Autor relacji przed wojną zamieszkiwał w Przemyślu, gdzie stacjonowała jednostka ojca (28 pułk piechoty). We wrześniu 1939 wraz z rodziną ewakuowany pociągiem, 17 września przekroczył granicę węgierską. Przebywał w obozie internowania w miejscowości Moson-Magyarovar, a od wiosny 1940 w położonym nieopodal obozie Puski. Na jesieni 1943 wraz z rodziną znalazł się w Balatongoblar, gdzie uczęszczał do polskiego gimnazjum aż do jego zamknięcia w marcu 1944 po wkroczeniu Niemców do Węgier. W lipcu 1945 cała rodzina wróciła do Polski i osiedliła się w Dębicy. Autor relacji ukończył studia na Akademii Górniczo-Hutniczej. Zamieszkał w Warszawie, jako inżynier brał udział w budowie Huty Warszawa. Od 1982 roku na emeryturze.
[00:00:17] Autoprezentacja boh. urodzonego w 1930 r. w Sanoku.
[00:00:31] Ojciec służył w 5 Pułku Strzelców Podhalańskich w Sanoku, potem przeniesiono go do Przemyśla, do 38 Pułku Piechoty. Boh. przed wybuchem wojny skończył drugą klasę szkoły powszechnej, „wybuchła wojna i zaczął się, no trudno to tak nazwać, ale jeden z najpiękniejszych okresów mojego życia”.
[00:01:24] Od początku wojny Przemyśl był ostrzeliwany z samolotów. Boh. widział, jak sąsiad strzelał do samolotu z pistoletu. Rodziny wojskowych dostały polecenie opuszczenia miasta. Myślano, że wojna będzie trwała 3-6 tygodni, na ten czas miano wyjechać do Stanisławowa. Wspomnienie zniszczeń po bombardowaniach Przemyśla. Na stacji okazało się, że wojsko zabrało wszystkie wagony osobowe i pojechano w wagonie towarowym. Podróż trwała długo, ponieważ pociąg był atakowany przez samoloty niemieckie nadlatujące z terenu Słowacji. Pasażerowie uciekali z pociągu i ukrywali się – słabość boh., dziesięciolatka, do samolotów. Pewnego dnia nie zdążono opuścić wagonu i bomba w niego trafiła. Zginęła gosposia, wiele osób zostało rannych i kontuzjowanych, w tym boh. oraz jego siostra. [+]
[00:04:40] Potem jechano w stronę granicy węgierskiej, a nie do Stanisławowa. Granicę przekroczono 17 września. Polaków zabrano do obozu w Magyarovar, rzeczy jechały na furmankach. Boh. widział płaczące matki, które dowiedziały się, że Polska zastała zaatakowana przez Związek Radziecki. Węgrzy podstawili pociąg z wagonami osobowymi, gdy pociąg jechał, to na każdej stacji stały tłumy ludzi, którzy witali Polaków kwiatami, wrzucali żywność przez okna wagonów. Kwestia sojuszu węgiersko-niemieckiego a postawa ludności manifestującej sympatię do Polaków. [+]
[00:07:11] Uciekinierzy przebywali w obozie w Magyarovar, niedaleko granicy z Austrią. Węgierskie rodziny zabierały na jakiś czas polskie dzieci do siebie – aklimatyzacja w nowych warunkach. Boh. też trafił do węgierskiego domu, ale wieczorem uciekł do matki – współczesne postrzeganie swojego postępowania. Polscy żołnierze, a było ich prawie 6 tysięcy, byli zakwaterowani w halach fabrycznych, a cywile w pomieszczeniach biurowych. Dzieciaki bawiły się w toczenie kółka patykiem, urządzano wyścigi i strażnicy wypuszczali dzieciarnię za bramę obozu. Wracając chłopcy przynosili przepustki żołnierzy, którzy opuścili obóz, w ten sposób wielu żołnierzy uciekło. Za drutami dostawali cywilne ubrania, bilety i jechali w kierunku Jugosławii, a stamtąd do Francji. [+]
[00:10:25] Ludność cywilną, ok. 120 osób, przeniesiono do obozu w miejscowości Puski. Nie odczuwano tam, że trwa wojna. Węgierski komendant obozu mieszkał w Magyarovar, zostawiał Polakom klucze od swojego gabinetu i chorąży lotnictwa Szczeciński słuchał tam radia. Odbiór na Węgrzech nie był zagłuszany. Chorąży słuchał Londynu, robił stenogram, a potem prasówkę. Chłopcy mieli swój udział w akcji, ponieważ pilnowali budynku i dawali sygnały, gdy ktoś jechał. Przed wojną boh. mieszkał w mieście, w Puskach poznał przyrodę, tam usłyszał jak gra pole koniczyny – ilość owadów w czasach przed opryskami.
[00:13:04] Boh. był najmłodszy z czwórki rodzeństwa. Starsi wyjechali do gimnazjum w Balatonboglar i przyjeżdżali tylko na wakacje, święta. Po jakimś czasie boh. także wyjechał do szkoły. Ojciec jako wojskowy siedział w obozie internowania. Podczas wizyty Józsefa Antalla siostra poprosiła go o pomoc w przeniesieniu ojca i tak się stało – wdzięczność rodziny.
[00:14:35] Przyjechano do Balatonboglar. Tu wdowa po pułkowniku armii węgierskiej udostępniła im domek ogrodnika – warunki bytowe, bliskość Balatonu. Węgrzy, sojusznicy Niemców, pozwolili na wywieszenie polskiej flagi na kościele, na obchodzenie polskich świąt. Pracownicy poselstwa niemieckiego na pewno szpiegowali i donosili, ale Polacy w Balatonboglar tego nie odczuwali. Tak było do wkroczenia Niemców na Węgry.
[00:16:38] Niemcy uprzejmie traktowali wdowę po pułkowniku, żandarmi nie wchodzili na jej posesję. To pomogło ojcu, który ukrywał dwóch profesorów Adama Czekańskiego i Koguta, a potem odprowadził ich do pociągu. Gdy gimnazjum [polskie] zamknięto, Niemcy poszukiwali nauczycieli.
[00:18:10] Po wkroczeniu Niemców na Węgry przyszło pismo z obozu, by rodzina wracała z Balatonboglar – propozycja pułkownikowej. 4 grudnia 1944 do miasta wkroczyła Armia Czerwona – oczekiwanie na wjazd czerwonoarmistów. Willę pułkownikowej zajął sowiecki generał, a rodzina nadal mieszkała w domu ogrodnika. Posesja była pilnowana i nie doszło do żadnych ekscesów z udziałem żołnierzy. Lejtnant polubił ojca, dał rodzinie bryczkę i dwa konie i radził opuścić miasto przed spodziewanym kontratakiem Niemców. Rodzinie udało się dotrzeć do Baty nad Dunajem. Na studiach boh. spotkał kolegę, który w czasie wojny był w Kazachstanie, opowiadał jak nocami zakradał się matką do spichlerzy, by kraść zboże – porównanie losów. Dramatycznym momentem dla boh. był wybuch bomby zrzuconej do Balatonu. Wspomnienie nisko lecących samolotów alianckich – tajna umowa z Węgrami. Po zakończeniu wojny rodzina w 1945 r. wróciła do Polski.
[00:22:50] Wdzięczność członków rodziny dla Węgier i Węgrów. Gdy przebywano w obozie w Magyarovar, to „upodobała nas sobie rodzina kapitana straży ogniowej”, były tam dzieci w podobnym wieku – wsparcie i przyjaźń.
[00:24:56] Po wojnie boh. zdał maturę i studiował na wydziale elektrycznym AGH. Nie pracował potem w kopalni, ale w Państwowej Inspekcji Energetycznej w Warszawie. Pułkownik UB pracujący w Inspekcji namawiał boh., by zapisał się do partii, a wtedy dostanie mieszkanie na Mokotowie. Boh. wybrał pracę w Hucie Warszawa, brał udział w uruchamianiu pieców łukowych. Dostał za to Srebrny Krzyż Zasługi. Po jakimś czasie podjął pracę w Komitecie Nauki i Techniki, zajmował się automatyzacją górnictwa i hutnictwa, m.in. wprowadzaniem maszyn cyfrowych. Komitet zaczął się przekształcać i stał się później Ministerstwem Nauki i Techniki. Boh. nie widział się tam i przeszedł do przedsiębiorstwa zajmującego się automatyzacją i cyfryzacją procesów budownictwa. Stamtąd odszedł na emeryturę.
[00:28:03] Babcia mieszkała w Dębicy i jeżdżono do niej na wakacje. Dziadek i wuj byli kolejarzami. Ojciec Jan Selbirak służył jako chorąży w 38 PP w Przemyślu. W czasie pobytu na Węgrzech brał udział w przerzucie polskich żołnierzy do Francji. Spotkał kolegę Węgra, z którym służył w armii austriackiej w czasie I wojny. Kolega był oficerem wywiadu i pomagał Polakom, m.in. uciekającemu z obozu Ziębickiemu.
[00:32:24] Ojciec nie służył w Legionach, ale brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Dostał potem propozycję otrzymania ziemi na Wołyniu, ale z tego zrezygnował. Po latach boh. pojechał do archiwum wojskowego w Rembertowie i dowiedział się z dokumentów, że w 1920 r. ojciec brał udział w zdobywaniu jakiejś stacji i został za to odznaczony. Gdy studiował na AGH, kolega zaangażowany politycznie wypomniał mu przeszłość ojca. W tamtym czasie ojciec był emerytem i dostawał 300 zł.
[00:35:38] Matka Emilia z domu Bochenek uczyła się w Seminarium Nauczycielskim w Dębicy, potem zajmowała się domem i dziećmi. Wspomnienie zbombardowania wagonu w czasie ucieczki w 1939 r., zginęła wtedy gosposia, a siostra została ranna w twarz niewielkim odłamkiem – reakcja matki.
[00:37:18] W Przemyślu mieszkano na Winnej Górze w osiedlu wojskowym. Sąsiadem był wojewoda krakowski [Józef] Tymiński. W mieście stacjonowały różne jednostki wojskowe, ojciec rozpoznawał grane capstrzyki. Refleksja na temat czasu i znikania – sentyment do lokomotyw parowych. Dziadek i wuj byli kolejarzami, ale boh. ich nie poznał.
[00:40:03] Boh. przed wojną bawił się z Jerzym Tymińskim, synem wojewody. Boh. nie chce mówić na temat wielonarodowościowego Przemyśla, „nie chcę, żeby mnie obrzucali kamieniami”. Sąsiad Kikiela, Ukrainiec, był rówieśnikiem boh. i miał starszego brata – relacje sąsiedzkie.
[00:42:22] W Balatonboglar miał kolegę Żyda, który zaprowadził go kiedyś do bożnicy. Na zdjęciu zrobionym w klasie w czasie wizyty Antalla jest też boh. oraz koledzy Relinger, Podolak i Gessler, Żyd. Gdy przyszli Niemcy, Podolak i Relinger wstąpili do SS. Podolak bił Gesslera, a boh. go bronił. Potem Podolaka zastrzelili Rosjanie. Boh. siedział w ławce z Relingerem, ojciec kolegi był w polskim lotnictwie w Anglii. Chłopak, który zdradził [Niemcom] kryjówkę [Henryka] Sławika, został potem zastrzelony. Boh. nie wie, co stało się z Gesslerem, na Węgrzech to popularne nazwisko. Po wejściu Niemców starszych uczniów przesłuchiwano i bito, by zdobyć informacje o szkoleniu wojskowym w gimnazjum. Jeden z kolegów stracił kilka zębów.
[00:47:48] W czasie podróży pociągiem we wrześniu 1939 część pań śpiewała – atmosfera w wagonie. Mówiono, że wojna będzie trwała 6 tygodni, a potem ludzie wrócą do domów. Boh. bawiły ucieczki z wagonu w czasie nalotów. Interesowały go nisko lecące samoloty. Ludzi ostrzeliwano i niektórzy zginęli. W czasach PRL-u boh. widział relację ze zjazdu lotników niemieckich, którzy mówili, że zachowywali się szlachetnie i nie strzelali do kobiet i dzieci. To nie jest prawda, boh. widział twarz lotnika w goglach, a ten na pewno widział, że na polu leży dziecko.
[00:50:03] Gdy rodzina jechała pociągiem do granicy, ojciec był ze swoim oddziałem pod Stryjem, potem znalazł się w Rohatynie. Tam dotarł do nich rozkaz Wodza Naczelnego, by przedostać się na Węgry. To się ojcu i jego kolegom udało. Rodzina odnalazła się w Koszycach i potem, dzięki decyzji Antalla, była razem. Reakcja na opowieści kolegi, który spędził wojnę w Kazachstanie. Inny z kolegów, rówieśnik, był w obozie w Berlinie, jego matka odgruzowywała miasto, a on sprzątał w obozie. W tym czasie boh. łowił ryby w rozlewiskach Dunaju. W miejscowości Sarpilis [koło Baty] mieszkali koloniści niemieccy. Po wejściu Rosjan jeden z Niemców poszedł do sowietów i powiedział, że ojciec boh. jest szpiegiem niemieckim. Cała rodzina znalazła się pod ścianą i chciano ich rozstrzelać – interwencja lejtnanta.
[00:53:40] W czasie nalotów przerywano pracę, starsza młodzież pracowała u dziedzica. Z Włoch samoloty alianckie leciały w grupach liczących po 35 maszyn. Czasem naliczono 50 takich grup. Przelot nad Balatonboglar zaczynał się rano, a kończył po południu. Pewnego dnia latająca forteca leciała sama, prawdopodobnie samolot był uszkodzony. Zaatakowały go myśliwce węgierski i niemiecki, ale okazało się, że samolot aliancki miał ochronę i samolot węgierski został zestrzelony. Boh. i brat pobiegli zobaczyć wrak samolotu i widzieli zwęglone zwłoki pilota. [+]
[00:55:38] Regularnie o godz. 18 z północnych Węgier nadlatywał pocisk, który spadał w różnych miejscach, raz spadł na plebanię. Po wejściu sowietów do Balatonboglar w willi kwaterował generał, a w kuchni domu ogrodnika spał lejtnant. Pewnego dnia przyszedł w białym kombinezonie. Gdy zamarzł Balaton zdarzyło się, że Niemcy przeszli na sowiecką stronę i porwali pijanego pułkownika. Potem Rosjanie mieli się wyprawić na stronę niemiecką i wtedy boh. zobaczył znajomego lejtnanta w kombinezonie maskującym. [+]
[00:57:03] Rodzina boh. odjechała na południe Węgier. Potem dowiedział się, że Niemcy przejechali lżejszymi wozami pancernymi przez zamarznięte jezioro, a sowieci zbombardowali jezioro i Niemcy nie mogli wrócić. W drodze do Budapesztu, gdzie formowano transport repatriacyjny, boh. widział pola walki i wraki czołgów obu stron. [+]
[00:58:04] W 1939 r. pociąg miał jechać do Stanisławowa. We wsi Gaje Wyżne został zbombardowany i pojechano do Rohatyna. Było wielu rannych, więc sanitarkami jechano na Przełęcz Tatarską i tam przekroczono granicę – przejazd pociągiem przez Węgry do Mosonmagyarovar, w mieście była duża fabryka. W czasie drogi na Węgry dowiedziano się o wkroczeniu sowietów.
[00:59:52] W Boże Narodzenie 1939 polskie dzieci z obozu zostały zaproszone do domu kościelnego – odczucia boh. na widok węgierskich dzieci, które dostawały prezenty przy choince. Węgrzy zorganizowali komitet pomocy Polakom, były w nim m.in. hrabiny. Dzieci dostały zabawki produkcji niemieckiej, boh. duży samolot, a kolega trzy małe samoloty. Dzięki komitetowi dzieci polskie trafiły do węgierskich rodzin – ucieczka z domu żony rzeźnika do fabryki, gdzie przebywali internowani.
[01:02:07] Z ojcem spotkano się już w Rohatynie. Boh. zapamiętał oddziały pancerne pułkownika Maczka. Sanitarka, którą jechała rodzina wjechała do rowu – incydent na drodze z udziałem kapitana WP. Boh. widział biegnącego zakrwawionego żołnierza i majaczące na horyzoncie czołgi niemieckie, inny z kolegów też to zapamiętał. Boh. na Węgrzech spotkał żołnierzy niemieckich mówiących po polsku, byli to Ślązacy wcieleni do wojska.
[01:05:30] Wspomnienie przejazdu przez Węgry i serdecznego powitania na stacjach kolejowych. Łzy matek na wiadomość, że sowieci napadli na Polskę. Na stacji docelowej rzeczy złożono na wozach, a ludzie pieszo szli do fabryki. Ludność cywilną zakwaterowano w pokojach administracyjnych, a żołnierzy w halach fabrycznych. Zabawy chłopców na terenie zakładu. Potem cywili przeniesiono do domków przy fabryce. Obiady dostawano z wojskowej kuchni. W książce [Grzegorza] Łubczyka jest zdjęcie, na którym boh. stoi przy kuchni z puszką, do której kucharz nalewa zupę. Ślizgawka w Magyarovar – zabawy młodych „i stąd mnie jest przykro, że ja tej wojny nie przeszedłem tak, jak moi rówieśnicy w innych krajach przeszli wojnę”. Gdy kolega wspominał pobyt w , boh. czuł wstyd, że w czasie wojny się bawił, miał kontakt z przyrodą.
[01:09:46] Boh. prawie nie widywał Niemców. W Balatonboglar, gdy Niemcy szykowali się do ucieczki przed Rosjanami, do rodziców przyszedł kapelan garnizonu i namawiał ich do wyjazdu razem z cofającymi się oddziałami. Gdy ojciec odmówił, kapelan ich pobłogosławił i życzył szczęśliwego powrotu do ojczyzny. [+]
[01:11:14] W obozie w Magyarovar przebywano do 1940 r., potem przeniesiono się do wsi Puski, do obozu dla wojskowych z rodzinami. Z Magyarovar przerzucano polskich żołnierzy przez Jugosławię do Francji – postawy Węgrów. Czasem uciekinierów łapano. W 1943 r. boh. pojechał do szkoły w Balatonboglar. W Puskach boh. nauczył się jeździć na rowerze, kapano się w rozlewiskach Dunaju i pływano łódką pożyczoną od księdza. Była szkoła dla polskich dzieci, mąż nauczycielki pani Donakowskiej uczył boh. gry na skrzypcach. Udział chłopców w grze na organach – poruszanie miechów. Początkowo Węgrzy byli nieufni. Boh. poszedł do węgierskiej szkoły, ale nie znał języka i po kilku dniach zrezygnował. Polacy zorganizowali swoją szkołę. Wspomnienie obsługi karuzeli – praca i przejazd na krzesełku, „i gdzie tu wojna?”.
[01:18:38] Starsze rodzeństwo chodziło do szkoły w Balatonboglar. Boh. zdał egzamin do drugiej klasy gimnazjum i w 1943 r. cała rodzina wyjechała z Puski. Początkowo mieszkano w willi nad Balatonem, ale było tam bardzo zimno, potem przeniesiono się do domu pułkownikowej. W szkole mówiono po polsku, ale uczono języka węgierskiego. Boh. na tyle poznał język, że po wkroczeniu Rosjan był ich tłumaczem. Matka radziła, by się od tego wykręcił, ponieważ źle na to patrzono.
[01:21:00] Zorganizowano w domu wigilię i przyszedł na nią lejtnat ze swoimi ludźmi. Boh. chodził z Rosjanami po domach Węgrów. Nowe władze prosowieckie zarządziły, by nie dawać żołnierzom moszczu z winogron. Świeży moszcz szybko fermentuje i od tego mógł pęknąć żołądek. Węgrzy chętnie częstowali tym czerwonoarmistów. Boh. słyszał o wylewaniu wina z beczek, by nie trafiło do Rosjan. Lejtant dał bratu boh. aparat fotograficzny, ale brat go nie wziął. W willi pułkownikowej mieszkał generał sowiecki, pewnego dnia proszono matkę, by przygotowała jakąś potrawę. Na tyle dobrze się z tego wywiązała, że generał dał jej butelkę koniaku. Butelkę przyniósł żołnierz, który część alkoholu wypił. Boh. denerwował się, gdy lejtnant mówił, że Lwów będzie radziecki i chciał, by go tam odwiedzić – powojenne losy czerwonoarmistów, którzy byli na zachodzie. Po wkroczeniu Armii Czerwonej na Węgry utworzył się prosowiecki rząd i Czerwona Armia Węgierska – sytuacja w kraju.
[01:26:08] Po wkroczeniu Niemców na Węgry szkołę w Balatonboglar rozwiązano, ale uczniowie dostali świadectwa. Nauczyciele starali się ukryć, uciec. Wcześniej jedna z nauczycielek przygotowała pokaz tańców polskich i występ podobał się Węgrom. Na pokaz w Budapeszcie nie zgodzili się Niemcy. Szkoła mieściła się w budynku domu kultury, który Węgrzy przekazali Polakom. Ojciec ukrył dwóch profesorów: Czekańskiego i Koguta. Po kilku dniach nauczyciele wyjechali do swoich obozów, z których byli delegowani do szkoły. Jednego z profesorów posądzano, że robił szkolenia wojskowe i szukano go.
[01:29:45] Wspomnienie momentu, gdy omal nie rozstrzelano członków rodziny. Siostra zauważyła, że jedzie łazik z oficerem radzieckim – jego interwencja. Rodzinę zadenuncjował kolonista niemiecki. Jeden z Rosjan kreślił znak krzyża na chlebie i przytaczał powiedzenie swojej matki. Nie znano rosyjskiego, ale dogadywano się z czerwonoarmistami. Boh. chodził z nimi do węgierskich domów jako tłumacz – zdobycie orzechów na kutię. Lejtnant zostawił rodzinie swoje zdjęcie.
[01:32:26] Zachowało się wiele zdjęć ze szkoły w Balatonboglar. Dyrektorem placówki był [Piotr] Jędrasik, który miał archiwum szkoły. Boh. nie udało się dotrzeć do tych materiałów. Pan Dębicki, po wojnie dyrektor Instytutu Polskiego na Węgrzech, też miał jakieś dokumenty dotyczące szkoły.
[01:33:55] W jednej z willi w Balatonboglar mieszkali starsi uczniowie. W obawie przed Niemcami rozlali wodę przed wejściem, a do klamki podłączyli przewód elektryczny. Kolega „strasznie głupi” wiedział o tym, ale kazał mu wejść do budynku – skutki złapania za klamkę. Cała rodzina boh. przeżyła wojnę – zdjęcie z Pusek.
[01:35:43] Do Polski jechano prawie miesiąc. Przed wyjazdem zbierano morwę – destylacja alkoholu. Ojciec miał potem 25-litrową beczułkę trunku. Zabrano ją do obozu przejściowego „Hungaria” w Budapeszcie. Przebywało tam także 6 tys. jeńców włoskich. Zorganizowano transport i Polacy wyjechali. Dano im dwóch Rosjan jako eskortę. Odjechano kawałek od Budapesztu i pociąg stanął, ponieważ inny skład zabrał im lokomotywę. Ojciec poszedł do eskorty z alkoholem i gdy nadjechał inny pociąg, to zabrano mu parowóz. Po przejechaniu krótkiego odcinka przyjechała żandarmeria sowiecka i wymieniono eskortę. Gdy przejechano granicę, pociągu pilnowano, ponieważ zdarzały się ataki UPA. Pewnej nocy boh. był dyżurnym – pojawienie się oficera, który nakrzyczał na chłopaka za to, że był boso. W Rzeszowie do sąsiedniego wagonu przez dach weszli upowcy i zabili ludzi. Reakcja matki. [+]
[01:40:20] Pod koniec wojny rodzina przebywała we wsi Bata, tam w dwóch obozach byli Polacy z Balatonboglar. Rozmawiano, kiedy wracać do Polski i czy w ogóle wracać. Rodzina zdecydowała się na powrót – miesięczny pobyt w obozie „Hungaria”. 15 lipca 1945 przyjechano do Dębicy, w drogę z Węgier wyruszono miesiąc wcześniej. W czasie podróży boh. zachorował – tłuste konserwy, gotowanie posiłków podczas postojów pociągu.
[01:44:50] Po przejechaniu granicy miał miejsce incydent z kapitanem, który nakrzyczał na boh., bosego dyżurnego. Z Zagórza pojechano do Rzeszowa. Rodzina miał dom w Dębicy, gdy przyjechano do miasta okazało się, że mieszkają tam dwaj lokatorzy, Zięba był członkiem partii – zamieszkanie u ciotki. Po jakimś czasie udało się odzyskać połowę domu – atak Zięby na ojca i incydent po jego śmierci. Przed wojną partyjny lokator był sierżantem w wojsku i dlatego ojciec wynajął mu połowę domu. Ziębę gryzło sumienie i przeprosił matkę za swoje uczynki. Dom odzyskano po jego śmierci.
[01:49:30] Po wojnie boh. poszedł do trzeciej klasy gimnazjum w Dębicy. Uczniowie brali udział w odbudowie mostu nad Wisłoką – zapał pracy dla kraju. Boh. i koledzy wstąpili do OMTUR-u, organizacji związanej z PPS. Był uczniem liceum, gdy widział egzekucję trzech mężczyzn złapanych przez UB. Tego dnia młodzież wypuszczono wcześniej ze szkoły. Skazańcy stali na ciężarówce, na szyjach mieli pętle, auto odjechało i skazańców powieszono. Udział młodzieży w egzekucji miał ją zastraszyć. Fotograf, który zrobił zdjęcie, był potem represjonowany. Zwłok nie pochowano na cmentarzu, ale ludzie je tam przenieśli. Mówiono, że kat został potem zastrzelony. Młodzież zwolniona z lekcji nie wiedziała, po co idzie na rynek. Boh. opowiedział o tym w domu – reakcja ojca . [+]
[01:57:27] Ojciec zastanawiał się, czy nie wrócić do służby wojskowej, ale był już w wieku emerytalnym i przeszedł na emeryturę. Boh. studiował w Akademii Górniczo-Hutniczej, na uroczystościach nosił górniczą czapkę z piórami. Boh. należał do Związku Młodzieży Polskiej, razem z kolegą Dziubkiem mieli przygotować gazetkę ścienną, ale zmarł Stalin i to ich ominęło. Po śmierci Stalina boh. szedł na egzamin z matematyki stosowanej i widział na ulicy płaczące kobiety.
[02:00:16] Boh. nie budował Nowej Huty, ale budował Hutę Warszawa – opinia na temat jej sprzedaży. W czasach PRL robiono tam blachy szlachetne na karoserie aut. Włosi mieli taką samą hutę, wykupili zakład polski i zamknęli go. Obecnie znajduje się tam fabryka, która wyrabia pręty zbrojeniowe.
[02:01:33] Gdy budowano Hutę Warszawa, boh. był młodym inżynierem i miał dużo zapału. Jeden z przełożonych chciał go posadzić za biurkiem, boh. poszedł do redakcji „Trybuny Ludu” i rozmawiał z redaktorką, która okazał się być żoną jego szefa. Boh. pracował w stalowni i brał udział w budowie pieca. Dostał z Huty mieszkanie na Bielanach i telefon. Opinia na temat wykupowania polskich zakładów przez firmy zagraniczne.
[02:05:35] Budowa pieca łukowego – wypadek w hucie. Ranny robotnik trafił do szpitala, krew dla niego oddali pracownicy umysłowi huty. Boh. nie słyszał o innych wypadkach w zakładzie. Gdy skończono budowę komina, to kominiarze wypili ćwiartkę wódki na szczycie, ale żaden nie spadł.
[02:07:50] W książce Łubczyka jest informacja o chłopaku, który zdradził [Niemcom] kryjówkę Sławika. Boh. z córką Sławika chodził do klasy. Wspomnienie Antalla, który pomógł jego rodzinie. Współcześnie Łubczyk dotarł do informacji o okolicznościach śmierci Sławika, okazało się, że został powieszony.
[02:09:50] Autoprezentacja boh. urodzonego w 1930 r. w Sanoku., przedstawienie rodziców.
more...
less
Pilecki Institute Library in Warsaw
ul. Sienna 82
Mon - Fri 8:00 - 16:00
(+48) 22 182 24 75
Reading Room of the Augustów Branch of the Pilecki Institute
ul. 3 Maja 16
Tue, Thu 09:00 - 16:00
(+48) 502 461 075
Berlin Branch of the Pilecki Institute
Pariser Platz 4a
Tue - Fri 10:30 - 17:30
(+49) 30 275 78 955
New York Branch of the Pilecki Institute
92 Greenwich Street
Mon - Fri 10:00 - 16:00
(+1) 917 655 9918
This page uses 'cookies'. More information
In the Pilecki Institute Archives we gather and make available digital versions of various documents. All of them describe the fates of Polish citizens who experienced two totalitarianisms – the German and the Soviet – in the 20th century. We acquire digital copies of documents held by numerous domestic and foreign institutions: the Bundesarchiv, the United Nations Archives, the British National Archives and the Polish State Archives. In this way we are building a knowledge base and a hub for comprehensive research on the Second World War and the dual occupation of Poland – for scholars, journalists, people of culture, families of the victims and witnesses to the crimes, as well as all history enthusiasts.
Our website archiwum.instytutpileckiego.pl presents a complete collections catalog. They can be easily navigated thanks to the full-text search engine and descriptions attached to all items. Access to the content is possible only at the reading rooms of the Pilecki Institute’s Library in Warsaw and Berlin, where our employees help with general inquiries regarding the collections, help users navigate our online catalogs, and enable access to materials subject to availability restrictions.
Some documents, such as those from the Bundesarchiv or the KARTA Center, are subject to restrictions resulting from agreements between the Institute and the transferring institutions. After arriving at the Library, visitors must sign relevant declarations granting access to documents exclusively on site. Information on access restrictions is included in the Library’s regulations. Before the visit, we encourage you to familiarize yourself with the scope and structure of our archival, library and audio-visual resources, as well as with the visiting rules and regulations concerning the use of the collections.
Everyone interested in using our collections is invited to the Pilecki Institute Library in Warsaw and the Reading Rooms of the Augustów, Berlin and New York Branches. Their contact details can be found here. Remote access to some materials from the Pilecki Institute Archives is also possible. We also ask that you read the rules for visiting and accessing the collections in advance.
Please read the privacy policy. Using the website is a declaration of an acceptance of its terms.