Stroińska Maria

Świadkowie Epoki

IP/DF/SE/0770

1 sierpnia 2019, Warszawa

2:53

Maria Stroińska z d. Leszyńska (ur. 1932, Warszawa) okres okupacji niemieckiej spędziła w Warszawie, podczas powstania warszawskiego przeżyła rzeź Woli. Po wypędzeniu z miasta trafiła do obozu przejściowego w Pruszkowie, a stąd 12 sierpnia 1944 – jako 11-latka – do obozu koncentracyjnego Auschwitz. Z Auschwitz została wywieziona do obozu Berlin-Blankenburg, gdzie pracowała przy odgruzowywaniu fabryki. Po wyzwoleniu wróciła do Warszawy, gdzie odnalazła matkę i dowiedziała się o śmierci ojca podczas powstania warszawskiego.

[00:00:08] Przedstawienie postaci. Boh. jest córką z drugiego małżeństwa ojca, dom rodzinny - własny dom z ogródkiem i basenikiem, mieli służącą. Ojciec miał warsztat, mama nie pracowała.
[00:02:28] Rodzeństwo z pierwszego małżeństwa ojca. Jeden z braci uciekł przed wojną do Argentyny. Po powstaniu przesyłał paczki rodzinie.
[00:02:49] [Przerwa techniczna, wyciemnienie]
[00:03:11] Przed wojną czuło się niepokój. Wojna zaskoczyła rodzinę.
[00:05:25] Wybuch wojny, naloty na Warszawę, w obawie przed niebezpieczeństwem zamieszkali u sąsiadów, którzy mieli podpiwniczenie. Duża bomba uderzyła w środek placu. Modlitwy w schronie.
[00:07:50] Szkoła zajęta przez Niemców, problem z nauką.
[00:08:18] Okupacja, wprowadzenie godziny policyjnej, zakaz zgromadzeń, wszechobecni Niemcy z bronią na ulicach.
[00:09:01] Podjęcie nauki w szkole u sióstr w październiku [1939]. Tworzenie getta w Warszawie.
[00:10:30] Łapanki, kuzyn został złapany i wywieziony poza Warszawę.
[00:11:40] Egzekucje na ulicach. Boh. zachorowała na tyfus brzuszny, leczenie w szpitalu zakaźnym na ul. Wolskiej. Wraz z koleżankami widziała na ulicy zakładników w workach na głowach, których Niemcy zabijali. Ciała wrzucano na ciężarówki i odjeżdżano.
[00:13:50] Każdego dnia w szkole czuła niebezpieczeństwo, silne emocje wśród ludzi.
[00:14:50] Egzekucja uliczna, obserwowana zza okna. Po odjeździe Niemców kobiety moczyły chusteczki we krwi rozlanej na ulicy. [+]
[00:18:49] Przyrodni brat boh. przyjaźnił się z Żydówką, która ukrywała się w domu pani Marii. Czyjś donos, przeszukiwanie domu przez Niemców.
[00:20:39] Motywacje do działania w czasie okupacji, „niewidzialne” grupy roznosiły ulotki nawołujące do walki.
[00:21:07] 1 lutego 1944, początek walki przeciw Niemcom. Zamach na Kutscherę.
[00:23:08] Pokazowa egzekucja naprzeciwko sądów warszawskich - powieszenie 40 mężczyzn, ciała wisiały od rana do wieczora. [+]
[00:24:11] Wybuch powstania warszawskiego, syrena, godzina „W”.
[00:24:38] Warszawska Wola, rozkaz całkowitego zniszczenia Warszawy. Ewakuacja, rozstrzeliwanie ludzi na podwórkach, palenie ciał. Wrzucanie pocisków do domów. Później odwołanie rozkazu.
[00:27:00] 6 sierpnia [1944] zamordowanie księży w kościele redemptorystów przy ul. Karolkowej.
[00:29:00] Tułaczka, przejście ulicami Warszawy, zatrzymanie przez powstańców, odłamek pocisku musnął włosy siostrze, rozdzielenie sióstr, boh. wróciła na ul. Pawią, siostra szukała innego przejścia do rodziców.
[00:32:30] Wypędzenie mieszkańców domu na Pawiej przez Niemców. Widok miasta w czasie ewakuacji do Pruszkowa, trupy na ulicach.
[00:35:57] Dojazd wagonikami miejskimi do Pruszkowa. Niemiec pozwolił znajomej pani Budowej uciec z dzieckiem na rękach.
[00:37:19] [Przerwa techniczna, wyciemnienie]
[00:37:55] Załadunek do wagonu, podróż. Uciekanie ludzi w pole, gdy pociąg zatrzymał się i można było wyjść za potrzebą.
[00:43:07] Stacja Oświęcim, noc, koniec jazdy. Przed wagonem krzyczący Niemcy z psami. Widoczna poświata z krematorium, ogrodzenie peronu pod napięciem. Okrzyki strachu i paniki, kobiety za ogrodzeniem ostrzegają przed porażeniem prądem z ogrodzenia.
[00:46:30] Noc w bloku, smród, zgaszenie światła. Wspólna noc w baraku.
[00:47:29] Procedury przyjęcia, rozdzielenie mężczyzn i kobiet z dziećmi, noc na powietrzu pod blokiem.
[00:48:08] Sauna, kąpiel. Długi stół, gdzie zabierano kosztowności, spisywano dane. Boh. podała, że jest o rok starsza. Rozbieranie do naga.
[00:50:08] Golenie głów, w dużym stawie moczyli nogi, krzyk golonych dziewczynek, woda w prysznicach, dezynfekcja ubrań, krzyże malowane na plecach ubrań – oznaczenie partyzantów. [+]
[00:53:19] [Przerwa techniczna, wyciemnienie]
[00:53:40] Dzieci zostały odłączone od matek i wprowadzone do murowanego bloku 13.
[00:54:40] Tatuaże: ludzi przywożonych wcześniej tatuowano numerami na przedramieniu. Pani Maria nie miała numeru.
[00:55:45] Blok 13, posiłek. Boh. rozpaczała, że jest bez mamy, siedziała na górnej pryczy i płakała.
[00:57:53] „Żydowska mama”, młoda schreiberka z bloku żydowskiego na widok płaczącej boh. powiedziała, że zastąpi jej mamę. Żydówki uszyły boh. sukienkę, „mama” dała jej woreczek ze swoimi danymi. [+]
[00:59:14] Wyposażenie bloku, piętrowe prycze bez poduszek i pościeli, skrawki brudnego koca.
[01:00:43] Pożywienie: rano kromka chleba z margaryną i kubek czarnej kawy, na obiad miseczka zupy z brukwi i obierek, na kolację kromkę chleba z dżemem. Chleb jak z trocin, piosenka o tym chlebie.
[01:01:45] Higiena osobista, mycie dwa razy w tygodniu.
[01:20:40] Rozkład dnia: poranny apel, dzieci stawały naprzeciwko matek, samotność boh. Apele trzy razy dziennie.
[01:03:33] Gdy ktoś uciekał z obozu, apel ciągnął się godzinami. Niemcy chodzili z karabinami i psami, liczyli więźniów.
[01:05:40] Na apelach dziesiątkowano ludzi, co dziesiąty zostawał skazany na śmierć głodową. Zakonnik Maksymilian Maria Kolbe zgłosił się za stojącego obok Franciszka Gajowniczka, ojca pięciorga dzieci. Zginął za niego w bloku 11. [+]
[01:08:50] W 1970 r. Niemcy utworzyli Stowarzyszenie Maksymiliana Kolbego [Maximilian-Kolbe-Werk].
[01:12:19] Życie dzieci w obozie, apele, rozmowy dziewczynek, gra w ciupy kamyczkami.
[01:13:03] Gdy zaczęło się robić zimno, dziewczynki przeniesiono z drewnianego bloku w Birkenau, przez blok prowadził długi piec, dziewczynki się przy nim grzały.
[01:14:49] Brak kontaktu z „żydowską matką” zastępczą. Pewnego dnia boh. dostała od niej paczkę, była tam sukienka, trochę słodyczy. Zrobiły z koleżankami Wigilię.
[01:16:30] Obozowa porodówka w sąsiednim baraku. W wolnych chwilach boh. wymykała się tam, aby pomagać więźniarkom przy dzieciach.
[01:17:15] Zbliżanie się frontu, odgłos strzałów. Alarmy, nakaz przebywania w bloku.
[01:17:53] Pobicie boh. przez blokową za to, że nie zdążyła wrócić na blok.
[01:18:38] Bog. wywieziona z obozu jako córka jednej z więźniarek. Kobietom zrobiono zdjęcia, dano legitymacje, następnego dnia załadowano do wagonów i zawieziono do podobozu w jednej z dzielnic Berlina.
[01:21:45] Obóz Berlin-Blankenburg. Dużo lepsze warunki: łóżka wyposażone w pościel, na dole spały matki, na górze dzieci. Jedzenie jak w Auschwitz. Każdego dnia wywożono ich do pracy przy odgruzowywaniu zniszczonej części fabryki słodyczy. Czyściła cegły, układała. Druga część fabryki normalnie funkcjonowała. Niekiedy Niemki dawały czekoladę polskim dzieciom.
[01:25:03] Naloty na Berlin, nakaz spędzania nocy w bunkrach, rano do pracy.
[01:26:10] Wyzwolenie, pojawili się radzieccy żołnierze w hełmach.
[01:27:20] Droga do Polski, codziennie przechodzili 30 km, noce w opustoszałych poniemieckich budynkach, brak jedzenia.
[01:30:50] Rosjanie w schronie w Berlinie wybierali sobie kobiety do gwałtów, w obronie stanęła przypadkowa kobieta krzycząc, że boh. ma 11 lat.
[01:32:30] Boh. szła z przybraną matką do jej do mieszkania na Okęciu, następnego dnia poszła szukać matki.
[01:34:35] Spotkanie z mamą, dom w gruzach. Ojciec zginął w powstaniu, mama została postrzelona.
[01:38:36] Życie po wojnie: boh. chodziła do szkoły, po szkole opiekowała się mamą. Prowadziła bufet, zbierała pieniądze na wycieczkę. Została wyrzucona ze szkoły za niesubordynację, za późny powrót do domu z teatru.
[01:43:46] [Przerwa techniczna, wyciemnienie]
[01:44:07] Spotkanie wujka na ul. Marszałkowskiej, następnego dnia przyniósł im do domu jedzenie.
[01:44:22] [Przerwa techniczna, wyciemnienie]
[01:44:40] Nie wiadomo dokładnie, gdzie ojciec zginął w czasie powstania.
[01:53:25] Działalność podziemna koleżanki – nosiła ulotki.
[01:55:30] Spotkanie przyrodniego brata w Warszawie – chodził o kulach.
[01:56:30] Doktor Mengele prowadził doświadczenia na ludziach. Kiedy przyjeżdżały transporty, wybierał lekarzy, stworzył grupę lekarską. Doświadczenia na Cyganach.
[01:59:07] Doświadczenia na dzieciach warszawskich, doktor Mengele wkraplał dzieciom, w tym boh., krople do oczu i uszu. Po powrocie do Warszawy straciła zęby, które „pękały jak drzazgi”. Koleżankom z uszu wypływała ropa. [+]
[02:00:15] Leczenie wrzodu na nodze margaryną, strach przed lekarzami w obozie, w końcu rana się zagoiła.
[02:05:55] Meldując się w Auschwitz boh. podała, że jest o rok starsza. Nie wie, dlaczego tak podała.
[02:06:38] Kilkanaście dziewczynek zabranych przez blokową w Auschwitz pod krematorium, pod ścianą stały ustawione czwórkami dzieci żydowskie. Dzieci myślały, że będą wywiezione z obozu. Boh. nie rozumie, jaki był cel blokowej. [++]
[02:20:05] Na placu [apelowym] stały szubienice oraz ławki, na których Niemcy znęcali się nad tymi, którzy próbowali uciec.
[02:22:18] Koleżanka Wandzia zobaczyła w męskim obozie brata, chciała podejść, padł strzał. Boh. nie wiedziała, co się dalej stało. W 2000 roku spotkały się w Kolonii. Koleżanka została wtedy w obozie postrzelona w rękę i zabrano ją do Krakowa na operację.
[02:26:38] Dzieci w Auschwitz nie pracowały, całymi dniami siedziały i opowiadały sobie historie bądź grały w ciupy. [02:26:56] [Przerwa techniczna, wyciemnienie]
[02:27:05] Więźniowie, którzy kilka lat żyli w obozie, trzymali się razem, pełnili różne funkcje, mówili po niemiecku.
[02:29:39] Najtragiczniejsze życiowe doświadczenie boh.
[02:30:36] Przyjazd do Auschwitz [kontynuacja].
[02:31:24] Rodzina, życie rodziny.
[02:33:11] Przejazd z Pruszkowa do Oświęcimia.
[02:35:33] Krematoria: widok, zapach, krzyk kobiet chcących wracać do Warszawy.
[02:38:17] Pobyt w piwnicy podczas powstania warszawskiego, rozmowy, rozmyślania. Karmienie małych kotków śliną.
[02:43:07] Losy siostry, wywiezionej wraz z bratową do obozu koncentracyjnego pod Hamburgiem.
[02:43:36] [Przerwa techniczna, wyciemnienie]
[02:43:53] Po wojnie boh. pracowała jako sekretarka.
mehr...
weniger

Grygiel Małgorzata

Bożek Wojciech

Instytut Pileckiego

Film