Jaszczur Aleksander cz. 3

Świadkowie Epoki

IP/DF/SE/2034

4 grudnia 2024, Myślibórz

2:18

Ks. prałat Aleksander Jaszczur (ur. 1930, Liw) pochodzi z wielodzietnej wiejskiej rodziny rolników z powiatu Węgrów na Mazowszu. Podczas okupacji niemieckiej uczył się na tajnych kompletach. W 1947 roku zdał maturę w liceum w Gorzowie Wielkopolskim. Ukończył Niższe, a potem Wyższe Seminarium Duchowne w Gorzowie Wlkp. W 1952 roku przyjął święcenia kapłańskie. W latach 1952-55 był wikariuszem w katedrze gorzowskiej, potem prefektem w Niższym Seminarium Duchownym we Wschowie (1955-57). Pełnił funkcję proboszcza w Białogórzynie k. Koszalina (1957-62), w Cedyni (1962-74), Łobzie (1974-85) i Kierzkowie. W 2009 roku przeszedł w stan senioratu. Mieszka w Domu Rekolekcyjnym Sióstr Jezusa Miłosiernego w Myśliborzu, gdzie pełni funkcje kapelana oraz spowiednika w myśliborskich parafiach.

[00:00:10] Od września 2009 boh. jest emerytem i mieszka w klasztorze u Sióstr Jezusa Miłosiernego – codzienna posługa kapłańska. Boh. chciał na emeryturze wrócić do domu rodzinnego. Wcześniej na parafii była z nim młodsza siostra Jadwiga, która wróciła do Liwu, a boh. został u zakonnic. Boh. pomagał też w kościele św. Krzyża, czasem odprawiał mszę, głosił kazania lub spowiadał. Obecnie ma więcej czasu dla siebie – refleksje o obowiązkach proboszcza w parafii.
[00:05:42] Boh. spaceruje ścieżką nad jeziorem, karmi ptaki. Dawniej dużo chodził, teraz go to męczy. Po wojnie boh. chodził do gimnazjum w mieście powiatowym [Węgrowie] odległym o 6 km od jego domu [w Liwie]. Chodził codziennie na piechotę, ponieważ nie było komunikacji, nie miał też roweru. Obcowanie z naturą przybliża do Boga – przemyślenie na temat rytmu przyrody.
[00:10:00] Boh. czyta książki o tematyce religijnej, czasopisma dla księży: „Ateneum kapłańskie” i „Homo Dei” oraz prasę katolicką – szukanie tematów do kazań. Boh. lubi także książki historyczne. Lektura a życie duchowe – przemyślenia. Refleksje na temat zdrowia. Boh. interesuje się wydarzeniami w kraju i na świecie.
[00:13:45] Boh. wstaje o 6 rano, o 7 jest w kaplicy – rytm modlitw w ciągu dnia. O godz. 8 jest śniadanie, potem czas wolny – jego wykorzystanie. O godz. 13 jest obiad, od 15 do 16 trwa tzw. godzina miłosierdzia. Wyjaśnienie terminu „adoracja” – modlitwa myślna, refleksje. Opinia na temat religii pod przymusem.
[00:21:46] Dla boh. najważniejsze jest życie zgodne ze swoimi przekonaniami. Te przekonania to nie rzecz wrodzona, a coś, co kształtuje dom, szkoła, spotkania różnych ludzi, czynniki zewnętrzne. Mają na nie wpływ, dobry lub zły, środki masowego przekazu. Wielu ludzi chce czynić dobro, ale na przeszkodzie stają słabości – ukierunkowanie skłonności. Rozważania na temat ulegania wpływom, zwłaszcza w młodym wieku – początki nałogów.
[00:25:50] Boh. jako młody chłopak chodził latem boso. Pewnego dnia w czasie okupacji był na podwórku, przechodził drogą pijany ojciec kolegi z klasy. Nagle zatrzymał się, popatrzył na boh. i zawołał go – płacz dorosłego mężczyzny, prośba o modlitwę w jego intencji. Boh. był w tamtym czasie ministrantem. Ta rozmowa była dla niego przeżyciem, potem na wiele lat zapomniał o tym zdarzeniu. [+]
[00:30:10] Trudności wyrwania się z nałogu – refleksje. Kiedyś w telewizja szczecińska emitowała program „Ocaleni” o ludziach, którym udało się wyjść z jakiegoś nałogu – rola wiary. Opinia na temat alkoholu w rodzinie i wśród grupy rówieśniczej.
[00:36:16] Boh. jest spełnionym i zadowolonym człowiekiem. Jako dziecko był ministrantem, jego dom był blisko kościoła. Ojciec i bracia także służyli do mszy. Przed wojną dwóch chłopaków z wioski poszło do seminarium duchownego – wizyty kleryków w sutannach. Boh. także chciał być księdzem, chciał odprawiać mszę i uczyć religii. Mówił ojcu o swoim marzeniu, ale przed wojną gimnazjum i liceum było płatne – wysokie czesne, odpowiedź ojca. Rodzice mieli 6 hektarów ziemi, trzymano konie, krowy, świnie, chleb pieczono w domu. Czasem sprzedawano świniaka, jajka, mleko, ale były też wydatki. Po wojnie Polska Ludowa dała bezpłatną naukę w szkołach średnich – radość boh. Gdy po latach był księdzem, przesłuchiwało go SB – wspomnienie rozmowy. Przed wojną niewiele dzieci ze wsi chodziło do gimnazjum i liceum – edukacja po wojnie. [+]
[00:43:21] Gdy religię wyrzucono ze szkół, bezpieka żądała, by zgłaszać kto chodzi na religię [do parafii] i kiedy są lekcje – zalecenia biskupów w tej sprawie. Postawa boh. w czasie rozmów z funkcjonariuszami – groźby i obietnice. Gdy uczył w szkole, dostawał odpowiednią pensję. Boh. został wyświęcony w 1952 r., naciski na księży trwały do 1956 r. Służby starały się skłócić księży z biskupami – argumenty. Była grupa tzw. księży patriotów, którzy popierali władzę ludową – propaganda rządowa. [+]
[00:48:45] Pozory wolności religijnej. Gdy boh. był proboszczem w jednej z parafii, córka komendanta milicji przystąpiła do komunii św. Ojciec miał z tego powodu nieprzyjemności, ale powiedział, że nie zajmuje się wychowaniem dzieci, nad tym czuwa teściowa, więc ją też wezwano na rozmowę – jej przebieg.
[00:51:00] Boh. miał kłopoty z władzą, gdy będąc na pierwszym probostwie w Białogórzynie remontował budynek gospodarczy. We wsi był kościół i budynki dawnej parafii ewangelickiej. Po wojnie starosta z Białogardu i dziekan dekanatu ustalili, gdzie będą parafie. W tamtym czasie brakowało księży i nie było kim obsadzać parafii. Budynek po parafii ewangelickiej w Białogórzynie został zarezerwowany przez kościół, przyjeżdżający osadnicy nie zajęli go. Do kościoła co jakiś czas przyjeżdżał ksiądz z Białogardu, budynki gospodarcze i budynek mieszkalny stały puste i były szabrowane. Parafia powstała za zgodą władz. Boh. został wyznaczony przez kurię na proboszcza w drugiej połowie lat 50., jego kandydaturę zatwierdził wojewódzki wydział ds. wyznań. Gdy zamieszkał w Białogórzynie, ktoś uznał, że nie ma zezwolenia na zamieszkanie w plebanii. Przez pierwszy rok mieszkał u gospodarza, ponieważ budynek plebanii się do tego nie nadawał – remont dachu, umeblowanie. W Białogórzynie w tamtym czasie jeszcze były rodziny niemieckie. Gdy nakazano im wyjazd za Odrę, Niemcy sprzedawali meble. Boh. znał trochę niemiecki ze szkoły, dogadał się i kupił najpotrzebniejsze rzeczy. Boh. miał dokument z 1946 r. mówiący o rezerwacji nieruchomości – nakaz usunięcia z budynku, pomysł zamieszkania w wozie cygańskim. Władze podały go do sądu, rozprawa miała dotyczyć eksmisji. Pierwszy raz miał być sądzony i bał się, wziął więc adwokata. Na rozprawie pokazał dokumenty – decyzja sądu. [+]
[01:01:48] Po pięciu latach boh. został przeniesiony do innej parafii. Wcześniej w Białogórzynie wyremontował budynek gospodarczy. Kupił krowę, miał prosiaki, kury, uprawiał ogródek – był „rolnikiem z prawem odprawiania mszy świętej”. Ludzie byli biedni, a ksiądz musiał jakoś żyć.
[01:04:25] Boh. wygrał sprawę w sądzie o eksmisję. Potem znów wezwano go do sądu, podobno podrobił podpis na rejestracji motocykla. Władze chciały, by prowadzono księgi inwentarza parafialnego, gdzie należało wpisywać np. liczbę świec w kościele – stanowisko biskupów w tej sprawie. Według władz boh. był wrogiem Polski Ludowej – jego odpowiedź. Na ambonie nie zajmował się polityką, nie wygadywał na komunistów. Nie jeździł na zjazdy księży patriotów.
[01:08:26] Wspomnienie rozprawy sądowej, gdy chciano boh. wyrzucić z plebanii – nakaz do władz powiatowych przyszedł z PZPR – zachowanie urzędnika z powiatu. Wśród członków partii byli ludzie wierzący i praktykujący. Prezes spółdzielni produkcyjnej, inżynier rolnik, był partyjny, ale regularnie chodził do kościoła. Opowiadał boh., że na zebraniu partyjnym zwrócono mu uwagę – jego odpowiedź, kwestia złego przykładu.
[01:13:35] Ustrój komunistyczny przyszedł ze Związku Radzieckiego. Do rodzinnej wsi [do Liwu] wojska radzieckie i polskie weszły w sierpniu 1944. W Warszawie trwało powstanie, czekano na jego upadek. We wsi na kwaterze byli sowieci. Rodzice oddali jeden pokój czterem żołnierzom. Dwóch było skośnookich, był też Ukrainiec i Białorusin. Ojciec, urodzony w 1900 r., znał język rosyjski. Rano matka zawsze pytała synów, czy zmówili pacierz, żołnierze słuchali modlących się chłopców. Jeden z żołnierzy mówił, że jego babcia modliła się, ale on już nie. W szkole sowieckiej mówiono dzieciom, że Boga nie ma. Była cerkiew, ale pilnowano, by dzieci tam nie chodziły. Babcia dała żołnierzowi „bożeńkę”, którą zaszył w mundur. W okopach w czasie ostrzału żołnierz modlił się, ponieważ pamiętał słowa „Hospody pomyłuj”. Ukrainiec i Białorusin interesowali się religią, skośnoocy żołnierze słabo mówili po rosyjsku, chyba byli muzułmanami, modlili się po swojemu. [+]
[01:20:32] Powody, dla których komuniści walczą z kościołem. Boga zastąpił wódz. Boh. pamiętał wywiad z dziećmi rosyjskimi, w którym była mowa o nieomylności wodza i partii. Dla Niemców, którzy odeszli od wiary, Führer był najwyższym autorytetem.
[01:22:52] Ojciec urodził się w zaborze rosyjskim. W szkole modlono się za cara. Carat a wiara, komunizm a wiara – wprowadzenie ateizmu, opinia Lenina o religii. Sprawa męczenników z Pratulina – wprowadzanie prawosławia. Represje wobec księży. Znaczenie religii dla Polaków w czasie zaborów – rola księży w czasie powstań narodowych. Rozważania na temat pojęcia „Polak- katolik”. Wiara pomagała zesłańcom, więźniom obozów koncentracyjnych.
[01:32:08] Rozważania na temat wyzwolenia Polski przez Rosjan, ich motywacja, chęć szerzenia ateizmu. Kraje demokracji ludowej czerpały wskazówki z Moskwy. Pierwsze rządy w Polsce zatwierdził Stalin – kwestia rządu w Londynie. Żołnierze armii Andersa, którzy po wojnie wrócili do Polski, byli prześladowani. Represjonowano także akowców.
[01:37:05] Sytuacja w Polsce w pierwszych latach po wojnie. Boh. był w seminarium w Gorzowie. W tym czasie w mieście stacjonowała jednostka wojskowa. Na Boże Ciała grała wojskowa orkiestra, żołnierze przychodzili w niedzielę na mszę do katedry. To się zaczęło zmieniać od 1948 r. – wypychanie religii z życia publicznego. Początkowo przedstawiciele władz brali udział w uroczystościach religijnych.
[01:39:00] Boh. został wyświęcony w Gorzowie w październiku 1952 r. Jego koledzy zostali wyświęceni w maju. Do święceń kapłańskich trzeba mieć ukończone 24 lata – dyspensa dla boh. Maturę zdał w Gorzowie w państwowym liceum dla dorosłych i pracujących, nie miał wtedy osiemnastu lat. Do szkoły chodzili urzędnicy, oficerowie, ludzie na stanowiskach, ale bez matury. Seminarium miało program gimnazjum i liceum, ale nie miało uprawnień szkoły państwowej. Chłopcy z małego seminarium zdawali maturę w państwowej szkole. Po wojnie w jednym roku można było skończyć dwie klasy, mówiono na ten system „galopki”. Boh. w ciągu roku skończył dwie klasy liceum i tak zyskał rok. Nauka w seminarium trwa sześć lat, ale po wojnie była przyspieszona i trwała pięć lat.
[01:44:35] Po święceniach był przez trzy lata wikariuszem w katedrze w Gorzowie, następnie przez dwa lata był wikarym we Wschowie. Potem został proboszczem nowo utworzonej parafii we wsi Białogórzyno. W 1952 r. wyświęcono trzydziestu księży i można było obsadzić parafie. Współcześnie wikary na probostwo czeka ok. 20 lat. W Białogórzynie był pięć lat – sprawy sądowe.
[01:47:25] Z Białogórzyna boh. przeniesiono do Cedyni, tu był proboszczem przez 12 lat. Pewnego dnia dostał list z Niemiec, napisany po łacinie. Nadawcą był Günter Peschke, ksiądz katolicki z miasteczka Bad Freienwalde. Napisał że jest sąsiadem zza Odry i chciałby poznać polskiego księdza. Boh. odpisał po łacinie i wysłał zaproszenie – załatwianie formalności. Rozmowy telefoniczne prowadzono po łacinie, ponieważ wiadomo było, że telefony na plebaniach w Polsce i NRD są na podsłuchu. Po kilku miesiącach niemiecki ksiądz przyjechał do boh., a potem zaprosił go do siebie. Boh. udał się z zaproszeniem na milicję. Przez trzy lata polskie władze nie pozwalały mu na wyjazd, argumentując, że jest wrogo nastawiony do Polski Ludowej. Wspomnienie wyjazdu do NRD i wizyty w Berlinie Wschodnim. Potem regularnie się spotykano. W NRD Boże Ciało nie było wolnym dniem, a procesja mogła się odbyć w niedzielę poza miastem, na terenie ujeżdżalni. Ksiądz Peschke przyjeżdżał na procesję do Cedyni i prowadził ją razem z boh. W Cedyni był kościół parafialny i pięć kościołów filialnych – tłumy na procesji. Ksiądz Peschke zmarł na zawał [w 1988 r.], boh. odwiedził go, gdy leżał w szpitalu w Berlinie. Boh. był w Cedyni w latach 1958-1970. [+]
[01:58:50] Trudności podczas posługi w Cedyni – ateizacja społeczeństwa. Na Boże Ciało dzieci wywożono na wycieczki, żeby nie brały działu w procesji. Dyrektor szkoły był jednocześnie sekretarzem partii – groźby wobec dzieci, które nie chciały jechać na wycieczkę w święto. Boh. powiedział na ambonie, co myśli o tej sprawie i miał z tego powodu nieprzyjemności. Szkoła była koło plebanii i dyrektor mieszkał blisko – sąsiedztwo bez przyjaźni. Matka dyrektora była pobożną kobietą, przychodziła na plebanie i zamawiała mszę w intencji nawrócenia syna.
[02:04:24] [Fragment nie publikowany na prośbę świadka]
[02:05:10] Z Cedyni przeniesiono go do parafii w Łobzie. Tu pracował jedenaście lat. Miał dwóch wikarych do pomocy. W 1985 r. trafił do Kierzkowa, tu jako proboszcz spędził 24 lata. Na emeryturę przeszedł mając 79 lat, księża przechodzą na emeryturę w wieku 75 lat. Gdy boh. złożył pismo w sprawie emerytury, arcybiskup [Andrzej] Dzięga zaproponował mu dalszą pracę. Będąc w Kierzkowie boh. przez kilkanaście lat dojeżdżał do klasztoru w Myśliborzu, gdzie był spowiednikiem sióstr – propozycja zamieszkania. Przez ostatnie lata w Kierzkowie boh. towarzyszyła siostra. Planowano wspólny powrót do domu rodzinnego w Liwie, ale siostra wróciła tam sama. Boh. spędza w Liwie urlopy.
[02:13:25] Boh. poznał siostrę Elżbietę, gdy przyjeżdżał spowiadać do Myśliborza. Siostra była wikarią generalną, zastępczynią przełożonej generalnej zgromadzenia. Początkowo boh. obawiał się zamieszkania w klasztorze, ale to była dobra decyzja. Obowiązki proboszcza parafii. W Kierzkowie boh. miał ogród i uprawiał go. Obecnie ma czas dla siebie.
more...
less

Barcik Aneta

Latusek Adam

Instytut Pileckiego

Film