. dostał trochę większą pensję.
[00:49:52] Łomża chciała organizować wycieczki do Ostrołęki i tam skierowano „Serwy” – zaopatrzenie statku w węgiel, rzeczy na handel z miejscowymi. Statek miał odkrywaną sterówkę i mógł przepłynąć pod mostem – technika zastosowana do zwiększenia zanurzenia. Drugim statkiem na tym akwenie były „Bełdany” z Giżycka. Kapitan „Bełdan” zalecał się do córki sklepowej. Dziewczynę upito, a potem odniesiono pod drzwi domu, to zdarzenie zepsuło opinię marynarzom, którzy musieli zmienić sklep.
[00:56:37] Pływano z wycieczkami do Ostrołęki. Tam mieszkano w hotelu – wspomnienie spotkania ze strażakami. Sprawa kradzieży dzwonu z „Serw”. W Wojciechowicach był duży zakład, który zwiedzały wycieczki – trudności w żegludze. Z powodu niskiej wody wrócono do Augustowa.
[01:01:30] Boh. ożenił się mając 29 lat. Lubił chodzić na majową mszę świętą, pewnego dnia zauważył ładną dziewczynę i pomyślał, że chciałby ją za żonę. Babcia poprosiła, by poszedł z nią do jej brata, wuja Polkowskiego. W czasie uroczystości rodzinnej dziewczyna, którą wypatrzył w kościele podawała do stołu – zapoznanie młodych. Boh. odprowadził Marysię do domu na ul. Kasztanową i zaprosił ją na zabawę do koszar. Dziewczyna pochodziła z zamożnej rodziny – odwiedziny u przyszłych teściów. Najpierw wzięto ślub cywilny. Ślub kościelny był w Wielkanoc, przyjęcie weselne zrobiono w domu – trudności lokalowe. Po weselu boh. wrócił na holownik i spławiał drewno. Żona pracowała w fabryce obuwia. Po weselu zostało dużo jedzenia – słowa teściowej.
[01:18:15] W tamtym czasie budował się blok mieszkalny dla pracowników Żeglugi. Pewnego dnia boh. miał gorączkę, a teść poprosił, by wyrzucił gnój. Boh. chciał to zrobić rano – nieporozumienia w rodzinie. Boh. przeprowadził się wraz z żoną i synem Markiem do kolegi Heńka – warunki, zjedzenie śledzi przez szczury, zakaz słuchania radia. Przeprowadzka do domu babci i Mili, niedługo potem przeniesiono się do bloku. Gdyby boh. miał dwoje dzieci, to dostałby dwa pokoje, z jednym dzieckiem dostał kawalerkę. Potem żona z okna widziała, że „Serwy” przypłynęły.
[01:24:20] Teść był bogatym człowiekiem, miał dwie fermy kur nad kanałem. Drób wywożono do ubojni do Suwałk, wcześnie rano boh. i żona ładowali kury do samochodów – zachowanie teściowej. Drób wywożono co sześć tygodni. W czasach Gierka boh. postanowił zbudować dom, od matki dostał kawałek działki. Sąsiad z bliźniaka, Dobrowolski, był nauczycielem i należał do partii – nieprawidłowości w postawionej przez niego części domu. Boh. wziął pożyczkę na budowę – wizyta w knajpie z innym sąsiadem, który też dostał pieniądze z banku, znajomy chciał go okraść, ale to mu się nie powiodło – przebieg akcji.
[01:35:08] Brat cioteczny Marian [Maksimowski] był oficerem – wspomnienie chęci wstąpienia do wojska i powód, dla którego boh. nie został przyjęty.
[01:37:00] Przedstawienie żony Marii z d. Rewers. Jej ojca partyzanta zabili Niemcy, jest pochowany na cmentarzu w Filipowie. Rodzina ze strony żony – zawiłości. Boh. wziął ślub w 1961 r., po roku urodził się syn Marek. Gdyby miał dwoje dzieci dostałby mieszkanie dwupokojowe w bloku Żeglugi przy ul. Młyńskiej. W mieszkaniu jednopokojowym mieszkano przez 18 lat. W 1975 r. przeprowadzono się do własnego domu – wkład teścia w budowę. Drewniany dom babci był w złym stanie i rozebrano go na początku lat 70. Obecnie przy ulicy stoją dwa przedwojenne domy. W jednym z nim podczas obławy mieszkał sowiecki generał, dowódca. Nad rzeką stały karabiny maszynowe, były szlabany – oglądanie przez chłopców radzieckich filmów.
[01:46:42] Babcia i Mila zamieszkały w nowym domu boh. Budowa poszła szybko, ponieważ rodzina miała oszczędności – przywożenie pustaków, wypadek z udziałem syna Marka, któremu przewrócony traktor z pustakami przygniótł nogę. W szpitalu matka wymogła, by synem zajął się lekarz mający lepszą opinię. Syn był uzdolniony – na świadectwie z ósmej klasy miał tylko jedną czwórkę, z gimnastyki. Był sportowcem, uprawiał pchnięcie kulą i jeździł na zawody – wypadek, w którym kolega został ranny. Marek skończył technikum budowlane. Gdy żona była w Stanach, boh. chodził na wywiadówki – opinia nauczycielki. Potem cała klasa chodziła na grób syna. Syn dużo pił i został pchnięty nożem. Po powrocie z Ameryki żona powiedziała koleżance, że straciła rodzinę.
[01:54:05] Boh. na emeryturze pędził samogon – wspomnienie imprezy z kolegą, który grał na harmonii. Zajmował się dużym ogrodem, pod folią uprawiał pomidory. 15 sierpnia [1994] boh. zebrał ogórki i poprosił Marka, by zaniósł dwa wiadra swojej dziewczynie. Syn powiedział, że zaraz wróci, ale po jakimś czasie zawiadomiono rodziców, że nie żyje i leży koło szkoły. Boh. widział zwłoki syna, nie chciał, by żona je widziała. Syn miał 33 lata. Dom budowano z myślą, że część będzie dla niego.
[01:56:35] Matka Mila zmarła mając 65 lat, babcia ją przeżyła, zmarła mając 99 lat i 9 miesięcy. W grudniu boh. zsunął się w kuchni z wózka i nie mógł dojść do łóżka. Leżał na betonie całą noc, dzień i następną noc, nikt nie słyszał jego wołania. Modlił się i przyszła do niego matka Mila – wizja na skraju życia i śmierci. O godz. 11 przyszła Basia, opiekunka, i zadzwoniła po synów, którzy przyjechali i położyli go na łóżku. Basia zadzwoniła do [siostrzenicy boh.] Bożeny, która mieszka w Stanach i była tam pielęgniarką – ratowanie boh. [+]. Sytuacja w rodzinie – kwestia nadzoru nad boh.
[02:03:00] Opinia na temat walorów Suwalszczyzny.
more...
less

Gleb Tomasz

Saramonowicz Wojciech

Instytut Pileckiego

Film