Bocheński Jacek cz. 1

Świadkowie Epoki

IP/DF/SE/0606

25 kwietnia 2019, Warszawa

1:25

Jacek Bocheński (ur. 1926, Lwów) dzieciństwo do piątego roku życia spędził w Krakowie, po rozstaniu rodziców zamieszkał w Zakopanem z ojcem, pisarzem Tadeuszem Bocheńskim. Pod jego wpływem zainteresował się antykiem, biegle władał greką i łaciną. Właściwie nie uczęszczał do szkół. W 1943 r. zamieszkał w Chełmie, gdzie spotkał poetę Kazimierza Andrzeja Jaworskiego, wówczas redaktora naczelnego dwutygodnika „Kamena”. Dzięki tej przyjaźni zafascynował się socjalizmem. Początkowo uczęszczał na KUL w Lublinie, a następnie przeniósł się do warszawskiej PWST, gdzie studiował dramatopisarstwo. Za obronę Leszka Kołakowskiego, usuniętego z PZPR za referat krytyczny wobec rządu Gomułki, został również usunięty z partii. Stopniowo angażował się w działalność powstającej opozycji demokratycznej, należał do Towarzystwa Kursów Naukowych, był jednym z najaktywniejszych opozycyjnych intelektualistów – w 1976 r. współtworzył kwartalnik literacki „Zapis”. W latach 1997-99 przewodniczył polskiemu PEN-Clubowi.
mehr...
weniger

[00:00:10] Ur. 29 lipca 1926 r. we Lwowie. Ojciec był nauczycielem w łaciny i greki w gimnazjum im. Staszica w Lublinie, rodzice wyjechali do babci do Lwowa, żeby pomogła przy narodzinach boh. Wyprowadzka babci do Zakopanego – jej dom istnieje do dziś: willa Paradis d. Tytan (róg Zamoyskiego i Sabały), tam żyła do końca życia.
[00:03:08] Dzieciństwo w Lublinie, w 5 roku życia rozwód rodziców, przeprowadzka do Krakowa, nowa żona ojca, praca w gimnazjum im. Nowodworskiego. Studiował w Wiedniu w czasie I wojny światowej. Losy ojca po studiach. Ojciec, Tadeusz Bocheński, był poetą, tłumaczem, miał świadomy stosunek do języka i przekazał to boh. Wykształcenie klasyczne boh. od dziecka. Obcowanie z antykiem było naturalne, rozmowy po łacinie., [00:08:55] Zdanie „gallia est omnis divisa in partes tres” – książka boh. „Boski Juliusz” z trylogii rzymskiej („Nazo poeta”, „Tyberiusz Cezar”).
[00:10:25] Boh. nie uczęszczał do szkół, „jestem nieukiem”, „szkoły ogłupiają”. W czasie okupacji (Generalne Gubernatorstwo) też nie chodził do szkoły, samouk, podobnie jak Witkacy. Studia w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej na wydziale dramaturgicznym. Kształcił się na dyrektora literackiego teatru.
[00:14:32] Dramat rodzinny – rozstanie rodziców, brak kontaktu z matką. Z matką mieszkała starsza o 7 lat siostra, spotkanie boh. z matką w czasie wojny. Przeprowadzka ojca do Zakopanego (1937-43), wyjazd do domu matki. Książka „Zapamiętani”. Skrajna bieda ojca w czasie wojny.
[00:18:25] Arbeitsamt. Powoływanie Polaków do służby budowlanej. Niemcy nie powoływali Polaków do armii. Mieszany ideologicznie, kulturowo i wyznaniowo dom matki (grecko-katolicki, rzymsko-katolicki). Ukraińcy w służbie armii niemieckiej. W czasie pobytu w Chełmie widział Polaków ocalałych z rzezi wołyńskiej.
[00:25:24] Pobyt w Chełmie do 1945 r., w tym czasie znajomość z redaktorem pisma literackiego „Kamena” poetą Kazimierzem Andrzejem Jaworskim (zwolniony z obozu Oranienburg). Opieka Jaworskiego nad boh., przyjaźń, lewicowe przekonania, fascynacja socjalizmem.
[00:28:45] Wprowadzenie boh. („młody poeta”) do środowiska literackiego po wojnie w wyzwolonej części Polski. Pismo [„Odrodzenie”] pod red. Karola Kuryluka. Debiut boh. 22 lipca 1944 r., tekst „Manifestu PKWN” na plakatach Chełma i Lublina. Uczęszczanie do liceum w Chełmie, Jaworski był profesorem boh.
[00:32:15] Studia na KUL. Pierwsze próby literackie w wieku 6 lat w Krakowie. Album malarstwa polskiego – wiersz o wilku. [+]
[00:35:10] Wiersz z 2 maja 1938 r., powieść ekologiczna.
[00:37:40] Po II wojnie konieczność zmiany układu sił na świecie, zaniechanie nacjonalizmów. Potrzeba wspólnoty bliźnich.
[00:41:30] Świadomość działania pod prąd odczuciom większości Polaków. W 1954 r. boh. dowiedział się o torturach w więzieniach – zmiana oceny rządzących. W 1955 r. lektura „Zniewolonego umysłu”. Samodzielność dokonywanych wyborów.
[00:46:04] Uzasadnienie poparcia komunizmu po wojnie. „Wspólne zagospodarowanie świata”, system ponadnarodowy i ponadklasowy. Stosunek do ZSRR, wypieranie informacji demaskujących zbrodnie komunizmu.
[00:50:00] Błędy z przeszłości popełniane teraz na nowo. Poparcie dla zmian po październiku 1956, manifestacje.
[00:54:10] Odnoszenie się do współczesności w książkach traktujących o antyku („Nazon poeta”, „Boski Juliusz”) – aluzje, ezopowy język. Sposób opowiadania o antyku do współczesnego czytelnika. Odejście z redakcji „Przeglądu kulturalnego”.
[01:00:11] Poczucie obowiązku wobec grup społecznych w latach 60., podejmowanie działalności opozycyjnej. Referat Gomułki, główny rewizjonista Leszek Kołakowski. Obrona Kołakowskiego przed nagonką partyjną po jego referacie w 1966 r., wystąpienie z PZPR. Sąd partyjny nad boh. i innymi sygnatariuszami listu w obronie Kołakowskiego. Wezwanie do KC PZPR, przesłuchanie (Wiktor Woroszylski, Paweł Beylin i boh. oraz pozostali sygnatariusze). Przewodził Kliszko. Przebieg przesłuchania, z ramienia KC m.in.: Wicha, Kraśko, Starewicz, Werblan.
[01:07:33] Pamięć prof. Andrzeja Friszke, obrona członków „Ruchu” planujących wysadzić pomnik Lenina w Poroninie. Rozmowa w KC, tekst przemówienia Kołakowskiego w 10 rocznicę Października na UW, krytyka Gomułki, wyrzucenie Kołakowskiego z PZPR, list protestacyjny do KC. Główny inicjator: Wiktor Woroszylski. Rozpoznanie środowiska protestujących przez służbę bezpieczeństwa.
[01:10:57] Zakwestionowanie autentyczności tekstu Kołakowskiego podczas przesłuchania w KC: zaskoczenie władz, przebieg przesłuchania, zawieszenie członkostwa w PZPR. [+]
[01:14:18] Nieistotna była przynależność do PZPR, ważny był tylko wybór ideowy. Zaczątek grupy opozycyjnej. Irena Szymańska ze Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik” zaprosiła na bal wszystkich zawieszonych („Bal powieszonych”).
[01:18:24] Oddziaływanie wojny sześciodniowej, nagonka antysemicka, zaskoczenie. Zdjęcie „Dziadów” Dejmka, w reakcji „bunt inteligencji, który został politycznie zmanipulowany” na ruch antysemicki.
mehr...
weniger

Lang Krzysztof

Kwaśniewski Maciej

Instytut Pileckiego

Film