Wrońska Alina cz. 2

Świadkowie Epoki

IP/DF/SE/1000

8 listopada 2019, Warszawa-Rembertów

1:57

Alina Wrońska z d. Lewicka (1926 Kielce). Jej ojciec był oficerem Wojska Polskiego, przenoszonym wraz z rodziną do kolejnych miejsc stacjonowania w Kielcach, Lublińcu, Sanoku, a na końcu w podwarszawskim Rembertowie, gdzie skończył Wojskową Szkołę Wojenną (później był jej wykładowcą). Na rok przed wybuchem wojny rodzina osiedliła się w wybudowanym w Rembertowie domu. We wrześniu 1939 ojciec pani Aliny uczestniczył m.in. w bitwie pod Bzurą i w obronie Warszawy. Do 1945 roku przebywał w niewoli, m.in. w Oflagu X B Nienburg i w Oflagu X C Lubeka. Matka pani Aliny utrzymywała rodzinę, prowadząc sklepik warzywny. Pani Alina uczestniczyła w tajnych kompletach, uczyła się też w szkole introligatorskiej. w 1942 roku została zaprzysiężona jako żołnierz Armii Krajowej (ps. „Litka”). Przeszła przeszkolenie łącznościowe i sanitarne, od sierpnia 1944 pracowała jako sanitariuszka w miejscowym szpitalu. W 1945 roku znalazła się w Białogardzie, gdzie zdała maturę, pracując jako kancelistka w miejscowym magistracie. Po przybyciu ojca z oflagu rodzina powróciła do domu w Rembertowie. W 1951 roku pani Alina ukończyła studia na wydziale lekarskim (oddział stomatologiczny) Uniwersytetu Wrocławskiego. Do 1992 pracowała jako stomatolog w Szpitalu Chirurgii Urazowej Dziecięcej w Warszawie. Członkini Polskiego Klubu Górskiego oraz Stołecznego Klubu Tatrzańskiego. Obecnie na emeryturze, mieszka w Rembertowie.
mehr...
weniger

[wywiad – świadek odpowiada na pytania]
[00:00:10] We wrześniu 1939 żony oficerów uciekały na wschód – przyjazd do Chełma, gdzie weszli Rosjanie. Zachowanie Żydów na widok kolumny polskich jeńców. Matka kupiła konia i wóz – powrót do domu.
[00:05:45] Znajomość z Ireną Głowaczewską, lekarką i melomanką, działaczką opozycji, która drukowała prasę podziemną, potem [po przemianach ustrojowych] minister zdrowia. Córka boh. miała przyjaciółkę Żydówkę – antypolonizm w Stanach Zjednoczonych.
[00:09:48] Przed wojną boh. była uczennicą pierwszej klasy warszawskiego gimnazjum im. Królowej Jadwigi. Podczas okupacji wstąpiła do Szarych Szeregów, była sanitariuszką. Po wybuchu powstania dr Osmólska skierowała boh. do szpitala w Nowym Rembertowie. Wspomnienie dr Heleny Giedroyć i Zofii Paciorkowskiej. Drużynową była Hanna Mellert, potem żona Tadeusza Nawrota, który, ranny, leżał w powstańczym szpitalu. Harcerskie zbiórki w lesie, śpiewanie piosenek. Nauka na tajnych kompletach.
[00:16:48] W czasach PRL w domu była tajna drukarnia. Zatrzymanie Lewickich przez milicję – informacja podana przez Wolną Europę dzięki Jackowi Kuroniowi. Działalność konspiracyjna.
[00:20:20] Sytuacja rodziny podczas okupacji – matka prowadziła sklep w Rembertowie. Podczas wyjazdu Niemców w 1944 r. boh. zabrała żandarmom karabin, który ukryto w piwnicy – przekazanie broni ruchowi oporu. Po wyjeździe Niemców ludzie chcieli wejść na teren posesji, by szabrować, ale powstrzymał ich palacz. Niemcy opuszczając willę zabrali wszystkie dokumenty.
[00:27:05] Po wyrzuceniu rodziny z domu przez Niemców, meble i rodzinne pamiątki po dziadku, nadleśniczym w dobrach Sanguszków w Szepietówce, zostały przewiezione do domu znajomej, który został zniszczony podczas bombardowania. Interwencja palacza, gdy chciano okraść dom.
[00:30:20] Rodzina wróciła do domu, w którym zamieszkało wiele znajomych pań, które straciły swoje mieszkania.
[00:31:48] Po wyzwoleniu w domu kwaterowali Rosjanie, ale nie było żadnych incydentów. Dowódca wyjeżdżając zabrał lustro z łazienki. W domu miała siedzibę RGO oraz przedszkole, tajne przedstawienia. Pozbywanie się lokatorów kwaterunkowych.
[00:38:32] Boh. nie widziała przygotowań do ofensywy w 1945 r. Wiadomości o powstaniu od łączniczek, które brały w nim udział.
[00:40:00] Ze zburzonego domu wyniesiono ranną kobietę w ciąży, którą odniesiono do szpitala. Przypadek rannego w płuca, który przeżył. Widok łuny znad płonącej Warszawy. Boh. pracowała w szpitalu do upadku powstania.
[00:44:47] Boh. pojechała z matką do Warszawy – ruiny stolicy. Przejście przez zamarzniętą Wisłę.
[00:46:48] Decyzja ojca o budowie domu w Rembertowie. Konspiracja w Kolonii Oficerskiej podczas okupacji. Wykonywanie wyroków – zastrzelenie Kistelskiego, który kolaborował z okupantem, golenie głów kobietom, które zadawały się z Niemcami.
[00:52:20] Harcerki przygotowały przedstawienie i występowały w domach. W czasach PRL w domu boh. także odbywały się przedstawienia.
[00:53:35] Brat matki idąc na wojnę zostawił jej pod opieką syna Danka. Po wojnie wuj napisał z Białogardu – powody wyjazdu z Rembertowa. Boh. zdała mała maturę na tajnych kompletach, w Białogardzie pracowała i kończyła szkołę. Spotkanie z ojcem – powrót do Rembertowa.
[00:57:32] Z Białogardu wyjeżdżali Niemcy – matka prowadziła sklepik z rzeczami, które jej sprzedawali. Wyjazd do Białogardu za namową wuja Czesława Hueta – powrót do Rembertowa po powrocie ojca z niewoli.
[01:02:15] Po śmierci dziadka babcia wyjechała do Kielc i tam stała się antysemitką – wpływ na wnuczkę. Po przeprowadzce do Warszawy boh. chodziła do szkoły Sióstr Nazaretanek przy ul. Hołówki, wspomnienie sympatycznej zakonnicy i kary klęczenia na grochu. Ojciec był oficerem dyplomowanym i rodzina często się przenosiła, co nie wypływało na podtrzymywanie szkolnych znajomości. Z koleżanką z Nazaretanek, Marylą Krotochwilówną, boh. spotkała się podczas okupacji, potem Maryla studiowała medycynę, a boh. stomatologię.
[01:11:15] Sytuacja materialna rodziny podczas okupacji – matka prowadziła sklepik w Rembertowie.
[01:12:16] Boh. nie pamięta momentu zakończenia wojny – wyjazd do Białogardu. Ojciec po powrocie z oflagu stawił się do pracy w Wyższej Szkole Wojennej, w początkowym okresie nie był szykanowany przez komunistów. Potem miał trudności ze znalezieniem pracy – zatrudnienie w Spółdzielni Inwalidów.
[01:15:58] Kontakty ojca z gen. Olbrychtem i dawnymi kolegami z wojska. Wspomnienia ojca z obozu jenieckiego – głód, nauka języków obcych, turnieje szachowe i gra w brydża – wykop pod brydżowym stolikiem.
[01:21:58] Boh. studiowała we Wrocławiu, po przyjeździe do miasta zamieszkała u sióstr zakonnych – surowa dyscyplina. Zakonnice opiekowały się grupką dzieci, które straszyły mężczyznami. Kilka lokatorek, w tym boh. zachorowało na gruźlicę – przeprowadzka do wynajętego domu. Boh. leczyła się w Zakopanem, ale dzięki pomocy koleżanek nie straciła roku nauki. [+]
[01:27:09] Dzięki uczelni boh. wyjechała na obóz wspinaczkowy – góry jako rodzinna pasja. Wspomnienia z Wrocławia.
[01:30:10] Kursy wspinaczkowe – baza w Morskim Oku i na Hali Gąsienicowej. Grupę prowadził Czesław Mrowiec, wśród uczestników byli Andrzej Zawada, Janusz Onyszkiewicz i Karol Modzelewski.
[01:35:18] Początki studiów – boh. zaliczyła w Toruniu zajęcia w prosektorium. Ojciec zajął się hodowlą norek – klatki w ogrodzie. Sytuacja ojca po wojnie.
[01:41:51] W domu w czasie stanu wojennego działała tajna drukarnia. Żona Janka prowadziła wypożyczalnię książek drugiego obiegu. Książki wyniesiono do zakonnic, podczas rewizji w domu znaleziono znaczki podziemne.
[01:45:42] Rodzina chodziła na msze, które odprawiał ksiądz Popiełuszko. W kościele byli tajniacy SB, którzy po mszy aresztowali ludzi, w tym braci i bratanków boh. Matka dowiedziała się o ich aresztowaniu z Wolnej Europy, wiadomość przekazał Jacek Kuroń.
[01:48:18] Po wyjeździe do Białogardu boh. nie wiedziała, co się dzieje w Rembertowie.
[01:49:02] Dziadek nadleśniczy wychowywał się z żydowskimi dziećmi i znał jidisz, co pomagało mu robić zakupy w żydowskich sklepach. Po śmierci męża babcia przyjechała do Kielc i zamieszkała w „domu Hueta” – spolszczenie francuskiego nazwiska, zgubienie Danka Hueta w podróży. Powody sprzedaży przez matkę swojej części willi Hueta w Kielcach.
mehr...
weniger

Gleb Tomasz

Bożek Wojciech

Instytut Pileckiego

Film