Celiński Andrzej cz. 2

Świadkowie Epoki

IP/DF/SE/1668

25 maja 2022, Warszawa

3:11

Andrzej Celiński (ur. 1950, Warszawa) - socjolog i polityk, uczestnik wydarzeń marca 1968, wyrzucony ze studiów, po 1976 współpracownik KOR, od 1977 członek KSS KOR, współtwórca tzw. Latającego Uniwersytetu, od 1978 sekretarz Towarzystwa Kursów Naukowych, po 1980 sekretarz KKP NSZZ Solidarność i najbliższy współpracownik Lecha Wałęsy, po 13 grudnia 1981 internowany, w latach 1987 i 1988 w USA, uczestnik strajków w maju 1988, uczestnik obrad Okrągłego Stołu, od 1989 roku senator płocki z rekomendacji Komitetu Obywatelskiego, od 1991 senator UD, a od 1993 roku poseł UD i UW, w 1996 wystąpił z Unii, od 1999 wiceprzewodniczący SLD, od 2001 poseł SLD, w latach 2001-02 minister kultury w rządzie Leszka Millera, od 2004 w SdPl, w latach 2007-11 poseł z list Lewica i Demokraci, w latach 2012-15 przewodniczący Partii Demokratycznej.

[00:00:10] Pojęcie anomii Durkheima/Mertona, niezbędne do opisu polskiego społeczeństwa i władzy państwowej. Instytucjonalna anomia w Rosji historycznej. [+]
[00:03:09] Czerwiec 1966 r. – obchody milenium chrztu Polski. Lektura „Po Prostu”, „Przeglądu Kulturalnego”, „Kultury” paryskiej – od koleżanki Hanny Werblan (córki Andrzeja Werblana, żony Jakubca). Rozmowa-rzeka Werblana z Modzelewskim. Bliskość poglądów Modzelewskiego. Dobre wyniki egzaminów wstępnych na Uniwersytet Warszawski. Wykład inauguracyjny Zygmunta Baumana o wprowadzeniu do socjologii (październik 1966) [+]. Ubranie Baumana, zachwycający jakością wykład, wybitny wykładowca, usunięty w 1968 r. Najważniejsi wykładowcy: Klemens Szaniawski, Stefan Nowak, Jerzy Szacki, Adam Podgórecki i asystenci. Prof. Antoni Sułek, pierwowzór Pana Sułka z radiowej Trójki.
[00:11:48] Postać Jadwigi Staniszkis. Książka z 1978 r. o socjalistycznym planowaniu gospodarczym [„Antynomie organizacji”, Instytut Organizacji i Kierowania, Warszawa 1978], referat boh. dla KOR. Po wyrzuceniu z UW boh. zajmował się organizacją i zarządzaniem.
[00:14:00] Wyrzucenie z grona studentów „za Marzec ’68”, bujne życie towarzyskie. Boh. nie należał do żadnej organizacji studenckiej. Studenckie Ośrodki Dyskusyjne SOD prowadzone przez ZMS, teatr w Sigmie, życie towarzysko-kawiarniane, niegotowość do studiowania.
[00:17:00] „Marzec mnie uratował”. Starszy koledzy ze studiów: [Wojciech] Frykowski, Barbara Toruńczyk, Teresa Bogucka, Józef Dajczgewand. Jakub Karpiński – nowy wzorzec do naśladowania. Marek Karpiński – najbliższy przyjaciel szkolny obok Wojciecha Onyszkiewicza. Wspólna nauka na egzaminy wstępne. [+] Ambitny przedwojenny podręcznik historii Lewickiego.
[00:21:43] Marek Karpiński – nie chciało mu się uczyć, interesowała do literatura, intelektualista – nie nadawał się na stanowisko rzecznika prasowego prezydenta Wałęsy.
[00:24:30] Ostatnie przedstawienie „Dziadów” w Teatrze Narodowym – szturmem, bez biletu. Pochód po spektaklu chodnikiem pod arkadami. Zbigniew Karpiński, projektant Ściany Wschodniej, mieszkali na przedostatnim piętrze bloku przy Rotundzie – spotkania „komandosów”. Dojście pod pomnik Mickiewicza, zatrzymanie w komisariacie przy Wilczej – początek związków ze „środowiskiem marcowym”. Roznoszenie ulotek o wiecach marcowych. [+]
[00:27:52] Marzec ’68, fascynacja dziewczyną Heleną Rubinstein (znali się z angielskiego u metodystów). Na wiecu boh. osłaniał Irenę Lasotę, obok Eugeniusz Smolar. Interwencja – doc. Marian Dobrosielski, „swołocz absolutna”, urwany rękaw kożucha. Doc. Adam Krukowski, asystent Podgóreckiego, „w latach 50. pracownik fizyczny UB”.
[00:31:08] Wiec na Politechnice Warszawskiej 11 marca [1968], „byłem prowokatorem”, wyjście z auli głównej, Weintraub „silny mężczyzna”. Biuro ojca na tyłach kotłowni PW, zdobycie flagi z kiosku PTTK, wyjście na Plac Jedności na barkach Weintrauba z flagą.
[00:34:34] W 1964 r. organizacja wspólnego dnia wagarowicza chłopców z Reytana z dziewczętami ze Żmichowskiej pomimo zakazu. Przemarsz jezdnią, „poczucie wolności”, podobnie jak w marszu milenijnym w 1966 r. [+]
[00:37:20] Zawieszenie zajęć na studiach, rewizje w domu boh. 22 kwietnia [1968], zamknięcie brata (Wojciech Andrzej) – członka komitetu strajkowego na Akademii Medycznej. Zatrzymania boh. w Pałacu Mostowskich na 48 godzin po każdej rewizji. Student ojca Henryk Szafrański, sekretarz KW PZPR, pomógł w sprawie uwolnienia boh.
[00:40:30] Boh. przesłuchiwał major Jerzyna/Jarzyna: „my smarkaczy nie zamykamy”. Brat zwolniony po 4 miesiącach, w celi z Czesławem Bieleckim (jego mama wyjechała do Izraela), Bielecki pisał pod pseudonimem Maciej Poleski.
[00:43:15] Wyjazd z ojcem do Zakopanego (kwiecień 1968), połamane narty na Goryczkowej, byli tam „wszyscy studenci marcowi, którzy nie siedzieli” (Rapaczyński, Paula Sawicka), rozmowy w kawiarniach [++]. Odmowa przyjęcia na studia, przesłuchania studentów. Zażenowanie prof. Szaniawskiego. TKN Jedlicki i Szaniawski.
[00:46:00] Sylwetka prof. Szaniawskiego: pomagał w czasie wojny Żydom w domu na Sadybie, uczył żydowskie dzieci. Świetny wykładowca akademicki, żona „Honorata”. Styl współpracy z boh. Wejście na Świnicę w 1980 r. z synem Kubą i prof. Szaniawskim. [++]
[00:50:20] Spacer do Doliny Lejowej, odkrycie pola rydzów w ścisłym rezerwacie, smażenie w pensjonacie ZAiKS-u Orlik. Nieprzyjęci po Marcu na studia boh. i Krystyna Flato „za ojca” Stanisława (członek wywiadu PRL, lekarz Mao Tse- tunga w Wielkim Marszu, uczestnik wojny domowej w Hiszpanii, aresztowany w 1950 r.) [+]
[00:54:23] Przyjaźń boh. z Krystyną Flato, wyjechała w początku marca 1968 do Wrocławia. Flato na liście przeznaczonych do zwolnienia przez ministra Adama Rapackiego – w końcu dymisja ministra [+]. Spacery Rapackiego po Warszawie. Boh. przywrócony na studia. Walizeczka z dokumentami z czasu pierwszej „S” z notatkami boh. Pióro Parkera z czarnym atramentem (obecnie w Ośrodku Karta).
[00:58:53] Archiwum IPN – nieceniona ideologicznie i merytorycznie przez boh. instytucja. Wiara boh. w Okrągły Stół, „mieliśmy mandat moralny do rządzenia, ale nie mieliśmy kompetencji”, władza – na odwrót.
[01:00:40] Poufne badania najwyższej kadry kierowniczej Ministerstwa Budownictwa, przesłuchania dyrektorów i urzędników, analiza wyników: pod koniec lat 70. Władza potrzebowała przydatnych ludzi, mechanizm współpracy „krzaków”. Dyrektorzy Chrzanowski, Zieliński – odsiadka za wielkie budowy socjalizmu.
[01:07:25] Konrad Jaskuła – prezes Orlenu. Mazowieckie Zakłady Rafineryjne i Petrochemiczne w Płocku. Jaskuła kształcił się, „kupował doradców”. Lęk przed Kościołem jako instytucją, koncepcja przyspieszenia braci Kaczyńskich. Aura tajemniczości wokół Jarosława Kaczyńskiego, próba poniżenia Geremka. Okrucieństwo Geremka. Kultura środowiska TKN.
[01:12:30] Wykłady z historii myśli społecznej Barbary Szackiej – przedstawienie Jerzego Jedlickiego i Bronisława Geremka. Gazetka szkolna „Płaskostop” – fragmenty tekstu Witolda Jedlickiego (brata Jerzego) o puławianach i natolińczykach. Zaproszenie Jedlickiego i Geremka do współpracy w TKN. Postać Geremka. Konflikt w TKN: „płacą studenci”, zmęczenie boh.
[01:17:20] Plan działania Geremka. Pozycja Jana Nowaka Jeziorańskiego w Waszyngtonie – miał wstęp do Departamentu Stanu, podobnie Brzeziński. Geremek: nie sztuka wygrać wygraną grę, sztuka wygrać grę przegraną, dołączenie Geremka do rady programowej TKN.
[01:20:57] List 64. Ostrożność Mazowieckiego. Opinia boh. o IPN. Awersja do przemocy fizycznej. Opis dwóch bójek z młodości. Zbieranie podpisów protestu wobec wyrzucenia Gugulskiego. Generał Pióro, ojciec koleżanki Małgorzaty Pióro.
[01:30:20] Partyjny szef boh. Prenumerata pisma dla podoficerów milicji i SB „W służbie narodu” – „bezcenne źródło wiedzy”. [+]
[01:34:50] Otrzymywanie życzeń świątecznych od kolegi od bójek – nieprzyjemne maile, spotkania w ostatnim roku – był pracownikiem SB, robił rzeczy „fundamentalnie zła” ze świadomością, że służył państwu. [+]
[01:39:44] W 1989 r. przekonanie o potrzebie pojednania narodowego. Krytyka polityki wykluczenia połowy społeczeństwa wszystkich rządów w III RP („państwo kastowe”).
[01:43:03] Archiwum IPN – konieczność otwarcia i powszechny dostęp. Pieniądze należy dzielić grantami. Wielkość w polityce. Usunięcie prokuratorów z IPN (dział śledczy).
[01:46:40] Przekonanie boh. o dużych deficytach kulturowych w rodzinie. Postać mamy, absolwentka SGPiS, pracowała w Biurze Projektów i Studiów Budownictwa Specjalnego, oceniała efektywność ekonomiczną inwestycji – praca „fikcyjna”. Zainteresowanie boh. ekonomią.
[01:50:30] Tworzenie ustawy o rynku papierów wartościowych – absolutny brak kompetencji. „Czy pieniądz można sprzedać?” – rozmowa z mamą. Znajomość Ameryki, „piękna Polka Agnieszka z Kalifornii”, spotkanie 20 managerów w Silicon Valley. [+]
[01:56:05] Przetwórnia owoców w Wyszogrodzie – zmiana polityki produkcyjnej. Wyobrażenie boh. o reklamie, potrzeba budowy „kapitalizmu bez kapitału” (á la Cyrankiewicz) i rynku. Kredyty inwestycyjne bez zastawu. Finansowanie start-upów udziałem, nie kredytem.
[02:55:57] Poznanie wicemiss świata z Trynidadu – mężczyzna nic niewiedzący i kompetentna kobieta w patriarchalnym świecie. Poszukiwanie za granicą Polaków, którzy osiągnęli sukces na Zachodzie, jako doradców w ministerstwach. Skubiszewski: niedobory kadr w MSZ. [++]
[02:07:25] Po Marcu ‘68 boh. zdawał na KUL, list polecający prymasa dzięki Zofii Lewinównie. Egzamin wstępny, pospieszna zmiana życiorysu, podręcznik historii Lewickiego. Wydział Filozofii Chrześcijańskiej, kierunek filozofia praktyczna na KUL, „nieprawdopodobnie słaba”.
[02:10:28] Zajęcia z młodym asystentem Andrzejem Czerkawskim z katedry Krąpca, późniejszym świeckim rektorem KUL. Studenci z roku: połowa księży i zakonnic. Księgozbiór katedry historii filozofii. Czytanie jednej strony z „Państwa” Platona przez cały semestr. [02:15:00] Andrzej Krukowski – analiza treści artykułu na zajęciach ze studentami. [+] Po pierwszym semestrze odejście boh. z KUL. Prof. Jerzy Kłoczowski w jednym plutonie z Janem Józefem Lipskim i Stanowskim. Kadra KUL w 1968 r.: ks. profesor Józef Pastuszka, profesor psychologii klinicznej z doktoratem z 1904 r. z Fryburga. Opis wykładu z psychologii, siostry zakonne w pierwszych ławkach. [+] Przesłuchanie boh. przez Komisję ds. Młodzieży KUL w związku z prywatką – prawdopodobieństwo uwiedzenia bratanicy rektora Zofii Granat.
[02:20:40] Krzysztof Malarecki. Powrót na UW jedenastki studentów: Ewa Morawska, Tadeusz Baczko, Bronisław Świderski. Powitanie przez prorektora. [+]. Rektor Rybicki.
[02:23:27] Koligacje rektora Rybickiego. Jan Józef Lipski o Zygmuncie Rybickim: syn przedwojennego burmistrza Częstochowy, uratował 400 Żydów. Janusz Wilhelmi. Grażyna Kopińska – żona boh., pracowała w Instytucie Slawistyki PAN.
[02:27:40] Zapisanie boh. do związku zawodowego na funkcję dającą ochronę prawną (1976 r.). Pięć procesów przed sądem pracy z Rybickim. Odważny i rozważny dr Niezgoda z Zielonej Góry, powołanie komisji opracowującej nową ustawę o związkach zawodowych w 1980 r. (Mieczysław Gil, Zbigniew Lis). Wicemarszałek sejmu PRL Halina Skibniewska.
[02:30:10] Znajomość z prof. Janem Malanowskim – I sekretarz POP na Wydziale Filozofii – pomysł powrotu na UW za przeproszenie za Marzec ’68. Spotkanie z udziałem Malanowskiego i Andrzeja Kałuzińskiego.
[02:33:10] Posiedzenie rady zakładowej, przewodniczył prof. Jan Strelau. Andrzej Stelmachowski. Boh. jako zagrożenie dla studentów. Mowa obrończa skierowana do Strelaua. [++]
[02:35:30] Zatrudnienie na Wydziale Socjologii przed ukończeniem studiów, doktoranci prof. Nowaka. Rozdarcie między prof. Nowakiem a Podgóreckim. W katedrze Nowaka „fantastyczni ludzie”, rówieśnicy boh.: Andrzej Rychard, Paweł Kuczyński, Mirosława Grabowska, Ireneusz Krzemiński. Rozmowa z prof. Podgóreckim. Aleksandra Jasińska-Kania (z zakładu Jerzego Wiatra) – propozycja pracy w OBOP. Marzenie: wysłuchanie w ukryciu posiedzenia Biura Politycznego KC PZPR. Propozycja pracy w nowym instytucie Podgóreckiego: asystentura. Praca dydaktyczna ze studentami: fenomenalny rok (Michał Olszański, Magda Kozera). Instytut Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji UW (IPSiR, prof. Stanisław Jedlewski, potem Adam Krukowski). Książka Jedlewskiego z Hanną Świdą. Jedlewski: łasy na medale.
[02:44:18] Spotkanie w domu mamy przy ul. Karolinki. W 1974 r. boh. był sekretarzem komisji egzaminacyjnej na studia zaoczne. Przeciwskuteczne zakłady wychowawcze dla młodzieży. Rozmowa z kandydatem Szczęsnym (były ksiądz, urodzony w łagrze pod Workutą) – odmowa Jedlewskiego, emocjonalna reakcja boh. Egzamin protegowanej Jedleckiego. [++]
[02:56:15] Konflikt z rektorem Rybickim. Postawa życiowa ojca boh. Akcja SB „Magister” w IPSiR – boh. odmówił wypełnienia ankiety personalnej – zbieranie prywatnych informacji o wszystkich pracownikach naukowych. Zakład Podgóreckiego przejęty po Zakładzie Socjologii Moralności Marii Ossowskiej.
[03:00:00] Rozmowa z szefem kadr UW (płk Stefan Matuszewski) w sprawie wypełnienia ankiety MSW. Fortel Podgóreckiego, by ominąć Wydział Nauki KW PZPR (partyjniak Andrzej Jezierski): wydział naukowo-techniczny.
[03:04:40] Zbieranie przez SB materiałów operacyjnych na boh. zimą 1976 r. Prośba Danuty Kaczyńskiej w czerwcu 1976 o zapisanie się do Związku Nauczycielstwa Polskiego, początkowa odmowa boh., potem stanowisko przewodniczącego – dzięki temu wygrane procesy pracownicze z rektorem Rybickim. Zatrudnienie w IPSiR od października 1972 do końca lutego 1977.
[03:06:50] „Porządny” sędzia Sądu Pracy Andrzej Jankowski, uzasadnienie wyroku – zwolnienie polityczne z pracy [++]. Andrzej Rzepliński, asystent prof. Walczaka w Zakładzie Prawa Karnego i członek egzekutywy POP PZPR w IPSiR.
[03:09:50] Rozmowa z Danuta Przywarą z Amnesty International o Rzeplińskim w latach 80. – był „wiernym” członkiem „Solidarności” od początku jej istnienia. [+]
mehr...
weniger

Śmiłowicz Piotr

Saramonowicz Wojciech

Instytut Pileckiego

Film