Krasowski Edmund cz. 4

Świadkowie Epoki

IP/DF/SE/1990

19 września 2024, Gdańsk

2:20

Edmund Krasowski (ur. 1955, Elbląg) - absolwent Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego (1979). W latach 1976-1978 kolportował „Biuletyn Informacyjny” oraz inne wydawnictwa podziemne. W latach 1980-81 odbył zasadniczą służbę wojskową. W 1982 roku pracował jako nauczyciel w szkole podstawowej nr 21 w Elblągu, a następnie w Gminnej Szkole Zbiorczej w Starym Polu. Od 1982 organizator druku, wydawca oraz kolporter podziemnych pism na terenie Elbląga („Zwyciężymy”, „Opornik Elbląski” i „Goniec Wojenny”). Od kwietnia 1982 jako Tymczasowy Przewodniczący NSZZ „S” Region Elbląg „Marcin” stał na czele elbląskiej, podziemnej grupy kolportażowej. Aresztowany 12 stycznia 1983, osadzony w Zakładzie Karnym w Elblągu, a potem w Areszcie Śledczym w Warszawie, zwolniony 29 lipca 1983. Od grudnia 1983 do kwietnia 1985 zatrudniony jako bibliotekarz w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Elblągu. W latach 1984-88 był wydawcą i kolporterem niezależnej prasy i książek, a potem także materiałów do produkcji ulotek oraz urządzeń nagłaśniających. Aresztowany 29 października 1985, osadzony w zakładach karnych w Elblągu i Barczewie, w marcu 1986 prowadził głodówkę protestacyjną, zwolniony 5 sierpnia 1986. Od sierpnia 1988 organizator i członek Regionalnej Komisji Wykonawczej Regionu Elbląskiego, od czerwca 1988 członek Tymczasowego Biura Zarządu Regionu Gdańskiego. Członek Komitetu Obywatelskiego w Elblągu, w wyborach czerwcowych 1989 został wybrany posłem z list Komitetu Obywatelskiego. Od 1990 członek Komisji Kwalifikacyjnej funkcjonariuszy SB woj. elbląskiego. W latach 1991-1993 poseł I kadencji Sejmu RP. W 1993 był specjalistą ds. akwizycji w Yard Service Gdańsk, w latach 1993-1997 głównym specjalistą ds. ochrony środowiska w Urzędzie Morskim w Gdyni. W latach 1997-1999 prowadził prywatną działalność gospodarczą jako wydawca pisma „Dla Ciebie i dla Twojej rodziny”. W latach 1999-2000 był pełnomocnikiem wojewody ds. ochrony informacji niejawnych w Pomorskim Urzędzie Wojewódzkim w Gdańsku. W 2000 roku został dyrektorem gdańskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej. Od 2007 był zastępcą pełnomocnika ds. ochrony informacji niejawnych w Zarządzie Portu Gdańskiego S.A. W 2018 odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności. [na podstawie: Encyklopedia Solidarności, wywiad własny]
mehr...
weniger

[00:00:19] 13 stycznia 1983 r. przewiezienie boh. na dołek na SB, lektura książki „Dekameron” jako element „zmiękczania więźnia”. Wyjście boh. z więzienia przy ul. Rakowieckiej w Warszawie 5 sierpnia [1986], 6 dni po upływie terminu.
[00:03:17] Powrót do zdrowia w szpitalu w Gdańsku. Odwiedziny księdza z „tajemniczą blondynką”. Owacyjne przyjęcie boh. w kościele św. Brygidy przez tłum wiernych. Odnowienie kontaktów w Regionie Elbląskim „S”.
[00:05:32] Poszukiwanie nowych, jawnych sposobów mobilizacji ludzi, wyczuwalne „inne czasy” i słabość władz. Pomysł organizowania spotkań „z ciekawymi ludźmi” w sali kolumnowej kościoła św. Mikołaja w Elblągu z pomocą Mieczysława Józefczyka. Wśród gości Jacek Fedorowicz, Marek Nowakowski.
[00:08:18] Działalność Barbary [Madajczyk] w Galerii św. Jacka przy kościele św. Mikołaja w Gdańsku – prezentowane prace niezależnych malarzy. Galeria była punktem kontaktowym i kolportażowym prasy podziemnej. Po amnestii w 1986 r. powstanie trzech opozycyjnych grup post-solidarnościowych w Elblągu (chadecy, lewicowcy, związkowcy z Wałęsą).
[00:10:05] Powstawanie półlegalnych komisji zakładowych w Elblągu, tymczasowego Zarządu Regionu Elbląskiego. Wizyta Jana Pawła II w Gdańsku [1987] – część działaczy zatrzymana profilaktycznie przed mszą na Zaspie. Przygotowanie dwóch transparentów na spotkanie z papieżem: „Elbląg-Gdańsk Solidarność” oraz „Nie lękajcie się” − wisiał na balkonie falowca przy ul. Rokossowskiego. Wspomnienie pierwszej pielgrzymki papieskiej w 1979 r. [+]
[00:12:55] Ślub w kościele św. Mikołaja w Gdańsku tydzień po pielgrzymce, tajniacy wśród uczestników. Wesele w sali na „górce” kościoła.
[00:14:25] Nawiązanie bliskiej współpracy z Bogdanem Borusewiczem przy utworzeniu i wydawaniu kolejnej gazety podziemnej „Biuletyn Elbląski”. Wysoki poziom redaktorski dzięki szkoleniu dziennikarskiemu u ks. Bogdanowicza.
[00:16:50] Wybuch strajków majowych [1988], powstanie Gdańskiej Agencji Informacyjnej „S” (Joanna Wojciechowicz) i prężnego środowiska dziennikarskiego z całego kraju. Przesyłanie wiadomości na Zachód przez Wolną Europę, paryski Kontakt, BBC, Głos Ameryki. „Bezpieka z jakiegoś powodu nie rozłączała łącza telefonicznego”. Agencja działała z mieszkania Joanny Wojciechowicz.
[00:18:44] Nieudane strajki majowe [1988] w Elblągu. Młodzież z Elbląga współpracowała z gdańskim WiP, wydawała biuletyn „Dublin”, krytyczne spojrzenie na „Solidarność”.
[00:20:55] Zorganizowanie „decydującego strajku” w sierpniu 1988 r. – przejście stoczniowców z krzyżem do kościoła św. Brygidy, zdjęcie z Pawłem Adamowiczem. [+] Działalność opozycyjna jawna, pomimo inwigilacji bezpieki, „a co nam zrobią?”.
[00:22:57] Tajna siatka kolporterów prasy podziemnej między Gdańskiem a Elblągiem, niewielkie nakłady „Biuletyny Elbląskiego”. Uzyskanie funduszy na wydawanie „BE”. Jawność autorów, osłabnięcie agresji esbeków.
[00:27:20] Porozumienia na zakończenie strajku sierpniowego. Współpraca z grupą młodych gdańskich stoczniowców „Dym” („zadymiarze”). Rocznice Grudnia 1970 obchodzone w Elblągu 18 grudnia [1988], występ grupy „Dym”. „Gdańsk był lepiej zaopatrzony w mięso”. Zatrzymanie boh. przez esbeków, przenoszenie boh. na przesłuchanie z powodu zdrętwiałych nóg.
[00:32:50] Przesłuchujący oficerowie Kochanowicz i Wojciechowicz. Przebieg przesłuchania z użyciem przemocy. Odmowa profosa przyjęcia boh. na „dołek”. Zastępca szefa SB Wesołowski. [+]
[00:37:10] Przewiezienie boh. karetką do szpitala, następnie zatrzymanie w celi na łóżku polowym pod strażą SB.
[00:39:02] Udany występ „Dymu” w kościele św. Mikołaja pomimo prewencyjnego zatrzymania boh. Pobyt w szpitalu wojewódzkim, przewiezienie do szpitala w Gdańsku – wyjście 2 stycznia [1989]. Kłopoty zdrowotne boh.: dyskopatia, przewożenie na łóżku na salę rozpraw. Doniesienie na SB za utratę zdrowia do prokuratury.
[00:43:24] Podczas głodówki w więzieniu w grudniu 1985 r. rozmowa z kapralem Leszkiem: „ja bym was wszystkich wystrzelał”. Dziurawe buty boh. Poważna choroba kręgosłupa, zalecenie hospitalizacji, łóżko ambulatoryjne dla boh. w celi.
[00:49:52] Ponowna rozmowa z kapralem. Wyjście na wolność 2 stycznia 1989 r. Zimą 1987 r. pobyt w sanatorium w Połczynie. W 1989 r boh. pomagał wydawać gazetki podziemne w poszczególnych zakładach pracy: piwowarskich, Zamechu, zakładach odzieżowych „Truso”. Uzyskiwanie coraz większej swobody działania przez „S”.
[00:53:28] Boh. został kierownikiem tymczasowego Zarządu Regionu Gdańskiego „S”, wspomagał region elbląski. Główna siedziba regionu gdańskiego mieściła się w parafii u ks. Jankowskiego. Przygotowania do obrad Okrągłego Stołu – działalność organizacyjna boh. w terenie, obawy przed ponowną zapaścią związku.
[00:55:10] Zaoczna decyzja o kandydatach w poszczególnych województwach: w woj. elbląskim boh. wystawiony do sejmu, do senatu – kandydat z Zamechu Antoni Borowski i Jarosław Kaczyński „przywieziony w teczce” z Warszawy.
[00:57:10] Bilans wydawniczy boh.: kilkadziesiąt tytułów. Biuletyny Komitetów Obywatelskich w Elblągu, drukarnia wydawnictwa Myśl, pomoc Jana Lityńskiego. „Byłem niezłym organizatorem”. Marszruta kolportażowa na trasie Warszawa-Elbląg. Początki edukacji obywatelskiej „ludzie nie wiedzieli, co to jest samorząd”.
[00:59:45] Podkreślanie przez boh. w sejmie konieczności równorzędności stosunków gospodarczych ze Związkiem Radzieckim, rezygnacji z rubla transferowego. Obietnica wyborcza: „Nie będę malowanym posłem”. [+] Sympatia wobec boh. w sejmie pomimo radykalnych poglądów. Opis wykorzystywania przez ZSRR dominującej pozycji w rozliczeniach gospodarczych – na szkodę Polski. Ruble transferowe za dolary z Polski.
[01:02:30] Działalność poselska boh. Ostatnia interpelacja poselska boh. przed 4 czerwca 1993 r. o krótkowzroczności w polityce – o stosunku do słabnącego Związku Radzieckiego.
[01:06:00] Krytyczna opinia boh. na temat Okrągłego Stołu – preferowanie bardziej radykalnych poglądów, „mnie interesowała walka”. Walka o przywrócenie Elblągowi statusu miasta morskiego, zapowiedziana w sejmie wyprawa żaglówką przez Cieśninę Piławską do Gdyni, umowa z ZSRR o tranzycie przez cieśninę.
[01:09:40] Zainteresowanie mediów zagranicznych obradami sejmu, delegacje z ambasad. Obrady transmitowane przez telewizję. Pierwsze wystąpienie boh. z trybuny sejmowej w formie pytania karcącego do gen. Floriana Siwickiego nt. rozmów członków Układu Warszawskiego. „Zagrożeniem dla suwerenności Polski był Związek Radziecki”.
[01:11:54] Dążenie do normalizacji stosunków dwustronnych z ZSRR. Krytyka przekopu na Mierzei Wiślanej z powodu konieczności ciągłego pogłębiania kanału przez pogłębiarkę, „jest to dosyć absurdalne”.
[01:13:35] Cieśnina Piławska – dotychczas jedyna droga z Elbląga na Bałtyk. Opis powstania Mierzei Wiślanej. Zakaz żeglugi przez cieśninę po II wojnie światowej, utrata znaczenia portu w Elblągu. [+]
[01:18:50] Po Grudniu 1970 pomysł Gierka wykonania przekopu mierzei. Walka boh. o przywrócenie drogi morskiej przez Cieśninę Piławską, rejs jachtem Misia II z gdańskim dziennikarzem Tadeuszem Jabłońskim. Odnalezienie w MSZ umowy z 1945 r. w sprawie Elbląga. Drobiazgowe przygotowanie formalne wyprawy, paszport dyplomatyczny.
[01:23:50] Rejs Misią II: pożegnanie w Elblągu, nocny kurs do Fromborka, zaskoczenie przez silną burzę, odprawa we Fromborku, dalszy przebieg rejsu relacjonowany przez TVP. Ciągła asysta radzieckiej straży granicznej. Kpt Henryk Malentowicz, toast na pełnym morzu. Uroczyste powitanie w Gdyni w samo południe. [++]
[01:31:00] Drugi rejs w sierpniu barką morską z wielkogabarytowymi elementami do budowy statku z Zamechu [Elzamu] do stoczni Gdynia. Przebieg rejsu, niebezpieczny wiatr – modlitwa boh. do św. Wojciecha. [+]
[01:34:07] Znaczenie obu rejsów: rozpoczęcie żeglugi Polaków przez cieśninę należącą do ZSRR, organizowanie przez boh. międzynarodowych regat o Puchar Zalewu Wiślanego do roku 2000. [+]
[01:36:30] Przyjęcie stanowiska dyrektora IPN w Gdańsku – zakończenie organizacji regat przez boh. Statek handlowy Tanais pływający po Zalewie Wiślanym. Rejsy towarowe z Elbląga do Kaliningradu.
[01:39:10] Udział boh. w obradach Okrągłego Stołu między Rosją a Polską w Kaliningradzie (wicepremier Henryk Goryszewski, 1993 r.), walka o zapisanie prawa do żeglugi po cieśninie. Zgoda Rosji na pływanie do i z Elbląga statków pod polską banderą usankcjonowana później przez Putina. Statek Tanais pływa po kanale żeglugowym w Nowym Świecie. Technikalia użytkowania kanału i Zalewu Wiślanego, cofka.
[01:46:33] Powódź na Wyspie Nowakowskiej 13 grudnia 1983 r., „wielka cofka na Żuławach.
[01:47:40] Działalność parlamentarna: pierwsza kadencja jako poseł bezpartyjny. Stopniowe wyodrębnianie się różnych frakcji z Klubu Parlamentarnego Komitetu Obywatelskiego. Namawianie boh. przez Bronisława Geremka do wstąpienia do Unii Wolności. Wstąpienie boh. do Porozumienia Centrum. Opis kampanii wyborczej boh. przez Jarosława Kaczyńskiego: „po amerykańsku” –wychodzenie bezpośrednio do wyborców, osobiste rozmowy. „Mieliśmy usta pełne prawdy”. [+]
[01:53:37] Zatwierdzania planu Balcerowicza w grudniu 1989 r. – pytanie boh. o rubla transferowego w obliczu stałego kursu dolara. Odpowiedź Witolda Modzelewskiego. „Wykryłem aferę rublową” w handlu z ZSRR (mafia wołomińska i pruszkowska): wyłudzanie pieniędzy z Banku Handlowego na podstawie fikcyjnych faktur. Brak wsparcia rolników ze strony państwa w 1990 r. Szalejąca inflacja w Polsce – 200 procent.
[02:00:56] Brak kontroli instytucji państwa, „państwo okradało obywateli”. Minister Marcin Święcicki. Wystąpienie boh. na komisji sejmowej pt. „RWPG czarną dziurą polskiej gospodarki”.
[02:04:11] Inne spojrzenie na narodziny polskiego kapitalizmu: „to polska bieda wyszła” – sprzedaż „tego co było w szafach” wprost z koca na ziemi przez żonę boh., czarnorynkowy kurs dolara: 9,5 tys. zł.
[02:05:35] Wyjaśnienie mechanizmu afery rublowej. Pieniądze wynoszono z banku w walizkach. Rozmowa boh. z Januszem Sawickim w Hotelu Sejmowym. Anastazja P. o boh.: „to ten poseł od afer”. Dodruk 7 bilionów zł, żeby zrekompensować aferę rublową – monstrualna inflacja niemożliwa do zahamowania.
[02:09:10] „Byłem niepokornym posłem”, „Jestem wyczulony na okradanie”. Na posiedzeniu 16 grudnia [1989] uczczenie minutą ciszy ofiar Grudnia 1970.
[02:11:00] Druga afera rublowa, „ruble niemieckie” po obaleniu muru berlińskiego, gwałtowny wzrost eksportu z NRD. Żądanie przez RFN zwrotu przez Polskę 2 miliardów marek (1990-91).
[02:13:32] Różnicowanie się sceny politycznej przed Okrągłym Stołem: stara „Solidarność” z Wałęsą, związki chrześcijańskie. Gazetka socjalistyczna „Opornik”. Autorytet Wałęsy gwarantował sukces. Kolportaż prasy o różnym profilu ideologicznym: KOR, ROPCiO, narodowcy z Polskiego Porozumienia Niepodległościowego.
[02:17:40] Wysokie standardy moralne boh. w polityce: odrzucenie złodziejstwa, kunktatorstwa, lizusostwa.
mehr...
weniger

Grygiel Małgorzata

Miziołek Michał

Instytut Pileckiego

Film