Wacław Bajer (ur. 1926, Skole, zm. 2021) dzieciństwo i pierwsze lata wojny spędził w Janowie Lubelskim. Jego ojciec był sekretarzem gminy, a po wkroczeniu Niemców – poborcą podatkowym (zginął w 1940 zastrzelony podczas pełnienia obowiązków). Wacław trafił na roboty przymusowe do Niemiec. Pracował w gospodarstwie w RWacław Bajer (ur. 1926, Skole, zm. 2021) dzieciństwo i pierwsze lata wojny spędził w Janowie Lubelskim. Jego ojciec był sekretarzem gminy, a po wkroczeniu Niemców – poborcą podatkowym (zginął w 1940 zastrzelony podczas pełnienia obowiązków). Wacław trafił na roboty przymusowe do Niemiec. Pracował w gospodarstwie w Rimpar (gospodarz Georg Schleisinger), a następnie w obozie pracy (Ostarbeiterlager) w Wurtzburgu, gdzie pracował m.in. w fabryce amunicji. W 1943 w wyniku choroby został uznany za niezdolnego do pracy. Powrócił do rodziny w Kosowie k/Kołomyji. Po wkroczeniu Armii Radzieckiej został wcielony do 2 Armii Wojska Polskiego. Służył w 2, a potem 3 Zapasowym Pułku Łączności. Zdemobilizowany w grudniu 1945, osiedlił się w Jeleniej Górze zajmując poniemieckie gospodarstwo. Przez kilkanaście lat pracował w Rejonowym Przedsiębiorstwie Melioracyjnym w Jeleniej Górze. Od 2001 roku na emeryturze. Zmarł 1 grudnia 2021 w Jeleniej Górze.
more...
less
[00:00:10] Autoprezentacja boh. urodzonego w 1926 r. we wsi Skole w powiecie stryjskim.
[00:00:33] Boh. mieszkał z rodzicami w Kosowie koło Kołomyi i tam poszedł do szkoły. Ojciec dostał pracę w Janowie lubelskim i tam wyjechano. Boh. kontynuował naukę, w Kosowie chodził do szkoły męskiej, a w Janowie do koedukacyjnej. W 1939 r. wybuchła wojna, boh. zapamiętał bombardowanie miasta. Niemcy weszli i zajęli szkołę, więc przez jakiś czas nie było nauki. Potem szkołę przeniesiono do innego budynku.
[00:03:18] Boh. mając 14-15 lat zaczął pracę przy sadzeniu drzewek, potem pracował fizycznie w magazynie zbożowym Spółdzielni Rolniczo-Handlowej. Przerwa obiadowa trwała 2 godziny, kolega poprosił, by boh. kupił mu w tym czasie papierosy. Na ulicy został zatrzymany i wylegitymowany, potem razem z dwiema innymi osobami zabrano go do więzienia – strach przed rozstrzelaniem. Wieczorem przewieziono zatrzymanych do Lublina i dołączono do większej grupy. Po dwóch dnia Niemiec wskazał osoby, które pojadą do Auschwitz. Ludzi zapakowano do wagonów osobowych. Na jednej ze stacji więźniowie jadący do Auschwitz mieli wysiąść, „ja nie wysiadłem i może dzięki temu żyję”. Później dowiedział się, że jechano do obozu koncentracyjnego, w którym wielu ludzi umierało. [+]
[00:09:38] Boh. pojechał pociągiem dalej. Dotarł do obozu przejściowego, do którego przywożono ludzi skierowanych na roboty przymusowe. Po kilku dniach przewieziono go do Würzburga, z Arbeitsamtu zabrał go Niemiec, piekarz. W domu poczęstowano go rosołem i powiedziano, że pojedzie pracować w gospodarstwie teścia, rolnika. Wieczorem przyjechał Niemiec i zabrał go do Rimpar – życzliwe przyjęcie w gospodarstwie. [+]
[00:14:15] W gospodarstwie pracowało dwóch Francuzów, jeńców wojennych. Rano po śniadaniu jeden z nich zabrał boh. do obory i pokazał, co ma robić. Był tam do początku 1943 r., pracował, ale dobrze go traktowano. Obiady jedzono razem z bauerem, przed posiłkiem mówiono modlitwę. Czasem Niemka wołała robotników na podwieczorek.
[00:17:10] Z wojny wrócił młody Niemiec, który wcześniej pracował w gospodarstwie i boh. już nie był potrzebny. Policjant odprowadził go do Arbeitsamtu, stamtąd trafił do obozu pracy w Würzburgu – warunki bytowe. Pracował w fabryce amunicji, początkowo przyuczał się do pracy. Robotnicy Polacy mieli nosili literę „P”, inni ze wschodu mieli oznaczenie „Ost”. Przeniesiono ich do obozu dla robotników ze wschodu i tam były gorsze warunki. Boh. zachorował, miał wrzód na nodze i nie mógł chodzić. Pracował wtedy w fabryce Georga Grossa, gdzie robiono m.in. części zamienne. Okoliczności skierowania na komisję lekarską, która orzekła, że boh. jest niezdolny do pracy. Georg Gross pożegnał go i dał pieniądze na bilet do domu. Pojechał do Krakowa, gdzie mieszkał jego wuj, w drodze źle się czuł i nie wiedział, czy przeżyje podróż.
[00:25:20] Boh. przyjechał do wuja w niedzielę, był zawszony, więc dostał inne ubranie. Wuj zaprowadził go do znajomego lekarza, który uznał, że można go wyleczyć. Boh. był w Krakowie niecałe dwa tygodnie. Dowiedział się, że matka wróciła do Kosowa z jedną z córek. Drugą zabrano z pociągu na roboty. Boh. poczuł się lepiej i pojechał do Kołomyi, a stamtąd poszedł pieszo do Kosowa odległego o 32 km. W Kosowie babcia miała nieduże gospodarstwo i sad – spotkanie z bliskimi. Babcia ucieszyła się na jego widok, ale powiedziała, że Ukraińcy mordują Polaków. Życie na wsi.
[00:30:51] Po odejściu Niemców przyszli Rosjanie, wtedy ustały mordy dokonywane przez Ukraińców. Boh. był w Kosowie, gdy banderowcy napadli na wieś i zabili wielu mieszkańców. Polacy ukrywali się, matka i siostra chodziły spać do sąsiadki Ukrainki. Babcia uznała, że dobrze żyła z Ukraińcami i nie boi się ich. Boh. ukrywał się w stercie za domem. Potem Ukrainka powiedziała matce, by już nie przychodziła. Gdy we wsi stacjonowali Węgrzy, to Ukraińcy nie napadali.
[00:35:16] Potem przyszła Armia Czerwona, we wsi kwaterowali żołnierze. Po kilku dniach znajoma przyniosła polską gazetę, było tam napisane, że organizuje się polskie wojsko w Związku Radzieckim. Jakiś czas potem pojawiło się ogłoszenie, że mężczyźni z podanych roczników, Polacy i Ukraińcy, mają się zgłosić do radzieckiej komendy uzupełnień. Boh. zgłosił się do wojska w Zabłotowie. Wcześniej kazano mieszkańcom wyprowadzić się ze wsi ze względu na przebieg frontu. Babcia nie chciała się wyprowadzić, ale poprosiła wnuka, by odprowadził krowę do Zabłotowa. Boh. poszedł z krową i przyjęto go w jakimś polskim gospodarstwie. Matka i siostra w tym czasie były u innej rodziny w Zabłotowie. [+]
[00:39:17] Boh. zgłosił się do komendy uzupełnień w Zabłotowie. Zgłaszających się Ukraińców kierowano do Armii Czerwonej, a Polaków do polskiego wojska. Boh. zabrano kenkartę i kazano się stawić za trzy dni z odpowiednią ilością jedzenia. W grupie poborowych było dwóch kolegów ze szkoły w Kosowie. Grała orkiestra. Ukraińcy i Polacy szli w osobnych kolumnach. Ukraińców było więcej. Grupy prowadzono na wschód. [+]
[00:41:35] Polacy cieszyli się, że idą do polskiego wojska. Ojciec boh. należał do POW – tradycje w domu, znajomość pieśni. Droga do pociągu zajęła dwa dni. Potem wagonami towarowymi pojechano pod Kijów, a stamtąd do Żytomierza. Jedną noc spano w pomieszczeniach, w których wcześniej było bydło. Gdy maszerowali w cywilnych ubraniach, minął ich oddział w nowych polskich mundurach. Boh. trafił do wsi, w której tworzono 2 Zapasowy Pułk Łączności. Kwaterowano w szkole. W pułku były trzy bataliony kobiece, dziewczyny kwaterowały w opuszczonym dworze. [+]
[00:46:30] Szkolenia poborowych trwało dwa miesiące. Rano był apel rozpoczynany modlitwą, śpiewano „Kiedy ranne wstają zorze”. Żołnierze szli do rzeki, by się umyć, potem były ćwiczenia. Wodę dla kuchni polowej przywożono z potoku. Część żywności stanowiły konserwy z Ameryki. W pułku, który liczył ok. 1200 żołnierzy, przeważali ludzie młodzi, niektórzy chłopcy jeszcze się nie golili. Żołnierzy ostrzyżono i umundurowano. Dowódcą dziesięcioosobowej drużyny był kapral – kwestia golenia. Boh. był w kompanii, która miała budować polowe linie telefoniczne.
[00:51:10] Po dwóch miesiącach wyjechano do Lublina. W Równem pociąg stał na bocznicy, a żołnierze poszli na mszę do kościoła. W Zdołbunowie mieszkańcy dowiedzieli się, że jadą polscy żołnierze i przyszli na stację – spotkanie z rodakami. W Lublinie pułk zakwaterowano w obozie na Majdanku. Baraki obozowe wcześniej zdezynfekowano. Żołnierze mieli ćwiczenia. Jesienią złożyli przysięgę. Po zakwaterowaniu na terenie obozu „zastaliśmy […] tą izbę taką, gdzie właśnie zatruwali Niemcy jeńców”, znaleziono dużą ilość puszek z Cyklonem. W tym pomieszczeniu zrobiono magazyn sprzętu. [+]
[00:56:22] Po przysiędze przyjechali tzw. „kupcy” i zabierali łącznościowców do jednostek 1 i 2 Armii WP. Boh. trafił do 3 Samodzielnego Pułku Łączności, była to jednostka liniowa. Wraz z kilkoma kolegami znalazł się w kompanii ruchomych środków łączności. Kompania rozwoziła tajną korespondencję do jednostek polskich i radzieckich „i na tym polegał nasz udział w walkach z Niemcami”. Worki z listami były zaplombowane. Kwatery kompanii. Z pocztą jeździło zawsze dwóch żołnierzy, ale boh. roznosił listy tylko na terenie Lublina. [+]
[01:01:50] W Lublinie dowiedziano się, że w Warszawie wybuchło i upadło powstanie. Potem cieszono się z wyzwolenia Warszawy. W styczniu 1945 pułk przeniósł się do podwarszawskich Włochów. Tu również oddzielnie zorganizowano kompanię ruchomych środków łączności i boh. nadal rozwoził tajną korespondencję. Wyglądało to inaczej niż w Lublinie, jeżdżono autami, motocyklami, konno. Stołówka mieściła się w domu prywatnym – relacje z mieszkańcami.
[01:05:00] Boh. i kolegą jeździli z korespondencją motocyklem, operowano w okolicach Warszawy. Często wracano późnym wieczorem i w kuchni już nie było jedzenia. Pewnego dnia szef kompanii, Rosjanin, kazał mu się zameldować u dowódcy – rozkaz wyjazdu konno, choć boh. nie umiał jeździć na koniu. Kolega Bednarz, lwowiak, który jeździł konno powiedział, że koń jest spokojny – pierwsza wyprawa. Do końca wojny boh. rozwoził pocztę konno. [+]
[01:10:21] Reakcja na koniec wojny, „a Warszawa wtedy huczała, wystrzelali, panie, chyba wszystkie tam naboje, nie tylko z armat, ale i z różnych tam innych”. Boh. nadal służył w wojsku i rozwoził korespondencję. Pewnego dnia pojechał do Tworek, gdzie był szpital dla chorych umysłowo, spotkał tam znajomego z Janowa Lubelskiego.
[01:12:52] Dowódca powiedział, że mogą się zgłaszać żołnierze, którzy chcą osiedlić się na Ziemiach Odzyskanych. Wielu się zgłosiło, głównie ci, którzy mieszkali na ziemiach wschodnich i nie mogli wrócić do domów. Boh. zapisał się. Organizowano grupę, która miała pojechać na zachód, by szukać miejsca dla żołnierzy. Boh. znalazł się w tej grupie. Żołnierze dostali niemieckie mundury – powody, oraz prowiant w postaci jałówki. Pociągiem towarowym przyjechano do Jeleniej Góry. Na 23 osoby otrzymano 7 karabinów. Gdy kolega zapytał, dlaczego nie każdy dostaje broń, usłyszano: „a co wy tam będziecie partyzantkę tworzyć?”. W Jeleniej Górze zajęto mieszkanie blisko dworca kolejowego. Po dwóch dniach dowódca kompanii poszedł do Starostwa Powiatowego i spotkał się z Wojciechem Tabaką, pierwszym starostą, który wyznaczył żołnierzom dwie wsie niedaleko miasta, Czarny Strumień i Staniszów. W Staniszowie wymieniono z Niemcem jałówkę na byczka – organizacja kuchni. [+]
[01:17:35] Boh. wraz z kilkoma kolegami przeniósł się do Czarnego Strumienia. Początkowo zamieszkano razem, ale potem każdy wybrał gospodarstwo dla siebie. Żołnierze pełnili warty i pilnowali miejscowych Niemców – relacje z mieszkańcami. Wypędzono Rosjan, którzy przyszli szabrować. Boh. nie zakończył służby. Matka przyjechała z obiema siostrami boh. i razem zamieszkano. Niemiec właściciel pokazał, gdzie ma pole i co tam trzeba robić. Boh. trochę znał się na rolnictwie, bo babcia w Kosowie miała gospodarstwo, był też na robotach w Niemczech. [+]
[01:22:38] Żołnierzy wezwano do zakończenia służby wojskowej. Pułk zmienił nazwę i został zakwaterowany w koszarach w Zgierzu – zadania żołnierzy po wojnie. Boh. był w pułku do końca 1945 r., przed Bożym Narodzeniem przeniesiono go do rezerwy. Oddał mundur i dano mu ubranie cywilne, buty, wojskowy płaszcz bez guzików. Czarny Strumień, obecne Czarne, to dzielnica Jeleniej Góry. Zadaniem boh. w czasie wojny było dostarczanie korespondencji. Cieszył się, że przeżył. Boh. miał dobrego ojca, pamiętał jego opowieści o służbie wojskowej, walkach z Ukraińcami o Lwów. Nauczył się od niego wielu piosenek, teraz śpiewa je wnukowi.
[01:26:51] Na początku września 1939 Janów Lubelski został zbombardowany. Usłyszano huk samolotów i wybuchy, bomby spadły na dwa tartaki za miastem – skutki. Okupacja niemiecka – propaganda w gazetach. Słyszano o egzekucji Polaków, którzy działali przeciwko Niemcom. Boh. pracował w magazynie, zboże odbierane od rolników było pakowane i wysyłane do Szastarki, co robiono dalej, tego boh. nie wiedział. Rolnicy oddawali też żywiec i ziemniaki. Niemcy po wejściu do Janowa zrobili okopy w parku i byli tam jakiś czas, potem przenieśli się do szkoły.
[01:33:05] W czasie okupacji utworzono policję żydowską. Boh. spotkał znajomego Żyda, sklepikarza – rozmowa na ulicy. Na drugi dzień Żydów wyprowadzono do Szastarki, boh. widział ludzi z tobołami. Z piwnicy wyciągnięto starego Żyda i zastrzelono, boh. widział zwłoki. Słyszał, że Żydzi oferowali złoto za ukrycie. Po wojnie słyszał, że niektórzy Polacy pomagali Żydom i zostali za to zabici. Boh. nie miał zatargów z dzieciakami żydowskimi, dzieci żydowskie, polskie i ukraińskie chodziły razem do szkoły. Stosunki polsko-żydowskie – wyzwiska.
[01:38:45] Boh. został zatrzymany latem 1942 r., złapano go, ponieważ zawrócił po papierosy dla kolegi. Nazwa Auschwitz nic mu nie mówiła – powody, dla których nie wysiadł z pociągu razem z grupą kierowaną do obozu. Podczas pobytu w Niemczech spotkał się z Polakami, jednemu powiedział, że miał jechać do Auschwitz i wtedy dowiedział się o obozie. Niemiecki gospodarz nazywał się Georg [Schleisinger]. Wuj mieszkający w Krakowie to Czesław Nowicki, u niego zatrzymał się wracając z Niemiec, do Kosowa przyjechał w dniu swoich urodzin 4 sierpnia 1943.
[01:43:02] Gdy boh. zabrano na roboty, to matka z córkami pojechała z Janowa do Kosowa, gdzie mieszkała babcia. Gospodarstwo było niewielkie, uprawiano kukurydzę, ziemniaki, był duży sad. Przed wojną Żyd „kupował” sad w czasie kwitnienia, „ryzykował, bo mogło się udać i mogło się nie udać”. Rodzina korzystała z sadu, dawano owoce sąsiadom Ukraińcom. Jeden z Polaków był pszczelarzem. Kolega ze szkoły został zamordowany przez Ukraińców razem ze swoimi rodzicami.
[01:47:02] Boh. jadąc do Kosowa wiedział, że Ukraińcy mordują Polaków, ale musiał jechać do rodziny. Spotkał Polaków, uciekinierów z tamtych terenów. Gdy przyjechał do Kosowa, dokonano tam mordu na rodzinie stolarza, który robił meble. Rozważania na temat pamięci i nazwisk. Boh. nie może sobie przypomnieć nazwiska Polaka, zastępcy d-cy pułku ds. politycznych. Matka przez jakiś czas nocowała u sąsiadki Ukrainki, która potem powiedziała jej, by więcej nie przychodziła – strach przed banderowcami. Niektórzy Ukraińcy mieli dobre relacje z Polakami.
[01:51:13] W czasie okupacji Niemcy wezwali ojca i zaproponowali mu pracę poborcy podatków. Ojciec początkowo nie zgodził się, ale dowiedział się, że grozi mu za to więzienie i przyjął pracę. W styczniu 1940 pojechał do jakiejś wsi razem z polskim policjantem. Chłop, z którego miano ściągnąć podatek, zastrzelił ich obu. Ojciec został pochowany w Janowie Lubelskim – dzień pogrzebu i tablica pamięci poległych żołnierzy. Rodzina znalazła się w trudnej sytuacji. Gdy Niemcy zajęli tereny wschodnie, matka wyjechała do Kosowa z córką Mieczysławą. Boh. słyszał, że zabójca ojca powiesił się, a jego dom spalono.
[01:59:08] Żołnierzy zakwaterowano w obozie na Majdanku. Boh. widział komorę gazową, nad metalowymi drzwiami był otwór, przez który wrzucano trujące kryształki Cyklonu. Gdy polscy żołnierze kłuli bagnetami pojemniki z Cyklonem, dowództwo tego zakazało. Boh. pełniąc wartę musiał przechodzić koło składowiska trucizny. W wilgotne dni unosił się jej zapach i trzeba było szybko iść. Boh. widział rzeczy po zamordowanych, buty, szczoteczki do zębów. Był też samochód, w którym truto ludzi. W obozie już nie było więźniów. Boh. widział, jak czterech dawnych strażników prowadzono na sąd. Skazano ich na karę śmierci i powieszono na terenie obozu. Dowództwo pułku kazało zrobić magazyn w komorze gazowej. Koledzy zobaczyli spalone rzeczy więźniów i zaczęli w tym grzebać, kolega znalazł złoty ząb – stosunek do tego procederu. [+]
[02:07:21] Wrażenia z Warszawy. Boh. dowiedział się, gdzie było getto, „tam żaden dom nie stał, żadnego komina, wszystko było w gruzach”. Rozwożąc tajną korespondencję jeździł konno po ruinach. Boh. i kolega Bednarz często jeździli do Warszawy, do różnych instytucji. Przeprawiali się też na Pragę. Spotykano ludzi, którzy wracali do miasta. Wspomnienie jadłodajni w wagonie tramwaju. W czasie wolnym, ale już po wojnie, można było pójść na rynek, niektórzy żołnierze kupowali orzełka w koronie – piastowski orzełek 2 Armii, „nawet ruscy się z nas śmiali, mówili, aaa, wasz orzełek, panie, to kurica”.
[02:13:08] Świętowanie końca wojny – strzały na wiwat. Gdy rano wyjeżdżano z tajną korespondencją, to dostawano naboje, po powrocie oddawano je szefowi kompanii. Po powrocie do pułku boh. dowiedział się, że jeden z „donosicieli”, Rosjanin, wioząc torbę na przyczepie auta zgubił ją. Szukano jej i znaleziono w ustępie koło jakiegoś domu. Pewnie kolega za to odpowiedział, ale boh. nie wie co się z nim stało.
[02:16:30] W czasie służby w 2 Zapasowym Pułku, gdzie były także dziewczyny, cztery z nich uciekły. Potem zebrano żołnierzy pułku na sąd polowy, sędziami byli oficerowie. Dziewczyny dezerterki skazano na karę śmierci, ale sąd wziął pod uwagę to, że były młode i nie złożyły jeszcze przysięgi. Karę śmierci zamieniono im na dożywotnie więzienie. Dowództwo pilnowało, by mężczyźni i kobiety nie nawiązywali bliższych relacji.
[02:19:19] Boh. był świadkiem wysiedlania Niemców z okolic Jeleniej Góry. Chciał odwieźć swojego gospodarza Alfreda Scheuermanna furmanką, ale ten nie skorzystał. Boh. spotykał się z młodą Niemką, która odjeżdżając pożegnała się z nim. W Jeleniej Górze był punkt zborny dla Niemców, potem ładowano ich do pociągów i jechali do Niemiec. Alfred jeszcze przyszedł do swojego domu i boh. pozwolił mu zabrać co chce. Niemcy wyjeżdżali w 1947 r. – wspólne życie przez dwa lata. Matka znała niemiecki, ponieważ w czasie zaborów chodziła do austriackiej szkoły.
[02:25:18] Siostra wyszła za mąż, matka nie mogła pracować w gospodarstwie, a boh. zachorował. Nie mógł znaleźć żony, która chciałaby pracować w rolnictwie. Dom wymagał remontu i chciał brać pożyczkę. Matka i siostra odradziły to, więc zdał gospodarstwo na skarb państwa. Zamieszkał w domu czynszowym i potem wykupił swoją część. Pracował w Gminnej Spółdzielni w skupie żywca, jako inkasent oraz w melioracji, stąd odszedł na emeryturę.
more...
less
Pilecki Institute Library in Warsaw
ul. Sienna 82
Mon - Fri 8:00 - 16:00
(+48) 22 182 24 75
Reading Room of the Augustów Branch of the Pilecki Institute
ul. 3 Maja 16
Tue, Thu 09:00 - 16:00
(+48) 502 461 075
Berlin Branch of the Pilecki Institute
Pariser Platz 4a
Tue - Fri 10:30 - 17:30
(+49) 30 275 78 955
New York Branch of the Pilecki Institute
92 Greenwich Street
Mon - Fri 10:00 - 16:00
(+1) 917 655 9918
This page uses 'cookies'. More information
In the Pilecki Institute Archives we gather and make available digital versions of various documents. All of them describe the fates of Polish citizens who experienced two totalitarianisms – the German and the Soviet – in the 20th century. We acquire digital copies of documents held by numerous domestic and foreign institutions: the Bundesarchiv, the United Nations Archives, the British National Archives and the Polish State Archives. In this way we are building a knowledge base and a hub for comprehensive research on the Second World War and the dual occupation of Poland – for scholars, journalists, people of culture, families of the victims and witnesses to the crimes, as well as all history enthusiasts.
Our website archiwum.instytutpileckiego.pl presents a complete collections catalog. They can be easily navigated thanks to the full-text search engine and descriptions attached to all items. Access to the content is possible only at the reading rooms of the Pilecki Institute’s Library in Warsaw and Berlin, where our employees help with general inquiries regarding the collections, help users navigate our online catalogs, and enable access to materials subject to availability restrictions.
Some documents, such as those from the Bundesarchiv or the KARTA Center, are subject to restrictions resulting from agreements between the Institute and the transferring institutions. After arriving at the Library, visitors must sign relevant declarations granting access to documents exclusively on site. Information on access restrictions is included in the Library’s regulations. Before the visit, we encourage you to familiarize yourself with the scope and structure of our archival, library and audio-visual resources, as well as with the visiting rules and regulations concerning the use of the collections.
Everyone interested in using our collections is invited to the Pilecki Institute Library in Warsaw and the Reading Rooms of the Augustów, Berlin and New York Branches. Their contact details can be found here. Remote access to some materials from the Pilecki Institute Archives is also possible. We also ask that you read the rules for visiting and accessing the collections in advance.
Please read the privacy policy. Using the website is a declaration of an acceptance of its terms.