Zawistowska-Nowińska Hanna cz. 2

Świadkowie Epoki

IP/DF/SE/2022

15 marca 2024, Tomaszowice

1:11

Hanna Zawistowska-Nowińska z d. Zawistowska (ur. 1923, Warszawa) we wrześniu 1939 mieszkała w Ostrogu nad Horyniem. Po wkroczeniu Sowietów wraz z matką i krewnymi przeszła przez granicę do Generalnej Guberni i zamieszkała w Warszawie na Starym Mieście. Uczyła się na tajnych kompletach. Ukończyła Warszawską Szkołę Pielęgniarek, potem uczęszczała do szkoły medycznej Zaorskiego. W czasie Powstania Warszawskiego była sanitariuszką na Starym Mieście, pracowała w szpitalu na ulicy Długiej. Po kapitulacji Starówki wraz z rodziną trafiła do obozu przejściowego w Pruszkowie, skąd przedostała się do Komorowa do wuja, a następnie do Słomnik do ciotki. Po wyzwoleniu Krakowa podjęła naukę i pracę jako lekarz, pracowała na oddziale zakaźnym u profesora Szafera. W 1951 roku uzyskała dyplom lekarza medycyny, pracowała m.in. w Rabsztynie jako asystentka w szpitalu. W 1956 roku zrobiła specjalizację pierwszego stopnia w zakresie pediatrii w Krakowie. Pracowała do 1993 roku. Mieszka w Krakowie. Jej ojciec zginął we wrześniu 1939 z rąk Rosjan, brat poległ podczas powstania warszawskiego.
mehr...
weniger

[00:00:07] Spodziewano się wybuchu powstania – nastroje w Warszawie. W lipcu [1944] miała miejsce mobilizacja organizacji konspiracyjnych. Brat pojechał na Czerniaków z kolegami, w nocy dowiedziano się, że powstania nie będzie i trzeba wracać do domów. Brat był zszokowany tą sytuacją. W tamtym czasie sowieci podeszli bliżej Warszawy i Niemcy uciekali, ale o tym nie wiedziano. Brat rozpuścił swoich chłopaków, a sam poszedł na noc do ciotki mieszkającej na Czerniakowie – rozmowa telefoniczna matki i ciotki. Reakcja brata na wydawane rozkazy. Matka poprosiła, by brat pojechał do Włoch i przywiózł od znajomych ziemniaki – przewidywanie głodu. Brat wyszedł z domu, boh. widziała, jak będąc na Rynku zawrócił – prośba o portfelik dziadka z Matką Boską, pożegnanie z Jurkiem, który powiedział, że już się nigdy nie zobaczą. I tak było. [+]
[00:05:14] Jurek pojechał do Ursusa i wracał z workiem ziemniaków. Odprowadzała go jego sympatia Marysia – bieg brata do odjeżdżającego pociągu. Jurek przyjechał do Warszawy, ale już nie mógł dotrzeć na Czerniaków. Po drodze złapali go jacyś chłopcy, a ponieważ nie chciał z nimi rozmawiać, został wzięty za szpiega. Chłopcy odprowadzili go do swojego dowódcy, brat wśród powstańców zobaczył Zbyszka Piaseckiego z Ostroga. Jurek został w tym oddziale, dowódcą był [Kazimierz] Leski. Brał udział w walkach o budynek YMCA, został postrzelony w głowę przez „gołębiarza” i pod dwóch dniach zmarł.
[00:08:26] Po powstaniu, gdy wypędzano ludzi z Warszawy, matka spotkała w Macierzyszu znajomych z Ostroga – sposób przekazania wiadomości o śmierci brata i miejscu pochówku. Brata pochowano w trumnie, na grobie postawiono krzyż, do trumny włożono butelkę z danymi. Babcia nie chciała, by wnuka pochowano we wspólnej mogile na cmentarzu wojskowym i pochowano go w grobie rodzinnym.
[00:10:36] Gdy wybuchło powstanie, boh. zgłosiła się do dowództwa mieszczącego się na Starym Mieście i pokazała legitymację szkoły pielęgniarskiej. Skierowano ją i koleżankę do zabierania rannych znad Wisły. W kamienicy Książąt Mazowieckich zrobiono szpitalik polowy. Na rogu Krzywego Koła była dawniej lecznica, w której pracowała prof. Radlińska, matka koleżanki ze studiów u Zaorskiego – opieka lekarska. Skutki ostrzałów – konieczność przeniesienia pacjentów z I piętra budynku, a potem do o. dominikanów na ul. Freta. Okazało się, że kościół i klasztor były przepełnione. Ludzie uciekali z domów uważając, że w kościele będzie bezpieczniej. Dominikanie udostępnili swój dom zapasowy i tam zrobiono szpital. Przy przenosinach pomagali lżej ranni. Boh. układała lekarstwa, gdy „szafa rąbnęła” – nieprzewidziane skutki wybuchu, reakcja chłopaków. Rannych umieszczono w piwnicy na siennikach – trudne warunki. [+]
[00:15:30] Z powodu ostrzału nie było kontaktu ani z kuchnią, ani z dowództwem. Boh. i koleżanka wzięły wiaderka i poszły szukać jedzenia dla rannych. Na Świętojerskiej dziewczyny trafiły do kuchni Armii Ludowej, gdzie akurat gotowano krupnik. Porucznik wypytał, kto leży w szpitalu i powiedział, że da zupę, ale weszły aelowskie łączniczki, które zaprotestowały – awantura. Porucznik dał wino i papierosy i kazał później przyjść po zupę. Zachowanie wygłodzonych rannych po wypiciu wina. Dziewczyny poszły jeszcze raz na Świętojerską i dostały dwa wiaderka krupniku. [+]
[00:19:24] Wybuch czołgu-pułapki – skutki. Do pomocy wezwano sanitariuszki z różnych oddziałów, szukano żywych i rannych, inni kopali groby przy ul. Długiej.
[00:22:20] W szpitalu na ul. Freta ranny „Ziutek” [poeta Józef Szczepański] z Parasola recytował wiersz „Czerwona zaraza” – świadomość otoczenia przez Niemców i Rosjan. „Ziutka” zabrano do Śródmieścia i tam zmarł. Po wojnie na spotkaniu powstańców w Krakowie boh. spotkała kobietę, która znała matkę „Ziutka” i opowiedziała jej o swoim spotkaniu z poetą. Potem dostała list z wierszami „Ziutka”.
[00:25:21] Boh. przeniesiono z Freta na izbę przyjęć szpitala przy ul. Długiej. Widziała tam okropne przypadki, np. ludzi poparzonych wybuchem „szafy”, skóra schodziła z nich płatami. Nie było możliwości leczenia takich poparzeń. Przyniesiono na drzwiach rannego w pośladek, na szczęście rana nie była bardzo głęboka i chłopak po opatrzeniu wrócił do oddziału. Przyszedł też niewidomy chłopak, boh. przemywała mu oczy i nagle odzyskał wzrok – reakcja chłopca. Spotkała rannego kolegę ze studiów – jego reakcja, gdy chciała mu podać kroplówkę. Kolega poprosił, by powiadomiła rodziców. Boh. poszła do jego ojca i okazało się, że znał babcię Zawistowską, dowiedziała się od niego o jej działalności społecznej. [+]
[00:30:50] Boh. była na izbie przyjęć, nie asystowała przy operacjach. Ludzie siedzieli w piwnicach i nie szukali w szpitalu krewnych. Powstanie najciężej przeżywali cywile kryjący się w piwnicach – warunki bytowe, niektórzy wariowali. Po wyjściu z powstania boh. zatrzymała się w Słomnikach u ciotki. Założyła ze znajomą szpitalik i pomagała powstańcom. Przywieziono do nich kobietę, która uciekała, nie można było się z nią dogadać – odwiezienie do szpitala psychiatrycznego. Psychiczne skutki powstania. Zajęcia matki boh. podczas powstania.
[00:34:15] Wiadomo było, że powstanie na Starówce kończy się – sytuacja w dzielnicy. Boh. nie chciała ewakuować się kanałami, nie chciała zostawić ciężko rannych. Umówiła się w dowództwie, że zajmie się nimi razem z matką i ochotnikami. Kanałami wyszli lekko ranni. Cywile też chcieli iść kanałami. Boh. poszła po matkę, która nie chciała odejść z palącego się domu. Boh. zeszła do piwnicy, po jakimś czasie przyszła matka i kolega, który powiedział, że trzeba zniszczyć opaskę i legitymację, bo Niemcy już są na Rynku. Weszli Niemcy i zaczęli rewizję, zabierali biżuterię. Matka schowała sygnet za podszewkę. Druga grupa szła z kanistrami z benzyną – podpalanie budynków. Boh., matka i babcia znalazły się w grupie, którą zapędzono na Plac Zamkowy – droga przez gruzy miasta. Pojawili się własowcy, którzy z kolumny wyciągali kobiety – reakcja matki. Babcia miała na palcu dwie obrączki, jeden z własowców chciał je ściągnąć – reakcja boh. i matki. Wuj na plecach niósł ciężką teczkę, gdy spytał ciotkę co tam włożyła okazało się, że niesie platery. Boh. widziała kogoś z poduszką z ich kanapy. [+]
[00:42:45] Na Woli kolumnę zatrzymano i zaczęto zabierać mężczyzn. Okazało się, że są potrzebni do oczyszczenia drogi. Kobiety wsadzono do wagonów na Dworcu Zachodnim. Nie wiadomo było, dokąd pociąg jedzie – widok za oknem, szok na widok mężczyzny jadącego rowerem z bukietem kwiatów. Pociąg dojechał do Pruszkowa – segregacja ludzi. Boh. widziała dużą grupę księży i zakonników. Udało jej się pod wagonem dojść do grupy staruszków, za nią poszła matka. Babcia zawołała jakąś kobietę w białym fartuchu i zapytała, czy zna doktora Maya, lekarza z Komorowa. Babcia miała dziesięcioro dzieci, boh. miała siedmiu wujów i dwie ciotki. Przed wybuchem powstania wuj wyjechał na wakacje do Komorowa i już nie mógł wrócić do Warszawy. Boh. trafiła do Komorowa, ale była tam krótko, ponieważ Niemcy szukali warszawiaków z powstania. Została opiekunką grupy dzieci w drodze do Częstochowy i Krakowa, zabrała ze sobą matkę i babcię. W Częstochowie siostry zabrały dzieci, nie wiadomo było, czy to sieroty czy dzieci zagubione. Postanowiono pójść na Jasną Górę i podziękować za ratunek. Boh. poszła do spowiedzi, ksiądz usłyszawszy, że wyszła z powstania zaczął ją wypytywać, a potem zastukał, że koniec spowiedzi – kwestia rozgrzeszenia.
[00:49:15] W Krakowie boh. poszła do kościoła, żeby się wyspowiadać uważając, że spowiedź w Częstochowie nie miała mocy. Zatrzymano się w Słomnikach u ciotki. Po wejściu Rosjan boh. pojechała do Krakowa i zgłosiła się do szpitala do pracy. Okazało się, że tego dnia pracę rozpoczął prof. [Józef] Kostrzewski, dyrektor szpitala – skierowanie na oddział gruźliczy, który mieścił się w willi prof. Szafera przy ul. Lubicz. W czasie okupacji mieścił się tam niemiecki szpital weneryczny. Przełożona powiedziała, że boh. nie ma na liście i nie przysługuje jej jedzenie, tylko pokój. Okazała się, że to czytelnia, w której było dużo niemieckich książek i zepsuty piec – jedzenie od matki.
[00:53:10] Profesorowa Zygmuntowiczowa zaprosiła matkę, by u niej zamieszkała, ponieważ bała się, że władza jej kogoś dokwateruje. Przyjechał kolega z Warszawy, też student Zaorskiego, zobaczył co boh. je i interweniował u profesora – przydział wyżywienia. Potem otwarto oddział gruźliczy przy ul. Narutowicza i przeniesiono tam pacjentów z willi prof. Szafera. Boh. skierowano na oddział zakaźny dla dzieci.
[00:55:35] Po zdanym egzaminie wyjechała do Rabsztyna do sanatorium i pracowała jako pomocnik lekarza. Były tam też dzieci z gruźlicą, ale nie była to już gruźlica otwarta, tylko lżejsze przypadki. Po dwóch latach boh. wróciła do Krakowa, pracowała na oddziale zakaźnym i zdawała egzaminy. Na oddziale były kobiety z Oświęcimia, ciężkie przypadki. Jedna z badanych kobiet miała wszy – źródło insektów. Boh. zaraziła się durem brzusznym, a lekarz zachorował na dur plamisty, zachorowała także salowa. Boh. chorowała bardzo ciężko – przebieg choroby, halucynacje, ponieważ uciekała za szpitala, wsadzono ją do osiatkowanego łóżka. Wspomnienie pacjentów berlingowców – powody zatrzymywania ich w szpitalu. Na siatce przy łóżku chłopcy powiesili jej ryngraf Matki Boskiej Ostrobramskiej – kwestia lekarstw. Matka zamówiła mszę świętą, przyszli na nią pacjenci żołnierze i ich koledzy z jednostki. Boh. wyzdrowiała. [+]
[01:01:50] W pruszkowskim obozie boh. i matka były na liście. Po wyjściu z latryny dowiedziały się, że grupa ludzi, w której miały być, poszła już na dworzec. Udały się tam i okazało się, że zamiast nich na liście jest Kornel Makuszyński – sytuacja na dworcu, powrót do baraku. W latrynie boh. spotkała wuja – nieporozumienie podczas rozmowy.
[01:06:12] Mieszkając w Warszawie boh. nie miała sympatii, ale lubiła jednego z kolegów, gdy mieszkała w Ostrogu. W czasie okupacji bardzo przeżywano brak ojca i wyrzucenie z Ostroga. Matka pracowała w hurtowni u wuja.
[01:08:00] Byłe więźniarki Oświęcimia były ciężko chore, nie mówiły o swoich doświadczeniach.
[01:08:45] Mieszkając u ciotki w Słomnikach boh. prowadziła listę poszukiwań, szukano ludzi aresztowanych przez Niemców. Boh. szukała przyjaciółki Kryśki Skwarnickiej, która na Mokotowie dostała się do niewoli. Była w Oświęcimiu i innych obozach, w Oświęcimiu padła ofiarą eksperymentów, potem nigdy nie chciała o tym rozmawiać. Rodzina przyjaciółki spotkała się w Szczecinie.
mehr...
weniger

Grygiel Małgorzata

Miziołek Michał

Instytut Pileckiego

Film