Zofia Żurpsa z d. Sławiecka (ur. 1943, Dobrowolnaja, Kazachstan) pochodzi z polskiej rodziny, rozkułaczonej i przesiedlonej w latach 30. z okolic Kamieńca Podolskiego do Kazachstanu. Rodzina mieszkała we wsi Dobrowolnaja w akmolińskiej obłasti, ojciec pracował w kołchozie. Zofia Żurpsa ukończyła Instytut Pedagogiczny w Pietropawłowsku i pracowała przez 36 lat jako nauczycielka chemii i biologii. W 1986 roku przeprowadziła się wraz z rodziną do obwodu dniepropietrowskiego na Ukrainie. Obecnie mieszka w Polsce.
[00:00:07] Autoprezentacja boh. urodzonej w 1943 w Kazachstanie. Boh. miała sześcioro rodzeństwa.
[00:00:18] Rodzice zostali nazwani kułakami i wysiedleni w latach 30. z okolic Kamieńca Podolskiego do Kazachstanu. W transporcie było wiele osób, ale do wsi trafiło ok. 20 przesiedlonych rodzin. Życie na zesłaniu – rodzice byli pracowici, ojciec zbudował dom. Dzieci pomagały w gospodarstwie. Warunki w domu. Matka opowiadała dzieciom o życiu przed przesiedleniem, o kościele, uczyła je polskiego. Boh. i rodzeństwo byli przezywani „Żydami” z powodu rzekomej zamożności rodziny.
[00:03:40] Ojciec miał nadzieję na powrót w rodzinne strony – reakcja podczas podróży do Kamieńca Podolskiego. Ciężkie zimy w Kazachstanie – burany zasypujące ziemianki. Noszenie do gospodarstwa wody w wiadrach. Odrabianie lekcji przy świetle z pieca. Dzieci jako zeszytów używały porwanych gazet. Wspomnienie dobrych dni – potraw przygotowywanych przez matkę. Tęsknota rodziców. Matka ojca dołączyła do zesłanej rodziny, także rodzice matki przyjechali do Kazachstanu. Ojciec chciał, by dzieci wróciły w jego rodzinne strony. Stopniowe zapominanie języka polskiego. [+]
[00:07:05] Boh. ukończyła Instytut Pedagogiczny, założyła rodzinę – przyjazd do Polski. Ojciec opowiadał o przesiedleniu – trudy podróży zimą z małym dzieckiem. Rodzinę uznano za kułaków, ponieważ ojciec miał dwa byki i pług. Do 1956 r. nie można było wyjechać z Kazachstanu. Tęsknota ojca.
[00:09:00] We wsi, która była jedną z czterech wiosek należących do kołchozu, mieszkali Kazachowie, przesiedleni Niemcy i około 20 polskich rodzin, w tym Kobylańscy, Wachowscy, Różyccy i rodzina boh. – Sławieccy. Polacy pomagali sobie nawzajem. Ojciec ukończył kilka klas i pracował jako sprzedawca w sklepie, a potem kierownik magazynu z żywnością – pomoc kołchoźnikom.
[00:11:10] Życie na zesłaniu – jedzenie, ukradkiem zbierano kłosy zboża. Pól pilnowano, objeżdżali je strażnicy na koniach. Wiele osób zmarło z głodu. W 1986 r. rodzina wyjechała z Kazachstanu na Ukrainę i zamieszkała w dniepropietrowskiej obłasti. Mąż pracował jako operator maszyn, a boh. była nauczycielką, obecnie obydwoje są emerytami.
[00:14:01] W kołchozie za pracę dawano ziarno. Zesłańcy uprawiali ziemniaki i kapustę w przydomowych ogrodach, wodę do podlewania noszono z rzeki. Boh. miała brata i pięć sióstr – trudności z wyżywieniem siódemki dzieci. Wszystkie zdobyły wykształcenie. Na Ukrainie zostali dwaj bracia ojca, obydwaj byli nauczycielami – domniemania, dlaczego to ojca wywieziono. Ojciec płakał, gdy opowiadał o wywózce. Z matką rozmawiał po polsku, śpiewał dzieciom polskie piosenki. W domu obchodzono polskie święta.
[00:19:00] Ojciec miał na imię Dominik, z boh. Zofii Dominikowny śmiano się, więc zmieniła imię odojcowskie na Demianowna. Święta w rodzinie – wspomnienie ciasta robionego na Wielkanoc, świąteczne obyczaje. Nie było księży, a rodzina nie mogła jeździć do Astany [do 1961 r. Akmolińsk]. Boh. została ochrzczona w cerkwi gdy dorosła. W domu wisiały ikony, jedną boh. ma do dziś.
[00:22:28] Po przeprowadzce na Ukrainę boh. podjęła pracę w szkole – poprawa warunków życia, budowa domu. Rodzice zmarli w Kazachstanie i tam zostali pochowani. Warunki życia w ziemiance, potem rodzice zbudowali dom i żyło się lżej. Boh. ukończyła Instytut Pedagogiczny w Pietropawłowsku, potem uczyła biologii i chemii. W szkołach przepracowała 36 lat.
[00:25:38] Gdy zdjęto nadzór, ojciec odwiedził rodzinne strony. Został wysiedlony jako „wróg ludu”, przed wywózką rodzina miała gospodarstwo i dom z ogrodem. Uprawy w Kazachstanie: pszenica i kukurydza. Trudne warunki życia na zesłaniu – w domu były dwie pary walonek i do szkoły chodzono na zmianę. Warunki w szkole, do której boh. chodziła po południu, trudności z odrabianiem lekcji w domu [+]. Nauczycielka Nina Ziemlankina uczyła boh. a potem jej dzieci.
[00:29:20] Sytuacja po rozpadzie Związku Radzieckiego. Boh. marzyła o wyjeździe do Polski – możliwość wyjazdu dzięki rodzicom, Polakom. Córka boh. zebrała potrzebne dokumenty – wyjazd rodziny do Polski. W Rosji zostały tylko dwie siostry z rodzinami.
[00:33:28] Powody deportacji Polaków z Ukrainy. Mąż boh. pochodził z tej samej wsi, w rodzinie są Polacy, Ukraińcy i Rosjanie. Zwyczaje pogrzebowe, obecnie we wsi jest batiuszka. W pogrzebie rodziców nie brał udziału ksiądz, jedynie rodzina i sąsiedzi.
[00:37:12] Boh. nie przypomina sobie jednego szczęśliwego dnia z życia w Kazachstanie, szczęśliwy był przyjazd do Polski. Życie zesłańców, „wrogów ludu” – brak możliwości przemieszczania się. Matka kupiła dywan i powiesiła go na ścianie, by ją ocieplić – przedstawiciele władzy przyszli do domu i zdjęli dywan. Kontrole w domach. [+]
[00:38:33] Incydent z ziarnem kukurydzy. Ojciec był szanowany i wiele osób przyszło na jego pogrzeb.
[00:40:00] Boh. urodziła się we wsi Dobrowolnaja w akmolińskiej obłasti. Wieś należała do kołchozu, w którym hodowano zwierzęta (świnie, krowy) i uprawiano zboża. Rodziców nie przesiedlono w step, tylko do wsi, gdzie już mieszkali Niemcy. Wyjazdy traktorami, by orać i uprawiać step. Władza zabierała całe zbiory i ludziom nic nie zostawało. W centrum kołchozu była baza maszynowo-remontowa.
[00:42:46] Boh. miała w klasie kolegów Rosjan, Ukraińców, Niemców i Kazachów. Lekcje odbywały się po rosyjsku, uczono też niemieckiego. Odnoszenie się miejscowych dzieciaków do „wrogów ludu”. Sąsiadami byli Niemcy, także przesiedleńcy, z którymi się przyjaźniono. Kazachowie nie kontaktowali się z przybyszami, w kołchozie było tylko kilka kazachskich rodzin.
[00:45:00] Na weselu boh. była cała wieś, także Kazachowie. Polacy trzymali się razem – na rodziców chrzestnych wybierano Polaków. Boh. już nie zna języka polskiego. Matka miała książeczkę do nabożeństwa, którą zabrała podczas wysiedlenia. We wsi nie było księdza, teraz w jednej wsi jest cerkiew. Wcześniej cerkwie były tylko w dużych miastach. W domu wisiały ikony i przed nimi się modlono.
[00:47:10] Gdy papież Jan Paweł II był w Kazachstanie, boh. mieszkała już na Ukrainie. Wielu Polaków wyjechało z Kazachstanu. Refleksje na temat przyjazdu do Polski, powietrza w kraju i udogodnień dla ludzi.
more...
less
Pilecki Institute Library in Warsaw
ul. Sienna 82
Mon - Fri 8:00 - 16:00
(+48) 22 182 24 75
Reading Room of the Augustów Branch of the Pilecki Institute
ul. 3 Maja 16
Tue, Thu 09:00 - 16:00
(+48) 502 461 075
Berlin Branch of the Pilecki Institute
Pariser Platz 4a
Tue - Fri 10:30 - 17:30
(+49) 30 275 78 955
New York Branch of the Pilecki Institute
92 Greenwich Street
Mon - Fri 10:00 - 16:00
(+1) 917 655 9918
This page uses 'cookies'. More information
In the Pilecki Institute Archives we gather and make available digital versions of various documents. All of them describe the fates of Polish citizens who experienced two totalitarianisms – the German and the Soviet – in the 20th century. We acquire digital copies of documents held by numerous domestic and foreign institutions: the Bundesarchiv, the United Nations Archives, the British National Archives and the Polish State Archives. In this way we are building a knowledge base and a hub for comprehensive research on the Second World War and the dual occupation of Poland – for scholars, journalists, people of culture, families of the victims and witnesses to the crimes, as well as all history enthusiasts.
Our website archiwum.instytutpileckiego.pl presents a complete collections catalog. They can be easily navigated thanks to the full-text search engine and descriptions attached to all items. Access to the content is possible only at the reading rooms of the Pilecki Institute’s Library in Warsaw and Berlin, where our employees help with general inquiries regarding the collections, help users navigate our online catalogs, and enable access to materials subject to availability restrictions.
Some documents, such as those from the Bundesarchiv or the KARTA Center, are subject to restrictions resulting from agreements between the Institute and the transferring institutions. After arriving at the Library, visitors must sign relevant declarations granting access to documents exclusively on site. Information on access restrictions is included in the Library’s regulations. Before the visit, we encourage you to familiarize yourself with the scope and structure of our archival, library and audio-visual resources, as well as with the visiting rules and regulations concerning the use of the collections.
Everyone interested in using our collections is invited to the Pilecki Institute Library in Warsaw and the Reading Rooms of the Augustów, Berlin and New York Branches. Their contact details can be found here. Remote access to some materials from the Pilecki Institute Archives is also possible. We also ask that you read the rules for visiting and accessing the collections in advance.
Please read the privacy policy. Using the website is a declaration of an acceptance of its terms.