Wojciechowicz Joanna cz. 2

Świadkowie Epoki

IP/DF/SE/1878

17 lipca 2023, Przyjaźń

2:08

Joanna Wojciechowicz z d. Kaliszczak (ur. 1944, Ostrowiec Świętokrzyski) – architektka, działaczka NSZZ Solidarność. W 1970 roku ukończyła architekturę na Politechnice Gdańskiej, w latach 70. pracowała w Miejskiej Pracowni Urbanistycznej w Gdańsku i w Wydziale Architektury Urzędu Miasta Gdańska. Uczestniczyła w strajku w Stoczni Gdańskiej w 1980 roku, była tłumaczką dla zagranicznych dziennikarzy. Związana z NSZZ Solidarność - kierowała Działem Rozpowszechniania Informacji. 13 grudnia 1981 roku aresztowana i internowana. Przewieziona do Strzebielinka, potem do więzienia w Gdańsku, następnie po 3 dniach, 16 grudnia do Fordonu. W połowie stycznia 1982 przeniesiona do Gołdapi i do Darłówka, zwolniona w lipcu 1982 roku. Po internowaniu działała w celu uwolnienia syna, który został aresztowany pod koniec kwietnia 1982 roku. W późniejszych latach założyła Gdańską Agencję Informacyjną, uczestniczyła w strajku w stoczni w 1988 roku, a po Okrągłym Stole wyemigrowała z Polski.

[00:00:24] Pierwsze zatrzymanie syna Michała – „wyrzucony” przez milicję z komisariatu z powodu nieukończonych 16 lat. Powrót syna do Gdańska do domu rodziny Rybickich. Rozterki boh. jako matki.
[00:02:56] 20 sierpnia 1980 r. informacja w „Biuletynie Strajkowym Solidarności” o zatrzymaniu trzech „ochroniarzy” Wałęsy i pobiciu syna boh. Michała. Przekonanie strajkujących w tym czasie: „Nie wyjdziemy, póki nie wygramy”. Żądania rozmów z rządem, powołanie sześciorga ekspertów, m.in. Jadwiga Staniszkis, Tadeusz Mazowiecki, Jan Strzelecki, Andrzej Wielowieyski, Ryszard Bugaj.
[00:05:25] „W sobotę przyjechał rząd”, wicepremier Mieczysław Jagielski. Przejście delegacji rządowej przez szpaler wykrzykujących robotników, „wściekły, zły pomruk” [+]. Obrady w oszklonej salce, nagłośnione w stoczni: delegaci miast i branż w Sali BHP, „okna zaklejone dziennikarzami ze świata”. Boh. pomagała zagranicznym dziennikarzom. [+]
[00:08:42] W środę dyskusja negocjujących na temat postulatu o sojuszu z ZSRR, sprzeciw Jadwigi Staniszkis, jej rezygnacja z prac w grupie eksperckiej. Cowieczorne spotkania u boh. młodzieży z Ruchu Młodej Polski, Tadeusz Szczudłowski o Staniszkis: „jedyna, która nie zdradziła”. Podpisanie 21 postulatów w sobotę z klauzulą o zależności od ZSRR. Oficjalne podpisanie porozumień 31 sierpnia. [+]
[00:12:30] Dyskusja o nieponoszeniu odpowiedzialności za strajk, nieustępliwość Wałęsy. Odjazd delegacji rządowej. Zakończenie strajku o godz. 17, Wałęsa niesiony na rękach do bramy. Moment wielkiego tryumfu. „ja się nie czułam tryumfatorką, dalej się bałam”. [+]
[00:14:55] Ogólnopolski sukces strajku, natychmiastowe skutki: zarobki lekarzy i nauczycieli „nie mniejsze niż milicji”, msza przez radio: „to było nadzwyczajne”. „Mimo stanu wojennego nam tego nikt nie odebrał”. Dalsze działanie „Solidarności” po stanie wojennym.
[00:17:45] Zaangażowanie najbliższych współpracowników boh. z firmy ceramicznej w działalność związku „S”: Bożena Rybicka (sekretarka Wałęsy), Mariusz Muskat (pracownia socjologiczna przy Komisji Krajowej „S”), Maciej Grzywaczewski („Biuletyn Informacyjny Młodej Polski” - BIMS). Gazetka „Solidarność” pod redakcją Mariusza Wilka.
[00:19:30] Następnego dnia po zakończeniu strajku boh. rozpoczęła poszukiwania lokalu dla NSZZ „S”, siedziba związku w byłym hotelu robotniczym stoczni z miejscami noclegowymi dla delegatów z innych miast. Biuro boh. (pracownia plastyczna): dział rozpowszechniania informacji (radio, grupa plakatowa, napis „TVP kłamie”). Żółty samochód propagandowy z megafonami jeździł po wsiach i miasteczkach z ulotkami i prasą niezależną, satyrycznymi piosenkami.
[00:24:40] Praca w „S” była głównym źródłem utrzymania, „dobra pensja” boh., środki ze składek, wsparcie finansowe z zagranicy. Sitodruk, drukarnia, Radiowa Agencja „Solidarność”, „zakazane” piosenki puszczane z balkonu pokoju boh. [+]
[00:26:48] Rejestracja NSZZ „Solidarność”: „już tam dawno nie było współpracy ze Związkiem Radzieckim”. Odpowiedź Wałęsy na zarzut o brak paragrafu: „w jadłospisach też go nie ma”. [++] Kontakty z zagranicą. Bezgraniczne zaangażowanie boh. w pracę, powroty nocą do domu. Tłumaczka – wtyczka SB.
[00:29:35] Kontakty boh. z grupą francuskich komunistów ze związku CGT – powstanie Solidarność z Solidarnością. Wyjazd pięciu osób (m.in. Jacek Kaczmarski, Przemysław Gintrowski, Zbigniew Łapiński) z boh. na inaugurację konwencji partii socjalistycznej we Francji (z udziałem Mitteranda). Piosenka „Mury” śpiewana przez Kaczmarskiego i „L’Estaca” przez Luisa LLacha. Występy polskich bardów w innych miastach. Pozostanie Kaczmarskiego na emigracji we Francji przez 10 lat.
[00:33:37] Pobyt boh. we Francji: spotkania z robotnikami w zakładach pracy, spotkanie z bratem w Rouen, zbieranie funduszy na działalność radia, zdobywanie sprzętu radiowego – nadanie sprzętu na statek M/S Henryk Kucharski mający przypłynąć do Szczecina 16 grudnia [1981]. [+]
[00:35:55] Wprowadzenie stanu wojennego, decyzja o natychmiastowym powrocie do Polski pociągiem. „Cały przedział” pełen skarbów z Francji (salami, ser żółty, kawa, herbata, odżywki dla dzieci). [+]
[00:38:19] 11 i 12 grudnia [1981] posiedzenie Komisji Krajowej „S” w Stoczni Gdańskiej, „wtedy już nie sposób było nie wiedzieć, że się będzie działo”, ostrzeżenia od informatorów. Telefon od gen. Jaruzelskiego do Wałęsy podczas obrad, uspokajająca mowa Wałęsy.
[00:41:38] Rozmowa dyrektora biura „S” Maruszczyka z gen. Andrzejewskim – wprowadzenie w błąd na temat ruchu wojsk w kraju. „Jego też internowali tej nocy”. [+] Troska boh. o dokumenty w archiwum „S”, lekceważenie sytuacji przez Bogdana Lisa, zaginiona duża część archiwum „S”.
[00:44:35] Droga powrotna do domu samochodem ok. 1 w nocy (współpasażerowie: Krystyna Wiśniewska, Mieczysław Cholewa, Ryszard [Czajkowski]). Wejście SB ok. 2 w nocy na imprezę urodzinową syna Michała (ur. 13 grudnia), „dom pełen dzieciaków”. Relacje chłopców o nocnych aresztowaniach z hoteli, gdzie nocowali delegaci KK.
[00:46:57] Odczytanie dekretu o stanie wojennym przez oficera prowadzącego SB. Niedostateczne wyposażenie boh. na czas aresztowania: pieniądze w bucie, czekolada, kryminał do czytania, tabletki uspokajające, karton papierosów. [+]
[00:48:30] Droga przez miasto, ludzie na ulicach [+], drogowskaz do Piaśnicy – miejsca kaźni Kaszubów z czasu II wojny światowej. Wysiadka w Strzebielinku, cele w barakach więziennych, niedrożna kanalizacja, zalanie celi, pomoc więźniów przy naprawie wodociągu. Dołączenie Krystyny Wiśniewskiej i Aliny Pieńkowskiej.
[00:52:00] Przywożenie internowanych mężczyzn. Internowane aktorskie małżeństwo Halina Winiarska i Jerzy Kiszkis. Sposób porozumiewania się internowanych. Pierwszy spacer kobiet: rozmowa przez okno z Jackiem Kuroniem: „Jak kiedyś stąd wyjdę, najpierw zabiję Wałęsę, a potem ciebie”. [+]
[00:54:07] Karol Modzelewski, Rulewski, Kuroń, „całe to prezydium” w oknach baraków. Pierwsza grochówka w internowaniu po niedzieli bez posiłku. „Podejrzanie dobra” współpracowniczka boh. w radiu, „wtyka SB”. Sprzedaż kaset z festiwalu piosenki prawdziwej. Kaseta z nagraniem wypowiedzi Karola Modzelewskiego „Bój to będzie ostatni” puszczona w Polskim Radiu, by zdyskredytować „S”.
[00:58:22] Przewiezienie kobiet do Gdańska. 16 grudnia [1981] wtargnięcie ZOMO do stoczni, aresztowanie i internowanie wszystkich strajkujących. Wywiezienie kobiet do Fordonu, najcięższego więzienia dla kobiet. Wrogość kryminalistek, okrzyki „powitalne”: „to te, które chciały Polskę sprzedać”.
[01:00:18] Dołączenie Anny Walentynowicz 18 grudnia [1981], informacja o synu boh.: „Widziałam «Pistoleta»”. Wywiezienie maszyn drukarskich ze stoczni przez syna boh. Trudne warunki w Fordonie, brud, „straszna” choroba skóry. Potrzeba samotności u boh. Zakaz siadania i leżenia w celi więzienia, lekceważenie obyczaju „kostki” i innych zaleceń personelu. [+]
[01:05:21] Upragnione pierwsze widzenie z synem (i pierwszym mężem). Kobiety strażniczki. Zachowanie „wtyczki” SB w Fordonie. 1 stycznia [1982] zabranie więźniarek do Gołdapi – droga przez 22 godziny w ciasnocie i mrozie. „Byłyśmy święcie przekonane, że jedziemy na Syberię”. Futro i kożuch lekarki Grażyny Wende. [+]
[01:11:20] Moment przyjazdu do Gołdapi, „to było cudo” – dom wypoczynkowy TVP, żołnierze zamiast funkcjonariuszy więziennych. „Jakie szczęście!”. „Rozklejanie się” kobiet w dobrych warunkach.
[01:13:10] Poluzowanie rygorów, możliwość wychodzenia z pokojów. Przyjazd internowanych z kolejnych regionów Polski, „myśmy się pozaprzyjaźniały” [++]. Przygotowanie przez boh. pierwszej gazetki „Internowanka”, wymiana informacji o internowanych w całej Polsce. Zdobywanie papieru na gazetki.
[01:16:00] Pobyt boh. w Gołdapi do 11 czerwca [1982], z czego miesiąc w szpitalu. Najbliższe internowane: Małgorzata Jedynak (TVP), Janina Jankowska, dziennikarka. Lekcje języków obcych, masażu nogami. Najbliższe sąsiadki boh.: Alina Pieńkowska, Anna Walentynowicz, Joanna Gwiazda.
[01:19:45] Samopoczucie internowanych: „jak w ośrodku wypoczynkowym”. Zakaz wychodzenia na dwór, podchodzenia do okien. Widzenia w soboty i niedziele. 28 lutego [1982] ogłoszenie nazwisk kobiet przeznaczonych do innego miejsca: Joanna Gwiazda, Grażyna Kuroń (pomalowane paznokcie). „W Gołdapi było bardzo fajnie”. Troska kobiet o pozostawione na wolności dzieci.
[01:22:22] Aktywność opozycyjna „Pistoleta”, zmartwienie boh. 1 marca [1982] transport kobiet do Darłówka. Wizyty w Gołdapi lekarzy specjalistów: laryngologa i okulistki. Starania boh. o skierowanie do szpitala w Giżycku. Przyjęcie powitalne boh. w domu laryngologa wojskowego w Giżycku. [++]
[01:26:00] Po powrocie do szpitala wiadomość o aresztowaniu syna. Starania boh. o wyjście z internowania. Odwiedziny w szpitalu siostry boh. i Jadwigi Staniszkis.
[01:28:57] W czwartek [11 marca 1982] przylot helikopterem pułkownika SB w celu przesłuchania boh. i namówienia do współpracy, „mamy o pani bardzo wysokie zdanie”, próby szantażu uwięzieniem syna. „Wtedy to ja się naprawdę strasznie przestraszyłam”.
[01:33:10] Dwa listy od przesłuchującego oficera z namową do współpracy. Pobyt w szpitalu na oddziale laryngologii, lekarz Sternik. Otwarcie kiosku w Gołdapi: możliwość kupienia zeszytów do drukowania gazetki, sprzedawczyni przywoziła internowanym nasiona rzeżuchy, nowalijki.
[01:36:50] Decyzja boh. o kontunuowaniu walki pomimo zastraszenia przez SB. Rozmowa z Heleną Mikołajewską [Haliną Mikołajską] z KOR. Niemożliwość znalezienia adwokata w Gdańsku, w jego miejsce pracował dla boh. „dosyć okropny” prokurator wojskowy. Przekonanie boh., że [Mikołajska] była tajną współpracowniczką SB. „Ani przez moment mi nie przeszło przez myśl, że mogę pójść na jakieś ustępstwa z tymi łobuzami”.
[01:40:50] 10 czerwca [1982] rozpoczęcie akcji publicznego oczerniania boh. w oczach współpracowników: zgromadzenie przymusowe internowanych we wszystkich ośrodkach w celu obejrzenia materiału w TVP o Hotelu Morskim – gdańskiej siedzibie „S”. Kompromitująca boh. wypowiedź adwokatki Puciatej z Komisji Interwencji regionu. Przeniesienie boh. do Darłówka (internowani m.in. Drawicz, Arendarski, Niesiołowski).
[01:44:40] Wyjaśnienie sytuacji: dlaczego Kuroń miał dolary. Przywitanie boh. w Darłówku: „To ta, co zdradziła Kuronia”. Trudna sytuacja boh. wśród internowanych: „wszyscy słyszeli”. Sylwetka mec. Puciatej.
[01:47:28] Zamieszkanie boh. z Joanną Gwiazdą, Jolantą Szostek z Polfy. 30 czerwca [1982] kolejne spotkanie ze „znajomym” ubekiem – trudne do opanowania nerwy boh. Pijani żołnierze w Darłówku. Po zwolnieniu z internowania boh. i Jolanty Szostek konsekwentne odmawianie przejazdu ubeckim samochodem. [+]
[01:51:58] Droga powrotna komunikacją publiczną do Gdańska, nocleg u siostry. Spotkanie po latach z Jolantą Szostak w ECS (Europejskie Centrum Solidarności). Ksiądz Andrzej Szostek z KUL, brat Joanny, przyjeżdżał na widzenia. Alfred Wierzbicki, „cudowny ksiądz” wyrzucony z KUL.
[01:56:02] W Darłówku „wszyscy strażnicy byli ciągle pijani”. „Tłusty, ryży”, zawsze pijany strażnik „Prosiak” strzelał bezmyślnie w powietrze. Niebezpieczny (pijany) lekarz w Darłówku, wyjazdy internowanych do lekarzy specjalistów do Koszalina. Rozmowa z „Prosiakiem”: „zdrajcy jesteście”.
[01:59:50] Po powrocie do domu poszukiwanie psa Klipera. Rodzina Stefańskich, Jacek Stefański zamordowany rok później.
[02:03:25] Współpracowniczka boh., Iwona, której ojciec pracował w SB, zdemaskowana w internowaniu. Podejrzane i niesolidarne zachowania Iwony. Piękne strażniczki „jak z »Elle«”. Przewiezienie „wtyki” Iwony do Darłówka.
[02:07:20] Wyjazd z [Jackiem] Kaczmarskim i jego zespołem na konwencję partii socjalistycznej/socjaldemokratycznej. „Właściwie »Solidarność« była socjalistyczna”. Komitet Solidarité avec „Solidarite” utworzyła komunistyczna centrala związkowa CGT.
mehr...
weniger

Grygiel Małgorzata

Miziołek Michał

Instytut Pileckiego

Film