Stanisław Pazurkiewicz (ur. 1928, Kraków) wychował się w Krakowie, gdzie jego ojciec był murarzem. Od 14 roku życia pracował jako goniec w Firmie Ogrodniczo-Handlowej „Emil Freege” w Sukiennicach. W 1943 roku wstąpił do Armii Krajowej (ps. „Maks”) i ukończył w stopniu kaprala kurs podoficerski. Po wojnie ukończył kursy maturalne dla dorosłych w Gimnazjum i Liceum im. H. Wrońskiego. W 1948 r. rozpoczął studia na wydziale architektury Politechniki Krakowskiej. Należał do organizacji młodzieżowej „Suwerenność – Honor – Praca”, w ramach której kolportowano prasę konspiracyjną („Wolność i Prawda”, „Orzeł Biały”, „Głos Walki”( oraz drukowali i rozklejali ulotki. W 1949 r. zawieszono działalność „SHP” i przyjęto nazwę „KADRA” – pod takim kryptonimem grupa została włączona do Ruchu Oporu Armii Krajowej (ROAK). 18 października 1949 r. został aresztowany przez UB, a dwa miesiące później skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy na 10 lat więzienia. Wyrok odbywał w więzieniu w Tarnowie, a od listopada 1951 r. w Rawiczu. Zwolniony w grudniu 1954 r. Po wyjściu na wolność nie mógł skończyć przerwanych studiów, uczył się w Technikum Budowlanym. Pracował jako asystent, a potem jako projektant w Krakowskim Biurze Projektowo-Badawczym Budownictwa Ogólnego. Od 1977 roku kolportował prasę niezależną. Po wprowadzeniu stanu wojennego zmuszony do przejścia na wcześniejszą emeryturę. W 1989 r. wstąpił do Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej i Związku Więźniów Politycznych Okresu Stalinowskiego (ZWPOS), uczestniczył w zjazdach byłych więźniów w Rawiczu. Autor książki „Życie. Bez wyjątku”.
more...
less
[00:00:10] Autoprezentacja boh. urodzonego w 1928 r. w Krakowie.
[00:00:22] Ojciec był z zawodu murarzem, matka przed wojną nie pracowała. Zakupy robiono u żydowskiego handlarza. Kontakty z Żydami podczas okupacji – podrobienie pieczątki na dokumencie.
[00:05:20] Po wojnie boh. studiował architekturę, został aresztowany, gdy był studentem drugiego roku.
[00:06:22] Rodzina mieszkała niedaleko lotniska w Rakowicach – skutki bombardowania 1 września 1939 r. [+]
[00:09:50] Ojciec wywiózł rodzinę z miasta i ruszył na wschód w poszukiwaniu swojej jednostki, po 17 września zawrócił do Krakowa.
[00:11:40] Niemcy zajęli szkołę i lekcje odbywały się w domach uczniów. Powody wyrzucenia rodziny z domu przez Niemców – konflikt z sąsiadem folksdojczem. Czternastoletni boh. podjął pracę w kwiaciarni jako praktykant bukieciarza i goniec. Okupacyjna rzeczywistość – znajomość topografii miasta.
[00:18:45] Jako szesnastolatek boh. wstąpił do Armii Krajowej. Pewnego dnia został złapany podczas łapanki – ucieczka dzięki Niemcowi, który bywał w kwiaciarni i znał panią Tureczkową. [+]
[00:25:55] Uniknięcie zatrzymania podczas przenoszenia konspiracyjnych gazetek – zachowanie boh.
[00:28:48] Podczas pobytu w więzieniu w Rawiczu boh. trafił do karceru zalanego wodą – sposoby dręczenia więźniów, stan psychiczny boh. [+]
[00:33:10] Zmiana warunków w więzieniu po śmierci Stalina. Boh. dostał pracę w więziennej stolarni – wyrób skrzynek do aparatów radiowych. Warunki w celi. Wspomnienie kolegi Bogumiła Studzińskiego. Po zwolnieniu z więzienia boh. odwiedził w Nowym Sączu matkę kolegi, który działał w niepodległościowej konspiracji razem z księdzem Gurgaczem.
[00:39:02] Wstąpienie do Armii Krajowej zaproponował boh. Henryk Sroka (potem zmienił nazwisko na Osnowski). Zadania w AK, przygotowania do Akcji Burza. Boh. ukończył kurs podoficerski i został dowódcą sekcji.
[00:42:25] W październiku 1945 r. boh. ujawnił się – sytuacja po wyzwoleniu i rozwiązaniu Armii Krajowej – powrót do szkoły. Aresztowanie kolegi Ryszarda Ryszki ps. „Ryś”. Powojenna konspiracja – przynależność do tajnej organizacji „Suwerenność, Honor, Praca”, materiały zabrane z domu podczas rewizji i aresztowania 19 października 1949 r. Podziemne pismo „Głos walki”, działalność „Kadry” w ramach ROAK. Sytuacja w kraju na przełomie lat 40. i 50. – krakowski proces członków Zarządu WiN – zamordowanie Kaczmarczyka, Ostafina i Tumanowicza. Postawa księdza Gurgacza, również zamordowanego przez komunistyczne władze.
[00:53:10] Powody aresztowania, artykuł o sprawie księdza Gurgacza w „Głosie walki”. Po wyjściu z więzienia w 1955 r. boh. chciał wrócić na studia, ale rektor uczelni nie wyraził zgody – praca w biurze projektów jako kreślarz.
[00:55:55] Po aresztowaniu przez UB boh. był przesłuchiwany przez osiem dni, w tym czasie nie był w celi – metody śledcze. Spotkanie z więźniem, zastępcą dowódcy 106 Dywizji Piechoty AK, ps. „Piotr”, któremu zarzucano zwalczanie radzieckiej partyzantki. Boh. dowiedział się, że zamęczono go podczas śledztwa. Podczas ujawniania się w 1945 r. część broni zatrzymano w oczekiwaniu na III wojnę św. Po zatwierdzeniu wyroku boh. został przewieziony do więzienia w Rawiczu. [+]
[01:02:08] Boh. był w 14 kompanii AK Zgrupowania Żelbet, dowódcą kompanii był Władysław Wichman ps. „Atom”, dowódcą plutonu „Harpia” Jacek Wir-Konas „Gustaw”, drużyny: Włodzimierz Ryszka ps. „Wojtuś”. Działalność po wstąpieniu do AK – szkolenie podoficerskie i z obsługi broni, struktura organizacji.
[01:08:05] Boh. pracował w kwiaciarni oraz ogrodzie firmy Freggego. Po serii aresztowań wśród akowców, uczniów szkoły zawodowej, boh. ukrywał się i jego pracodawca zorientował się, że działa do konspiracji – zwolnienie z pracy. W ogrodzie były stanowiska niemieckiej artylerii przeciwlotniczej. [+]
[01:12:45] Do zadań boh. należało m.in. dostarczanie broni na szkolenia, szkice budynków w terenie jako element przygotowań do ewentualnego powstania. Broń przechowywano w szklarniach na terenie ogrodu Freggego, zajmował się nią Mieczysław Szarek „Dym”.
[00:15:30] Atmosfera po wybuchu powstania w Warszawie. Boh. brał udział w akcji rozbrajania Niemców – zastrzelenie żołnierza. [+]
[01:20:17] Po zastrzeleniu dwóch żandarmów na ulicy Lubicz Niemcy rozstrzelali czterdziestu zakładników, w tym krewnego właścicieli kwiaciarni. Boh. wracając z pracy słyszał strzały karabinów maszynowych. Terror czasów okupacji.
[01:27:27] Zdekonspirowani członkowie AK trafiali do partyzantki. Boh. ukrywał się u znajomych mieszkających koło Krakowa. Oddział zajmował się przygotowaniami do ewentualnego powstania. Okoliczności zastrzelenia niemieckiego żołnierza, o akcji zdecydował dowódca Ryszard Ryszka.
[01:37:26] Boh. dwukrotnie zawoził kwiaty na Wawel, gdzie rezydował Hans Frank – wygląd dziedzińca podczas okupacji.
[01:42:00] W drugiej połowie lat 70. boh. był działaczem Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela – rola poznanego w Rawiczu Bogumiła Studzińskiego. Kolportaż wydawnictw niezależnych – dostarczanie ich do Nowego Sącza. Działalność do 1989 r. Rozważania na temat Niemców, okupacji niemieckiej oraz represji komunistycznych i rotmistrza Pileckiego.
[01:51:08] Wspomnienie kolegów: Mieczysława Szarka i Juliana Tarnawskiego. Szarek był pracownikiem firmy Fregge, trzecim uczestnikiem akcji rozbrajania niemieckiego żołnierza. Po wojnie wyjechał na Ziemie Odzyskane i tam został aresztowany – jego dalsze losy. Tarnawski po wojnie ukończył Szkołę Morską.
[01:57:12] Wójcikowie, sąsiedzi z ul. Ogrodniczej, przechowywali podczas okupacji Żydów, po wojnie zostali odznaczeni medalem Sprawiedliwi wśród Narodów Świata.
more...
less
Pilecki Institute Library in Warsaw
ul. Sienna 82
Mon - Fri 8:00 - 16:00
(+48) 22 182 24 75
Reading Room of the Augustów Branch of the Pilecki Institute
ul. 3 Maja 16
Tue, Thu 09:00 - 16:00
(+48) 502 461 075
Berlin Branch of the Pilecki Institute
Pariser Platz 4a
Tue - Fri 10:30 - 17:30
(+49) 30 275 78 955
New York Branch of the Pilecki Institute
92 Greenwich Street
Mon - Fri 10:00 - 16:00
(+1) 917 655 9918
This page uses 'cookies'. More information
In the Pilecki Institute Archives we gather and make available digital versions of various documents. All of them describe the fates of Polish citizens who experienced two totalitarianisms – the German and the Soviet – in the 20th century. We acquire digital copies of documents held by numerous domestic and foreign institutions: the Bundesarchiv, the United Nations Archives, the British National Archives and the Polish State Archives. In this way we are building a knowledge base and a hub for comprehensive research on the Second World War and the dual occupation of Poland – for scholars, journalists, people of culture, families of the victims and witnesses to the crimes, as well as all history enthusiasts.
Our website archiwum.instytutpileckiego.pl presents a complete collections catalog. They can be easily navigated thanks to the full-text search engine and descriptions attached to all items. Access to the content is possible only at the reading rooms of the Pilecki Institute’s Library in Warsaw and Berlin, where our employees help with general inquiries regarding the collections, help users navigate our online catalogs, and enable access to materials subject to availability restrictions.
Some documents, such as those from the Bundesarchiv or the KARTA Center, are subject to restrictions resulting from agreements between the Institute and the transferring institutions. After arriving at the Library, visitors must sign relevant declarations granting access to documents exclusively on site. Information on access restrictions is included in the Library’s regulations. Before the visit, we encourage you to familiarize yourself with the scope and structure of our archival, library and audio-visual resources, as well as with the visiting rules and regulations concerning the use of the collections.
Everyone interested in using our collections is invited to the Pilecki Institute Library in Warsaw and the Reading Rooms of the Augustów, Berlin and New York Branches. Their contact details can be found here. Remote access to some materials from the Pilecki Institute Archives is also possible. We also ask that you read the rules for visiting and accessing the collections in advance.
Please read the privacy policy. Using the website is a declaration of an acceptance of its terms.