Chojnacki Mieczysław

Świadkowie Epoki

IP/DF/SE/0576

12 kwietnia 2019, Radzymin

1:55

Mieczysław Chojnacki ps. „Młodzik” (ur. 1924, Sierpc, zm. 2020, Legionowo) opowiada o swoim dzieciństwie w Sierpcu, rodzinie, o działalności konspiracyjnej i partyzanckiej w ZWZ/AK w rejonie Radzymina, między innymi o wysadzeniu pociągu urlopowego wiozącego niemieckich żołnierzy. Wspomina udział w akcji „Burza” w oddziale dowodzonym przez Józefa Marcinkowskiego ps. „Wybój”, a następnie pobyt w obozie pracy przymusowej w Eichen/Siegen, w którym przebywał do momentu wyzwolenia przez Amerykanów w kwietniu 1945. Po powrocie do Polski ponownie zaangażował się w działalność partyzancką, ukrywał się. W 1950 r. został aresztowany i poddany śledztwu w więzieniu przy ul. Rakowieckiej w Warszawie. Skazany na karę śmierci, zamienioną na 15 lat pozbawienia wolności. Z więzienia wyszedł w 1960 r.

[00:00:10] Autoprezentacja boh. urodzonego w 1924 r.
[00:00:42] Boh. chodził do szkoły w Sierpcu. Pewnego dnia pobił się z kolegą Grabowskim.
[00:01:53] Przedstawienie ojca Mieczysława Chojnackiego. Dziadek został wypłazowany szablą w czasie rozruchów antycarskich. Ojciec pracował przez jakiś czas w urzędzie skarbowym, potem przeniesiono go do Sochaczewa – skarbówka w początkach niepodległej Polski. Matka zajmowała się domem i dziećmi. Dwie siostry zmarły w wieku dziecięcym, boh. miał młodszego brata. Rodzina nie była biedna. Dziadek był piekarzem w Sierpcu. Wspomnienie wypadów ze szkoły do pobliskiego sklepu.
[00:08:28] Przed wybuchem wojny ojciec pracował w Urzędzie Skarbowym w Radzyminie. We wrześniu 1939 był w wojsku. Boh. miał 12 [15] lat, gdy wybuchała wojna i roznosił prasę konspiracyjną. Należał do drużyny harcerskiej w Sierpcu, z którą odbywał ćwiczenia – ocena przez starszych chłopaków. Stosunki z Niemcami mieszkającymi w Sierpcu.
[00:12:58] Zamieszkano w Radzyminie – lokalizacja domu. Boh. uczył się w szkole powszechnej. Ojciec zmieniał pracę i za nim się przeprowadzano – wspomnienie przejazdu ciężarówką z meblami. W Radzyminie boh. należał do harcerstwa.
[00:15:40] Gdy wybuchała wojna, zamknięto szkoły. Urząd Skarbowy zabierał pieniądze z oddziałów. Konwój z radzymińskiej skarbówki dojechał z pieniędzmi do Pińska.
[00:17:58] Ojciec wrócił z wojny i zaczął działać w konspiracji. W okolicy mieszkało wielu dawnych członków POW. Prowadzono zajęcia tajnej szkoły wojskowej, uczono chłopaków strzelania. Matka uczyła synów w domu.
[00:20:45] Boh. jako osiemnastolatek brał udział w wysadzeniu niemieckiego pociągu. Uzbrojeni partyzanci zajęli pozycje w lesie – walka.
[00:23:38] Szkolenie wojskowe dla chłopców. Dowódcami byli żołnierze, którzy wrócili z frontu. Boh. nie pamięta ich nazwisk. Na Mazowszu działały ośrodki ruchu oporu, chłopi byli zawzięci. Matka boh. chorowała na serce.
[00:26:32] Gdy miała miejsce pierwsza akcja na niemiecki pociąg, dowódcy partyzantki mieli po 30-40 lat – wspomnienie dowódcy, który wygonił boh. z wykopanego dołka, ponieważ uznał, ze jest zbyt głęboki. Akcja miała miejsce w powiecie radzymińskim. Wspomnienie odgłosu karabinów maszynowych – przebieg akcji. Partyzanci wystrzelali amunicję i wycofali się. Boh. uciekając zgubił latarkę. Dowódcy pilnowali porządku podczas odwrotu. Ludność wiejska wspomagała partyzantów.
[00:31:18] Do dziś boh. spotyka mężczyznę, który przypomina mu, że uratował jego ojca. Zimą oddział przechodził na odległość kilkudziesięciu kilometrów. Boh. i kolega jedli śnieg w czasie marszu. Silniejsi koledzy wzięli od słabszych broń i poszli do przodu. Kolega zjadł za dużo śniegu i zachorował. Uratowała ich matka dowódcy plutonu, która pamiętała boh. – odpoczynek w chałupie. Boh. nie zostawił kolegi i odprowadził go do Radzymina – spotkanie ze strażakami na cmentarzu. Stan zdrowia po dotarciu do domu. [+]
[00:36:10] Chłopi byli zawzięci, ponieważ zabierano kontyngenty ze wsi – pomoc partyzantom. Każda akcja była niebezpieczna. Napadnięto m.in. na posterunek własowców. W akcjach nie brały udziału dziewczyny. Z Kalisza przyjechała kuzynka, trafiła na powrót boh. do domu – stan jego nóg.
[00:40:32] Boh. przeszedł szkolenie wojskowe i został dowódcą kompanii. Wspomnienie marszu, w czasie którego jadł śnieg, a potem opiekował się chorym kolegą.
[00:44:22] Boh. jeździł do Warszawy do gimnazjum. Jeden z kolegów z tajnych kompletów dał mu swoje książki z dziedziny wojskowości.
[00:46:39] Nie żyje już nikt z drużyny boh. Niektórzy koledzy byli synami rolników. Siostra jednego z nich była niepełnosprawna i mimo to należała do konspiracji. Dziewczyny były łączniczkami. Kuzynka z Kalisza też działała w ruchu oporu.
[00:50:30] Boh. jeździł do szkoły do Warszawy, w Markach widział zwłoki powieszonych ludzi [publiczna egzekucja więźniów Pawiaka w październiku 1942]. Miało to miejsce po akcji wysadzania torów koło Warszawy.
[00:52:10] Partyzanci często mieli wojskową przeszłość. W Urzędzie Skarbowym w Radzyminie zatrudniono nieznanego mężczyznę, [Leonarda] Stacewicza. Potem okazało się, że to przedwojenny oficer artylerii. Mężczyzna był nieostrożny, porwał na kawałki przeczytany list, ale zauważył to woźny i inni urzędnicy. Ojciec poszedł do pana Kwaśnego, który wyjął porwany list z kosza i oddał mu. Boh. pomagał skleić kartkę – podejrzana treść. Informację o nieostrożności Stacewicza przekazano do Warszawy. Potem Stacewicz szkolił młodych chłopaków w zakresie wojskowości.
[01:02:26] Dowódcą boh. był Józef Marcinkowski ps. „Wybój”. Wspomnienie szkolenia z zakresu artylerii, które prowadził Stacewicz.
[01:04:36] Jednym z dowódców był pan Kutzner [Kucner], nauczyciel, który był surowy – z chłopców robił żołnierzy. „Wybój” był żołnierzem artylerii, dobierał sobie chłopaków do oddziału, by nie przynieśli mu wstydu. „On cały Sierpc poruszył i tam tych komunistów wystukaliśmy”.
[01:07:38] Dla boh. wojna się nie skończyła – napady na „rusków”. Wspomnienie przesłuchania w Warszawie, które prowadził Żyd. Jeden z chłopaków zjadł śledzie, starsza kobieta, sprzątaczka pomogła mu, za co zwolniono ją z pracy.
[01:09:48] Po wojnie boh. jeździł do szkoły do Warszawy – otrzymanie książek do nauki, „żeby ludziom krzywdę robić”.
[01:11:00] Boh. został dowódcą grupy rówieśników, jego podkomendni byli głównie synami rolników. Gdy kazano jakąś szkodę zrobić komunistom, to ją robiono. Potem raportowano „Wybojowi”.
[01:13:53] Byli żołnierze WP działali w konspiracji, także w Warszawie. Boh. jadąc do szkoły przejeżdżał przez Marki i widział zwłoki ofiar egzekucji wiszące na szubienicy – niemiecki odwet.
[01:16:05] „Sowieci, proszę panią, oni się bardzo, ich oddziały przylepiały do Niemców, i to były, które nam szkodziły. I ich się traktowało tak, jak się Niemców traktowało”. Po wojnie przeprowadzano akcje, które szkodziły „naszym łobuzom”. „Łeb ukręciliśmy w Sierpcu jednemu, a nasza orkiestra im grała”.
[01:18:05] W czasie akcji „Burza” napadano na sojuszników Niemców. Boh. trafił do niemieckiego obozu w Eichen, więźniowie ciężko pracowali. Sytuacja po akcji „Burza” – „dopóki wróg tu siedział, to miał na rozmaite sposoby dokuczliwości. I on też starał się nas pogryźć”.
[01:21:18] Boh. został zabrany przez Niemców do obozu pracy. Został wyzwolony przez Amerykanów – służba wartownicza, pilnowanie ujęć wody. Boh. pracował w lesie. Wracającym do obozu robotnikom przyglądali się niemieccy chłopcy, którzy mówili między sobą, że Polacy mają do czynienia z diabłem. Robotnicy przymusowi wykonywali ciężkie prace. Opinia na temat potęgi Niemiec. Po wyzwoleniu obozu Polacy założyli biało-czerwone opaski – uprzątanie dróg, by pomóc przejechać Amerykanom, spotkanie rodaka w armii amerykańskiej.
[01:32:04] Po wojnie boh. wrócił do Radzymina. Sytuacja w czasie okupacji niemieckiej oraz po wyzwoleniu obozu w Eichen – pomoc armii amerykańskiej. Boh. widział prowadzoną przez jednego Amerykanina kolumnę jeńców, żołnierzy niemieckich – incydent na drodze, dołączenie boh. do kolumny Niemców.
[01:36:32] „To teraz mnie nie może UB złapać, ale mnie złapało” [emocje]. Boh. ma spisane nazwiska [osób, które mu zaszkodziły], „bo wszędzie po bibliotekach to ta cholera, psia krew, zaraza siedzi i udaje, bo ma bibliotekę i kieruje tą biblioteką. To on się teraz robi polskim patriotą, a on dalej jest, taki syn, łajdakiem”.
[01:38:38] Po wojnie boh. był w partyzantce i pracował w młynie. Jego dowódcą był „Wybój”. Boh. złapali Polacy, dowiedziano się, że współpracował z „Wybojem”. Zamknięto go w karcerze i dano pudełko śledzi – inne sposoby dręczenia więźniów, „to wszystko ja przeszedłem od komunistów i od Żydów”.
[01:41:30] Pobyt w więzieniu stalinowskim. [Boh. wskazuje, stojące w tle, zdjęcia osób, z którymi siedział]. Boh. wykonywał rozkazy „Wyboja” i władze komunistyczne uznały go za bandytę. Skazano go na karę śmierci, ale oszczędzono. Jako więzień pracował. Po latach boh. nie chciał rozmawiać z nieznajomym mężczyzną, który go zaczepił na ulicy. Refleksja na temat kary śmierci: „postępowali według swojego prawa, a nie mojego”.
[01:47:05] Powody, dla których nie wykonano kary śmierci – zmiana wyroku, dywagacje.
[01:48:28] Boh. po wyjściu z więzienia pojechał do Śledzińskiego do Wrocławia, który załatwił mu pracę w geodezji. Mieszkał u kolejarza, który zauważył, że szuka pewnych i uczciwych, ludzi, bo pewnie coś mu grozi. Kolejarz go chronił – system ostrzegawczy. Władze miały swoich szpicli, ale boh. pracował. Opinia na temat komunistów.
[01:52:32] Boh. siedział w więzieniu przy Rakowieckiej w Warszawie. Z jego powodu problemy miał brat, który w tamtym czasie służył w wojsku.
[01:53:28] Pochodzenie pseudonimu „Młodzik”. Ludzie ze wsi chcieli działać w konspiracji. Komuniści i „żydkowie” jechali samochodem – akcja zorganizowana przez „Wyboja”, wspomnienie wstąpienia młodego wiejskiego chłopaka do oddziału.
mehr...
weniger

Żukowska Ewa

Żukowska Ewa

Instytut Pileckiego

Film